Journals / Akademik Sanat / 2026 / Sayı: 28

The Ornamentation Art in Turkish and Ajami Nakhchivani Architecture

Türk ve Acemi Nahçivani Mimarisinde Süsleme Sanatı

Brilyant Caferli(Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi Nahçivan Şubesi)0009-0008-4149-4293
Pages
75–94
Publication Date
2026-08-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The research reveals that the decorative elements carry not only an aesthetic but also a metaphysical meaning, and that geometry, writing and motifs form a whole that is compatible with the basic concepts of Turkish thought.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Ajami Abubakr Nakhchivani, great architect, who lived and worked in the 12th century in Azerbaijan, was one of the most important figures directing the art of ornamentation in Turkish-Islamic architecture.
📊
Key Findings & Data:Geometric proportions, vegetal motifs, and kufic inscriptions in his works reflects reflects the aesthetic understanding in both symbolic and structural integrity.
💡
Conclusion & Impact:The research reveals that the decorative elements carry not only an aesthetic but also a metaphysical meaning, and that geometry, writing and motifs form a whole that is compatible with the basic concepts of Turkish thought.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Acemi · Mimari · Süsleme

Abstract

Ajami Abubakr Nakhchivani, great architect, who lived and worked in the 12th century in Azerbaijan, was one of the most important figures directing the art of ornamentation in Turkish-Islamic architecture. Geometric proportions, vegetal motifs, and kufic inscriptions in his works reflects reflects the aesthetic understanding in both symbolic and structural integrity. The Momine Khatun and Yusuf Kuseyir oglu tombs, which Nakhchivani build represent the culmination of ornamental richness in Turkish architectural tradition, created through brick and tile material. In this study examines the relationship between ornamentation art and architecture during Ajami Nakhchivani`s era from formal, technical, and symbolic perspectives. The research reveals that the decorative elements carry not only an aesthetic but also a metaphysical meaning, and that geometry, writing and motifs form a whole that is compatible with the basic concepts of Turkish thought.

Özet

12. yüzyılda Azerbaycan yaşamış ve çalışmış büyük mimar Acemi Ebubekir oğlu Nahçivani, Türk-İslam mimarisinin süsleme anlayışına yön veren en önemli isimlerden biridir. Onun eserlerinde yer alan geometrik oranlar, bitkisel motifler ve kufi yazı düzenlemeleri, dönemin estetik anlayışını hem sembolik hem de yapısal bir bütünlük içinde yansıtmaktadır. Nahçivani`nin inşa ettiği Mümine Hatun ve Yusuf Küseyir oğlu türbeleri tuğla ve çini malzemeleri ile oluşturulan bezemelerin zenginliği bakımından Türk mimarlık geleneğinin zirve örneklerindendir. Bu çalışmada Acemi Nahçivani döneminde süsleme sanatının mimariyle kurduğu ilişki, biçimsel, teknik ve sembolik açıdan incelenmektedir. Araştırma, süsleme elemanlarının sadece estetik değil, aynı zamanda metafizik bir anlam taşıdığını, geometri, yazı ve motifin Türk düşüncesinin temel kavramlarıyla uyumlu bir bütün oluşturduğunu ortaya koymaktadır.

🔖

Cite This Article

Caferli, B. (2026). The Ornamentation Art in Turkish and Ajami Nakhchivani Architecture. Akademik Sanat, Sayı: 28, 75–94. https://doi.org/10.65082/akademiksanat.1824286

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (33)

  1. Aksar, B., Tutar, A. İ., Akansel, V. H. & Çakır, F. (2022, Kasım 11-12). Structural performance assessment of the historical tomb of Emir Saltuk. International Conference on Engineering Sciences.
  2. Aliyev, K. (2016, Kasım 17-19). Ortaçağ Azerbaycan mimarisi: Nahçivan Mümine Hatun Türbesi Madalyonları üzerine bir inceleme. Tarih ve Kültür Ekseninde Orta Aras Havzası Uluslararası Sempozyumu, Azerbaycan, Nahçivan.
  3. Bekmez, A. (2020). Siyaset ve Sanat Bağlamında Anadolu Selçuklu Döneminde İki Kadın: Mahperi Hunat Hatun ve Melike Adile. Vankulu Sosyal Araștırmalar Dergisi, 6, 165-188.
  4. Bretaniski, L. S. & Salamzade, A. (1951). Azerbaycan mimarlığı anıtları. AzSSR Bilimler Akademisi Yayınevi.
  5. Bursa, V. & Kayabaşı, R. G. (2023). Hakas destanı Kartaga Mergan`a mitolojik bir bakış. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5 (9), 1-18. https://doi.org/10.53718/gttad.1211873
  6. Bünyadov, T. (baş editör). (2007). Azerbaycan etnografisi: 3 cilt halinde. Doğu-Batı.
  7. Kanbarova, G. (2020, March 14-15). Türk-İslam mimarisinde Nahçivan türbelerinin bedii özellikleri. VI. İnternational Congress on Social and Education Sciences (İNCSES-2020), Türkiye, Konya.
  8. Kanbarova, G. & Edi, N. (2015, Mayıs 11-12). Acemi Nahçivani`nin şaheseri Mümine Hatun Türbesi. Nahçivan ve Doğu Anadolu abideleri Uluslararası Sempozyum, Azerbaycan, Nahçivan.
  9. Kanberova, G. (2008). Mimari dekorasyonda kullanılan geometrik (doğrusal) desenler. Azerbaycan Mimarlık ve İnşaat Üniversitesi`nin Bilimsel çalışmaları, 2, 23-31.
  10. Nazer, Z., Kovács, G. M., & Rabb, P. (2020). Comprehensive revelation on the tomb towers architecture; Persia and Anatolia. ICONARP International Journal of Architecture and Planning, 8(1), 801-820. DOI: 10.15320/ICONARP.2020.137.
  11. Necipoğlu, G. (1995). The Topkapi scroll: Geometry and ornament in Islamic architecture. The Getty Center for the Histor y of Art and the Humanities.
  12. Önkol, E. Ç. (2016). Anadolu Selçuklu dönemi taçkapıları süsleme şeritlerinde tezyinat. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (5), 114-131. https://doi.org/10.17859/pauifd.04839
  13. Özdemir, M., Arslan Selçuk, S. & Çügen, H. F. (2022). The geometric patterns of İzzettin Keykavus Tomb. Nexus Network Journal, 24(1), 869-895. DOI: 10.1007/s00004-022-00621-z.
  14. Sağlam, T. (2020). İslam mimarisinin sembolik anlatıları üzerine bir deneme. İnternational Journal of İnterdisciplinary and İntercultural Art, 5 (10), 251-279. http://dx.doi.org/10.29228/ijiia.125
  15. Seferli, H. & Halilov, S. (2021). Nahçivan`ın epigrafik anıtlarının tasarım özellikleri. Nahçivan Devlet Üniversitesi Bilimsel çalışmaları Sosyal bilimler serisi, 2 (111), 57-62.
  16. Selamzade, A. (1976). Acemi Ebubekir oğlu ve Nahçivan mimari anıtları. Işık.
  17. Turani, A. (2010). Dünya sanat tarihi (14. Baskı). Remzi Kitabevi.
  18. Yazar, T. (2002). Nahçivan`da Türk mimarisi. Türkler, 8, 174-184.
  19. GÖRSEL KAYNAKLAR
  20. Görsel 1. Caferli, B. (2017). Yusuf Küseyir oğlu Türbesi`nin cephesi [Resim]
  21. Görsel 2. Caferli, B. (2023). Mümine Hatun Türbesi`nin cephesi [Resim]
  22. Görsel 3. Caferli, B. (2017). Yusuf Küseyir oğlu ve Mümine Hatun türbeleri üzerindeki geometrik desenler [Resim]
  23. Görsel 4. Caferli, B. (2017). Yusuf Küseyir oğlu ve Mümine Hatun türbeleri üzerindeki bitkisel süslemeler [Resim]
  24. Görsel 5. Caferli, B. (2017). Yusuf Küseyir oğlu Türbesi`nin kaç yılında və kim için inşa olunduğunu bildiren yazıt [Resim]
  25. Görsel 6. Caferli, B. (2017). Yusuf Küseyir oğlu Türbesi`nin mimarının ismi yazılan yazıt [Resim]
  26. Görsel 7. Caferli, B. (2017). Mümine Hatun Türbesi`nin mimarını ve kaç yılında inşa edildiğini bildiren yazıtlar [Resim]
  27. Görsel 8. Caferli, B. (2017). Mümine Hatun Türbesi`nin üzerindeki Kur`an-ı Kerim`in “Mülk” suresinin 1. ayeti [Resim]
  28. Görsel 9. Caferli, B. (2017). Mümine Hatun Türbesi`nin üzerindeki Kur`an-ı Kerim`in “Yasin” suresi [Resim]
  29. Görsel 10. Caferli, B. (2017). Mümine Hatun Türbesi`nin kimin tarafından yaptırıldığını ve anıtın kimin şerefine inşa olunduğunu gösteren yazıt [Resim]
  30. Görsel 11. Caferli, B. (2017). Mümine Hatun Türbesi`nin kubbesinin dıştan ve içten görüntüsü [Resim]
  31. Görsel 12. Bağırzade, T. (1960). Mümine Hatun Türbesi`nin madalyonları, Müminehatun türbesinin iç yapısının özellikleri hakkında. Azerbaycan mimari anıtlarının restorasyon meseleleri, s. 51-64
  32. Çizim 1. Caferli, B. (2017). Yusuf Küseyir oğlu Türbesi`nin planı [Resim]
  33. Çizim 2. Caferli, B. (2023). Mümine Hatun Türbesi`nin planı [Resim]