Journals / Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 34 Sayı: 34

MUAMMÂYÎ AHMED ÇELEBİ’NİN ŞERH-İ MUAMMEYÂT-I EMRÎ’SİNDEN HAREKETLE EMRÎ ÇELEBİ’NİN BAZI MUAMMALARININ ÇÖZÜMÜ

Songül Akboğa(NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2561-3789
Pages
13–25
Publication Date
2025-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Muammalar, aynı zamanda harf ve şekil oyunlarına dayalı bir tür olduğu için çözümlerin daha iyi anlaşılması adına beyit ve dörtlüklerin Arap harfli yazılışlarına ve dil içi çevirilerine de yer verilmiştir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Muamma şerhleri, metnin açıklanmasına hizmet etme noktasında klasik şerhlerle ortak bir paydada buluşsa da türün kendine özgü çözüm teknikleri ve terimleri vardır.
📊
Key Findings & Data:Dolayısıyla muamma şerhleri, klasik şerhlerden farklı olarak muamma çözme yöntemleri hakkında teorik bilgiye sahip olmayanlar için anlaşılması zor bir yapı arz etmektedir.
💡
Conclusion & Impact:Muammalar, aynı zamanda harf ve şekil oyunlarına dayalı bir tür olduğu için çözümlerin daha iyi anlaşılması adına beyit ve dörtlüklerin Arap harfli yazılışlarına ve dil içi çevirilerine de yer verilmiştir.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Emrî Çelebi · muamma · şerh

Özet

Muamma şerhleri, metnin açıklanmasına hizmet etme noktasında klasik şerhlerle ortak bir paydada buluşsa da türün kendine özgü çözüm teknikleri ve terimleri vardır. Dolayısıyla muamma şerhleri, klasik şerhlerden farklı olarak muamma çözme yöntemleri hakkında teorik bilgiye sahip olmayanlar için anlaşılması zor bir yapı arz etmektedir. Bu durum -muammaların edebî bir maharet ve zeka göstergesi olduğu düşünüldüğünde- bu tür manzumelerden tam anlamıyla faydalanma ve zevk alma noktasında bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Ele alınan çalışmada, tezkire yazarları ve edebiyat otoritelerince muamma yazma konusunda klasik Türk edebiyatının en başarılı ismi olarak görülen Edirneli Emrî Çelebi’nin (öl. 1575) bazı muammaları, Muammâyî Ahmed Çelebi’nin (öl. 1606/1607) Şerh-i Muammeyât-ı Emrî adlı eserinden hareketle çözülmüştür. Bu doğrultuda öncelikle şerh bölümlerinde çok fazla terim kullanılmış olan muammaların örnek olarak seçilmesine dikkat edilmiştir. Daha sonra muammaların şerhinden yola çıkarak teknik terimler kullanılmadan ve mümkün mertebe sadeleştirme yapılarak çözümleme yoluna gidilmiştir. Böylece bu manzumelerin şerhinin daha iyi anlaşılması hedeflenmiş ve Emrî’nin muammalarının edebî değeri örnekleriyle gösterilmiştir. Muammalar, aynı zamanda harf ve şekil oyunlarına dayalı bir tür olduğu için çözümlerin daha iyi anlaşılması adına beyit ve dörtlüklerin Arap harfli yazılışlarına ve dil içi çevirilerine de yer verilmiştir.

🔖

Cite This Article

Akboğa, S. (2025). MUAMMÂYÎ AHMED ÇELEBİ’NİN ŞERH-İ MUAMMEYÂT-I EMRÎ’SİNDEN HAREKETLE EMRÎ ÇELEBİ’NİN BAZI MUAMMALARININ ÇÖZÜMÜ. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Cilt: 34 Sayı: 34, 13–25. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1649523

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (10)

  1. Akboğa, Songül. Şâirâne Muammâlara Şârihâne Çözümler / Şerh-i Muammeyât-ı Emrî (Muammâyî Ahmed Çelebi). Ankara: Gazi Kitabevi, 2023.
  2. Durmuş, Tuba Işınsu. “Bir Hami Olarak Kınalızâde Ali Çelebi ve Muamma Türüne Katkısı”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 3(4), (Aralık 2019), 124-140. DOI: 10.34083/akaded.648594
  3. Bilkan, Ali Fuat. Türk Edebiyatında Muammâ. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.
  4. Gelibolulu Mustafa Âlî. Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. nşr. Mustafa İsen. PDF: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194288/kunhul-ahbarin-tezkire-kismi.html
  5. Âşık Çelebi. Meşâ’irü’ş-Şu‘arâ. nşr. Filiz Kılıç. PDF: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-210485/asik-celebi-mesairus-suara.html
  6. Kınalızâde Hasan Çelebi. Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. nşr. İbrahim Kutluk. Ankara: TTK Yayınları, 1981.
  7. Kürkçüoğlu, Kemal Edip. “Fuzûlî’nin Muammâ Risâlesi”. Dil-Tarih ve Coğrafya Fakültesi Dergisi 7(1), (1949), 61-109.
  8. Muammâyî Ahmed Çelebi, Şerh-i Muammeyât-ı Emrî, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Ktp. Türkçe Yazmalar. No: 01355.
  9. Saraç, M. Ali Yekta. “Muamma ve Divan Edebiyatındaki Seyri”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 27(0), (1997), 297-308.
  10. Saraç, M. Ali Yekta. Emrî’nin Muammaları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, 1992.