AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThis construction, which contains the negative auxiliary verb čada- ʻunable to doʼ, expresses absolutely inability in Tuvan.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Abstract: In this article, negation in Tuvan will be examined from a typological perspective. As a linguistic term, negation is a grammatical category that expresses that a proposition is not true or is not the case, e.g. Ali gelmedi ʻAli did not comeʼ [It is not true that Ali came], Ali öğretmen değil ʻAli is not a teacherʼ [It is not the case that Ali is a teacher]. Tuvan, which belongs to the Siberian (Northeastern) group of the Turkic language family, is spoken today in Southern Siberia (Tuvan Autonomous Republic of the Russian Federation), Mongolia (Khovd, Bayan Ulgii and Khövsgöl provinces) and China (Xinjiang Uyghur Autonomous Region). In this article besides Standard Tuvan, other Tuvan dialects (Tsengel Tuvan (or Altai Tuvan), Dukha and Jungar Tuvan) are also investigated. In this study, negation will be primarily examined as standard negation (negation of verbal declarative sentences). Moreover, non-standard negation (negation of noun sentences and existential sentences) will also be analyzed. As in other Turkic languages, negation in Tuvan is coded generally by means of the negation suffix -BA- and negation particles (e.g. emes~eves). In addition, there is a different negator in Tuvan that does not exist in other modern Turkic languages: the postverbial construction -Vp čada- ʻunable to doʼ (<Mongolian yada- ʻunable to do [something]ʼ). This construction, which contains the negative auxiliary verb čada- ʻunable to doʼ, expresses absolutely inability in Tuvan.
Özet
Bu çalışmada, Tuvacada olumsuzluk (negation) tipolojik açıdan incelenecektir. Dilbilimsel bir terim olarak olumsuzluk, bir önermenin doğru olmadığını ya da geçersiz olduğunu ifade eden gramatikal bir kategoridir, örn. Ali gelmedi [Ali’nin geldiği doğru değildir], Ali öğretmen değil [Ali’nin öğretmenliği söz konusu değildir]. Türk dilleri ailesinin Sibirya (Kuzeydoğu) Grubuna ait olan Tuvaca, bugün Güney Sibirya’da (Rusya Federasyonu’na bağlı Tuva Özerk Cumhuriyeti), Moğolistan’da (Hovd, Bayan Ölgiy, Hövsgöl eyaletleri) ve Çin’de [Sincan (Xinjiang) Uygur Özerk Bölgesi] konuşulmaktadır. Burada Standart Tuvacanın yanı sıra, diğer Tuvaca ağızlar (Tsengel Tuvacası (Altai Tuvacası), Duhaca ve Cungar Tuvacası) da ele alınmaktadır. Bu çalışmada olumsuzluk, öncelikle standart olumsuzluk (yükleminde fiil olan bildirme cümlelerinin olumsuzlanması) olarak incelenecektir. Bunun yanı sıra standart olmayan olumsuzluk (isim cümlelerinin, varoluş cümlelerinin olumsuzlanması) da ele alınacaktır. Diğer Türk dillerinde olduğu gibi, Tuvacada da olumsuzluk, genelde olumsuzluk eki -BA- ve olumsuzluk parçacıkları (örn. emes~eves) aracılığıyla kodlanmaktadır. Ayrıca Tuvacada, diğer çağdaş Türk dillerinde olmayan farklı bir olumsuzluk kodlayıcısı daha vardır: ekleşik fiil -Vp čada-ʻ[bir şey] yapamamakʼ (<Moğ. yada- ʻyapamamakʼ). İçinde olumsuz yardımcı fiil čada-ʼnın olduğu bu yardımcı fiil yapısı, Tuvacada kesin olarak “olumsuz yeterlik” bildirmektedir.