Journals / Türkbilig / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: 50

Influence of the Intellectuals of the Turkic World on Kemal Tahir’s Ideas

TÜRK DÜNYASI AYDINLARININ KEMAL TAHİR’İN FİKİRLERİNE ETKİSİ

Mustafa Dere(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3326-2678
Journal
Türkbilig
Pages
423–436
Publication Date
2025-12-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Apart from the “Introduction” and “Conclusion” sections, the study consists of two main sections: “The Turkic World Intellectuals of Interest to Kemal Tahir” and “Kemal Tahir’s Encounters with Turkology Institutes and Turkic World Intellectuals During His Trip to Russia.” To substantiate the findings of the study, quotations from Kemal Tahir’s notes are occasionally included.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Kemal Tahir (1910-1973) is one of the prominent authors of the Turkish literature of the Republican Era, renowned for his identity as a novelist.
📊
Key Findings & Data:Moreover, during his trip to Russia in 1968, his visits to Turkology institutes and his brief evaluations of both these institutes and the intellectuals he encountered there demonstrate that his interest in the Turkic world was neither coincidental nor a passing fancy.
💡
Conclusion & Impact:Apart from the “Introduction” and “Conclusion” sections, the study consists of two main sections: “The Turkic World Intellectuals of Interest to Kemal Tahir” and “Kemal Tahir’s Encounters with Turkology Institutes and Turkic World Intellectuals During His Trip to Russia.” To substantiate the findings of the study, quotations from Kemal Tahir’s notes are occasionally included.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Türk edebiyatı · fikir · Kemal Tahir

Abstract

Kemal Tahir (1910-1973) is one of the prominent authors of the Turkish literature of the Republican Era, renowned for his identity as a novelist. His significance stems from his grounding of all his novels in intellectual themes or issues in terms of content. Although the scope of his topics is quite broad, it can be said that he was essentially in search of a native form of socialism. During this quest, Kemal Tahir consulted various sources and, as a result, constructed an intellectual novelist identity. Among these sources, it is also possible to mention the intellectuals of the Turkic world and some of their works, which held a partial but noteworthy place. Particularly, figures such as İsmail Gaspıralı, Ahmet Ağaoğlu, Yusuf Akçura, Zeki Velidi Togan, Mirsaid Sultangaliyev, and Abid Alimov were of interest to Kemal Tahir. Moreover, during his trip to Russia in 1968, his visits to Turkology institutes and his brief evaluations of both these institutes and the intellectuals he encountered there demonstrate that his interest in the Turkic world was neither coincidental nor a passing fancy. This study aims to examine the influence of the intellectuals of the Turkic world on Kemal Tahir’s ideas with a thematic approach, focusing on his notes. Apart from the “Introduction” and “Conclusion” sections, the study consists of two main sections: “The Turkic World Intellectuals of Interest to Kemal Tahir” and “Kemal Tahir’s Encounters with Turkology Institutes and Turkic World Intellectuals During His Trip to Russia.” To substantiate the findings of the study, quotations from Kemal Tahir’s notes are occasionally included.

Özet

Kemal Tahir (1910-1973) Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatı içinde romancı kimliğiyle şöhret bulmuş önemli yazarlardan biridir. Bu önem, onun bütün romanlarını içerik bakımından fikrî bir konuya veya meseleye dayandırmasından kaynaklanmaktadır. Konularının kapsamı çok geniş olmakla birlikte yazarın temelde yerli bir sosyalizm arayışı içinde olduğu söylenebilir. Kemal Tahir söz konusu arayış sürecinde birçok farklı kaynağa gitmiş ve bu sayede şahsında entelektüel bir romancı kimliği inşa etmiştir. Bahsedilen kaynaklar arasında kısmi yeri olan Türk dünyası aydınlarını ve onların bazı eserlerini de saymak mümkündür. Özellikle İsmail Gaspıralı, Ahmet Ağaoğlu, Yusuf Akçura, Zeki Velidi Togan, Mirsaid Sultangaliyev, Abid Alimov gibi aydınlar Kemal Tahir’in ilgi duyduğu kimseler olmuştur. Bununla birlikte 1968 yılında Rusya’ya yaptığı gezi sırasında Türkiyat/Türkoloji enstitülerine uğraması ve hem enstitülerle hem de burada karşılaştığı aydınlarla ilgili çok kısa da olsa değerlendirmeler yapması Türk dünyasına duyduğu ilginin tesadüfi veya geçici bir hevesten ibaret olmadığını göstermektedir. Bu incelemede Türk dünyası aydınlarının Kemal Tahir’in fikirlerine etkisi tematik bir yaklaşımla ve notları ekseninde ele alınmaya çalışılmıştır. İnceleme, “Giriş” ve “Sonuç” bölümleri dışında “Kemal Tahir’in İlgi Duyduğu Türk Dünyası Aydınları” ve “Kemal Tahir’in Rusya Gezisi Sırasında Türkiyat Enstitüleri ve Türk Dünyası Aydınları ile Kurduğu Temaslar” olmak üzere iki başlıktan oluşmaktadır. İncelemede yapılan tespitleri somutlaştırmak için zaman zaman Kemal Tahir’in notlarından alıntılara yer verilmiştir.

🔖

Cite This Article

Dere, M. (2025). Influence of the Intellectuals of the Turkic World on Kemal Tahir’s Ideas. Türkbilig, Cilt: 2025 Sayı: 50, 423–436. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1640490

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (35)

  1. Ağaoğlu, A. (2011). Serbest fırka hatıraları. İstanbul: İletişim Yayınları.
  2. Aydemir, Ş. S. (2022). Suyu arayan adam. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  3. Baykara, T. (2012). Ahmet Zeki Velidi Togan. Türkiye diyanet vakfı İslâm ansiklopedisi XLI içinde (s. 209-210). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  4. Bozdağ, İ. (2003). Kemal Tahir’in sohbetleri. İstanbul: Yaba Yayınları.
  5. Coşkun, S. (2012). Esir şehrin hür insanı Kemal Tahir -insan, eser, fikir-. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  6. Cuddon, J. A. (2013). A dictionary of literary terms and literary theory. Oxford: Blackwell Publishing.
  7. Çetişli, İ. (2014). Batı edebiyatında edebî akımlar. İstanbul: Akçağ Yayınları.
  8. Dere, M. (2019). Kemal Tahir’in romanlarında ve hikâyelerinde yapı-tema. (Doktora tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi.
  9. Dere, M. (2023). Kemal Tahir’in ‘Şaban Paşa’nın Hatıraları’ hikâyesinde Şevket Süreyya Aydemir parodisi. Gazi Türkiyat, 33, 1-19. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/gaziturkiyat/issue/82007/1342032
  10. Dosdoğru, H. (1974). Batı aldatmacılığı ve putlara karşı Kemal Tahir. İstanbul: Tel Yayınları.
  11. Enginün, İ. (2007). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  12. Fethi Naci (2012). Yüz yılın 100 Türk romanı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  13. Huyugüzel, Ö. F. (2018). Eleştiri terimleri sözlüğü. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  14. Hüküm, M. (2017). Şair-sosyolog Kemal Tahir. İstanbul: İthaki Yayınları.
  15. Hüküm, M. (2021). Özgünlük ve yerlilik paydasında iki çağ iki yönelim. Asım Öz (Haz.), Said Halim Paşa kitabı -Osmanlı sadrazamı ve düşünür- içinde (s. 651-658). İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları.
  16. Hüküm, M. (2023). Kemal Tahir’in “Notlar”ı üzerine değerlendirmeler. Sosyologca, 25, 71-87. Erişim Adresi: https://sosyologca.org/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=70387
  17. Hüküm, M. (2024). Rahmet Yolları Kesti romanında ideolojik yapı. Türkbilig, (48), 451-466. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkbilig/issue/89094/1503014
  18. İleri, S. (2010). Kemal Tahir’le konuşma. Ö. Fedai (Haz.), Doğumunun 100. yılında Kemal Tahir’i anlamak içinde (s. 43-52). İstanbul: Küçükçekmece Belediyesi Kültür Yayınları.
  19. Jeltyakov, A. D. (2004). 50 yıllık sürede (1917-1967), Leningrad’da Türkiyyenin tarih, kültür ve ekonomisinin araştırılması (Çev. İ. Şahin). Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Türkoloji Sayısı, 11, 123-134.
  20. Kaya, B. ve Kushmuratov, S. (2020). Ceditçilik Hareketi ve Türkistan’da yayılmasında Mahmud Hoca Bebudi’nin rolü. Çekmece İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 16-27. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/izusbd/issue/54960/718957
  21. Kayalı, K. (2023). Kemal Tahir’in entelektüel portresi. İstanbul: Ketebe Yayınları.
  22. Kemal Tahir (1989). Notlar sanat edebiyat 3 dil dosyası (C. Yazoğlu, Haz.). İstanbul: Bağlam Yayınları.
  23. Kemal Tahir (1990). Notlar sanat edebiyat 4 (C. Yazoğlu, Haz.). İstanbul: Bağlam Yayınları.
  24. Kemal Tahir (1992a). Notlar Osmanlılık/Bizans (C. Yazoğlu, Haz.). İstanbul: Bağlam Yayınları.
  25. Kemal Tahir (1992b). Notlar sosyalizm, toplum ve gerçek (C. Yazoğlu, Haz.). İstanbul: Bağlam Yayınları.
  26. Kemal Tahir (1993). Notlar kitap notları (C. Yazoğlu, Haz.). İstanbul: Bağlam Yayınları.
  27. Kızılçelik, S. (2012). Özgün ve yetkin bir sosyal teorisyen olarak Kemal Tahir. Ankara: Anı Yayıncılık.
  28. Marx, K. ve Engels, F. (2015). Komünist manifesto. (Çev. C. Üster ve N. Deriş). İstanbul: Can Yayınları.
  29. Moran, B. (2008). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
  30. Özcan, A. (2020). Mîr Said Sultan Galiyev. Türkiye diyanet vakfı İslâm ansiklopedisi XXX içinde (s. 130-132). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  31. Özsoy, İ. (2004). Kemal Tahir’in 63 yılı. A. Yaraman (Ed.), Biyografya Kemal Tahir 4 içinde (s. 9-14). İstanbul: Bağlam Yayınları.
  32. Togan, Z. V. (1981). Umumi Türk tarihine giriş. İstanbul: Enderun Yayınları.
  33. Toker, M. (2004). İsmail Gaspıralı ve “dilde birlik” fikri üzerine. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 16, 31-45. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sutad/issue/26280/276907
  34. Uluçay, M. (2015). Türk dilinin meseleleri karşısında Kemal Tahir. Turkish Studies, 10(8), 2079-2094. Erişim adresi: https://turkishstudies.net/turkishstudies?mod=makale_tr_ozet&makale_id=18593
  35. Yıldırım, Y. (2010). Kemal Tahir ve Osmanlılık. E. Eğribel ve M. F. Andı (Ed.), Kemal Tahir yüz yaşında içinde (s. 251-261). Ankara: T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.