Journals / Türkbilig / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: 50

Amulets of the Early Medieval and Modern Siberian Turks in the Context of Ritual Continuity

RİTÜEL SÜREKLİLİĞİ BAĞLAMINDA ERKEN ORTA ÇAĞ VE GÜNÜMÜZ SİBİRYA TÜRKLERİNİN MUSKALARI

Nükhet Okutan Davletov(KAPADOKYA ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9312-8385
Journal
Türkbilig
Pages
262–274
Publication Date
2025-12-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

A similar practice was also identified by us in a practice on the basis of baby teeth that the Shamanist Khakas perform years after the ceremony they call tǐs toi, After the analysis of the examples diversified throughout the study, it is concluded that it is possible to speak of a continuity of beliefs in the context of Shamanism between the ancient Turks who lived in today's Khakas, Tyva and Altai lands in the early Middle Ages and the Siberian Turks who continue to live in the same region today.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article argues that the objects found in the kurgans of the ancient Turkic period in Southern Siberia, which are stated by archaeologists to be amulets, and the practices shaped around them are examples of the religious continuity between the Early Medieval and the modern Siberian Turks living in the same region today.
📊
Key Findings & Data:In particular, attempts were made to identify similarities between kurgan findings such as animal limbs and human teeth, and motifs in oral culture products, ethnographic period records and contemporary examples.
💡
Conclusion & Impact:A similar practice was also identified by us in a practice on the basis of baby teeth that the Shamanist Khakas perform years after the ceremony they call tǐs toi, After the analysis of the examples diversified throughout the study, it is concluded that it is possible to speak of a continuity of beliefs in the context of Shamanism between the ancient Turks who lived in today's Khakas, Tyva and Altai lands in the early Middle Ages and the Siberian Turks who continue to live in the same region today.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Eski Türkler · Sİbirya Türkleri · Muska

Abstract

This article argues that the objects found in the kurgans of the ancient Turkic period in Southern Siberia, which are stated by archaeologists to be amulets, and the practices shaped around them are examples of the religious continuity between the Early Medieval and the modern Siberian Turks living in the same region today. In particular, attempts were made to identify similarities between kurgan findings such as animal limbs and human teeth, and motifs in oral culture products, ethnographic period records and contemporary examples. For example, in one of the kurgans excavated by L. A. Yevtyukhova and S. V. Kiselev near the village of Kurai in Altai and dated to the VII-IXth centuries, it was revealed that the human and rodent teeth found in the belt bag of the deceased served as amulets, as the analysis revealed that the grave owner suffered from dental disease. Kyzlasov also states that the human teeth in the belt bags found in the ancient Turkic kurgans in Tyva served as amulets for toothache. In the light of this information, according to the kurgan findings, it is understood that the sick or defective tooth was intended to be replaced with its healthy counterpart. Field researches show that today's Siberian Turks also hang a foal tooth around the necks of their children to protect them from toothache. A similar practice was also identified by us in a practice on the basis of baby teeth that the Shamanist Khakas perform years after the ceremony they call tǐs toi, After the analysis of the examples diversified throughout the study, it is concluded that it is possible to speak of a continuity of beliefs in the context of Shamanism between the ancient Turks who lived in today's Khakas, Tyva and Altai lands in the early Middle Ages and the Siberian Turks who continue to live in the same region today.

Özet

Bu makalede Güney Sibirya’daki eski Türk dönemi kurganlarında bulunan ve arkeologlar tarafından muska amacı taşıdığı belirtilen birtakım nesneler ile bunlar etrafında şekillenen uygulamaların, Erken Orta Çağ Türkleri ile bugün aynı bölgede yaşayan modern Sibirya Türkleri arasındaki inançsal devamlılığın örneklerinden olduğu ileri sürülmektedir. Bu amaçla özellikle hayvan uzuvları ve insan dişleri gibi kurgan buluntuları ile sözlü kültür ürünlerindeki motifler, etnografik dönem kayıtları ve günümüzden örnekler arasındaki benzerliklerin tespit edilmesine çalışılmıştır. Örneğin, L. A. Yevtyuhova ve S. V. Kiselev başkanlığında Altay’daki Kuray köyü yakınlarında kazısı gerçekleştirilen ve VII-IX. yüzyıllara tarihlendirilen kurganlardan birinde ölünün kemer çantasında bulunan insan ve kemirgen dişlerinin muska işlevi taşıdığı, yapılan analizler sonucunda mezar sahibinin diş hastalığından mustarip olduğunun anlaşılmasıyla ortaya koyulmuştur. Kızlasov da Tıva’daki eski Türk kurganlarında bulunan kemer çantalarının içindeki insan dişlerinin, diş ağrısı için muska görevi gördüğünü ifade etmektedir. Bu bilgiler ışığında kurgan buluntularına göre hasta ya da kusurlu dişin, sağlam benzeriyle değiştirilmek istendiği anlaşılmaktadır. Alan araştırmaları, günümüz Sibirya Türklerinin de çocuklarını diş ağrısından korumak için boyunlarına tay dişi astıklarını göstermektedir. Bu uygulamanın bir benzeri de Şamanizm mensubu Hakasların tǐs toyı yani diş toyu dedikleri törenden yıllar sonra yine süt dişleri üzerinden gerçekleştirdikleri bir uygulamada tarafımızca tespit edilmiştir. Çalışma boyunca çeşitlendirilen örneklerin analizinin ardından erken Orta Çağ’da bugünkü Hakas, Tıva ve Altay topraklarında yaşamış olan eski Türkler ile günümüzde aynı coğrafyada yaşamaya devam eden Sibirya Türkleri arasında Şamanizm bağlamında inançsal devamlılıktan söz etmenin mümkün olduğu sonucuna varılmıştır.

🔖

Cite This Article

Davletov, N. O. (2025). Amulets of the Early Medieval and Modern Siberian Turks in the Context of Ritual Continuity. Türkbilig, Cilt: 2025 Sayı: 50, 262–274. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1571390

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (42)

  1. Antufyeva, N. (2015, 29 Mart). Lazo Monguş. Çetvertaya zvezda. Tsentr Azii, № 11. http://www.centerasia.ru/issue/2015/11/5186-lazo-mongush.-chetvyortaya-zvezda.html [Erişim Tarihi: 28.07.2024].
  2. Aydın, E. (2021a). Sibirya’da Türk izleri. Yenisey yazıtları. 2. Baskı. İstanbul: Kronik Yayınları.
  3. Aydın, E. (2021b). Orhon yazıtları. 4. Basım. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.
  4. Baykuzu, T. D. (2013). İslam öncesi Orta Asya Türklerinde kur ve kurluk. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 53/1, 221-250.
  5. Beowulf (Seamus Heaney’nin Modern İngilizcesinden). (2013). Nazmi Ağıl (Çev.). İstanbul: YKY Yayınları.
  6. Burnakov, V. A. (2006). Duhi srednego mira v traditsionnom mirovozzrenii Hakasov. Novosibirsk: İzd-vo İnstituta arheologii i etnografii SO RAN.
  7. Burnakov, V. A. (2022). Kon i konskaya upryaj v obryadnosti detskogo tsikla Hakasov (konets XIX–seredina XX veka). Tomskiy jurnal lingvistiçeskih i antropologiçeskih issledovaniy 1/35, 115-123.
  8. Butanayev, V. Y., Vernik A. A. & Ulturgaşev A. A. (1999). Tis-toy – prazdnik po povodu poyavleniya pervıh zubov. Narodnıye prazdniki Hakasii içinde (s. 10). Abakan: İzd-vo HGU im. N. F. Katanova.
  9. Çelebi, İ. (2012). Tılsım. TDV İslâm ansiklopedisi, 41 içinde (s. 91-94). İstanbul: İSAM-İslam Araştırmaları Merkezi.
  10. Demirci, K. (2020). Muska. TDV İslâm ansiklopedisi, 31, s. 267-269.
  11. Dırenkova, N. P. (2012). Tyurki Sayano-Altaya. Stati i etnografiçeskie materialı. Sankt Peterburg: Nauka.
  12. Ergin, M. (2014). Dede Korkut kitabı I, Ankara: TDK Yayınları.
  13. Fedorov, A. (2020, Aralık 8). Shamany [Belgesel]. Bad planet. https://www.youtube.com/watch?v=8ZJxJwCJfkw [Erişim Tarihi: 20.07.2024].
  14. Gaster, T. H. (2005). Amulets and talismans. Encyclopedia of religion, 1 içinde (s. 297-301). Lindsay Jones (Ed.). 2. Baskı. Detroit: Thomson Gale.
  15. Gerasimov, M, M. (1949). Osnovı vosstanovleniya litsa po çerepu. Moskva: Gos. İzd. “Sovetskaya Nauka”.
  16. Gombrich, E. H. (2016). Sanatın öyküsü. Erol Erduran, Ömer Erduran (Çev.). Cep Boy, 1. Baskı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  17. Heaney, S. (2000). Beowulf. A new verse translation. New York: W. W. Norton & Company.
  18. İnan, A. (1976). Eski Türk dini tarihi. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
  19. İnan, A. (1986). Tarihte ve bugün Şamanizm. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  20. İnan, A. (1998). Dede Korkut kitabında eski inançlar ve gelenekler. Makaleler ve incelemeler, II içinde (s. 239-252). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  21. Kızlasov, L. R. (1969).İstoriya Tuvıy v srednie veka. Moskva: MGU.
  22. Kiselev, S. V. (1936). Sayano-altayskaya arheologiçeskaya ekspeditsiya 1935 g., Sovetskaya arheologiya, I, 282-284.
  23. Kovářová, L. (2011). The swine in old Nordic religion and worldview (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Háskóli Íslands, Reykjavik.
  24. Kubarev, G. V. (2005). Kultura drevnih tyurok Altaya (po materialam pogrebalnıh pamyatnikov). E. I. Derevyanko (Ed.). Novosibirsk: İzd.vo İnstituta arheologii i etnografii SO RAN.
  25. Kubarev, G. V. (2011). Jenskoe drevnetyurkskoe pogrebenie iz mogilnika Djolin III (yugo-vostoçnıy Altay). Vestnik NGU. Seriya: İstoriya, filologiya. T. 10, Vyp. 5: Arheologiya i etnografiya, 228-240.
  26. Kubarev, V. D. (2007). Kon i vsadnik v iskusstve drevnih koçevnikov. İzuçenie istoriko-kulturnogo naslediya narodov Yujnoy Sibiri. Vyp. 6. Sbornik nauçnıh trudov içinde (s. 52-75). Gorno-Altaysk: AKİN.
  27. Martool, S. (1997). Tuvalı Şaman Toyduk-Han. Sibirya araştırmaları içinde (s. 331-335). Emine Gürsoy-Naskali (Haz.). İstanbul: Simurg.
  28. Mortensen, K. (1913). A handbook of Norse mythology. A. Clinton Crowell (Çev.). New York: Thomas Y. Crowell Company.
  29. Okutan Davletov, N. & Davletov, T. (2021). Şamandan haycıya: Hakas Türklerinde âşıklık geleneği. Âşık sanatı sempozyumu, 2021 Hacı Bektâş-ı Velî yılı bildiriler kitabı içinde (s. 63-73). Nevşehir: Kapadokya Üniversitesi Yayınları.
  30. Okutan Davletov, N. (2021). Hakas Türklerinde Şamanizm ve ölüm. Göktürk Ömer Çakır (Ed.). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  31. Ovçinnikova, B. B. (2002). Kostoreznoe iskusstvo drevnih Tyurkov Sayano-Altaya. Stepi Yevrazii v drevnosti i srednevekovye, Kniga II. Materialı nauçno-praktiçeskoy konferentsii, posvyaşennoy 100-letiyu so dnya rojdeniya M. P. Gryaznova içinde (s. 267-270). Sankt Peterburg.
  32. Ovçinnikova, B. B. (2013). Pogrebalno-pominalnıy kompleks drevnih tyurok na mogilnike Dag-Arazı. Drevnie tyurki v tsentralnoy Tuve (po materialam rabot SayanoTuvinskoy ekspeditsii) içinde (s. 139-172). Sankt Peterburg: ElekSis.
  33. Öger. A. (2017). Uygurlarda muskacılık geleneği ve Çağatayca yazılmış bir muska kitabı. Gazi Türkiyat, 20, 55-88.
  34. Özen, R. (2021). Bingöl folklorunda hayvanlar ile ilgili inanış ve uygulamalar. Uluslararası din ve medeniyet-I sempozyumu (din ve sağlık) tebliğler kitabı, cilt III içinde (s. 307-329.). Esra Gülengül, Muhammed Doğan (Ed.). Elazığ: Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
  35. Roux, J. P. (2005). Orta Asya’da kutsal bitkiler ve hayvanlar. Aykut Kazancıgil, Lale Arslan (Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
  36. Samaşev, Z. (2023). Eski Türk betim sanatı. Leila Kutlu (Çev.). Ankara: TÜRKTAV.
  37. Şulbayeva, N. V. (2019). Vtorostepennıye personaji geroiçeskogo eposa Hakasov po funktsionalnomu priznaku. Vestnik Hakasskogo gosudarstvennogo universiteta im. N. F. Katanova: nauçnıy jurnal, 4/30, 83-90.
  38. Taşağıl, A. (2024). Kadim Türkler. Eski dünyanın hâkimleri. İstanbul: Kronik Kitap.
  39. Trifonov, Y. İ. (2013). Pamyatniki drevnetyurkskogo vremeni v tsentralnoy Tuve. Drevnie tyurki v tsentralnoy Tuve (po materialam rabot SayanoTuvinskoy ekspeditsii) içinde (s. 13-114). Sankt Peterburg: ElekSis.
  40. Türker, F. & Koçoğlu Gündoğdu, V. (2016). Tıva Türklerinde geçiş dönemi ritüelleri. Türkbilig, 32, 141-154.
  41. Vadetskaya, E. B. (1999). Taştıkskaya epoha v drevney istorii Sibiri. Sankt-Peterburg: Peterburgskoe vostokovedenie.
  42. Kızlasov, L. R. (1969).İstoriya Tuvıy v srednie veka. Moskva: MGU.