Journals / YASAMA DERGİSİ / 2026 / Sayı: 53

The 1973 Presidential Election in Terms of Civil-Military Relations and Political Ethics Issues

SİVİL-ASKER İLİŞKİLERİ VE SİYASİ AHLAK PROBLEMLERİ AÇISINDAN 1973 CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ

Şerif Demir(KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-6831-2188
Pages
235–268
Publication Date
2026-06-26
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study highlights the importance of taking legal and political steps to keep the military out of politics in Turkish political history in order to ensure the continuity of the national will.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The presidential elections, held between 13 March and 6 April 1973 and lasting 15 rounds, were the scene of a battle of wills between the Justice Party (AP) and the Republican People's Party (CHP), the dominant parties in the Parliament at the time, and the Turkish Armed Forces (TSK).
📊
Key Findings & Data:The aim of this study is to examine the 1973 presidential election process and to evaluate the political strategies employed by the Turkish Armed Forces and political party members in determining the presidential candidate from the perspective of political ethics.
💡
Conclusion & Impact:The study highlights the importance of taking legal and political steps to keep the military out of politics in Turkish political history in order to ensure the continuity of the national will.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:cumhurbaşkanı · CHP · AHLAK

Abstract

The presidential elections, held between 13 March and 6 April 1973 and lasting 15 rounds, were the scene of a battle of wills between the Justice Party (AP) and the Republican People's Party (CHP), the dominant parties in the Parliament at the time, and the Turkish Armed Forces (TSK). In particular, the army's intervention in the elections led to a disruption in political representation. On the other hand, the political negotiations between the AP and the CHP constituted a negative situation in terms of political ethics. The aim of this study is to examine the 1973 presidential election process and to evaluate the political strategies employed by the Turkish Armed Forces and political party members in determining the presidential candidate from the perspective of political ethics. This event is extremely important in terms of showing the strategic moves made by the army to dominate the highest echelons of the state. In our study, the results of the presidential elections were analysed through the minutes of the National Assembly and Senate, newspapers of the period, statements made by politicians to the press, academic studies and books written on the subject. This study concludes that the presidential elections had negative effects in terms of civil-military conflict and political ethics. The study highlights the importance of taking legal and political steps to keep the military out of politics in Turkish political history in order to ensure the continuity of the national will.

Özet

13 Mart-6 Nisan 1973 tarihleri arasında yapılan ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri boyunca dönemin Parlamento’daki etkin partileri olan Adalet Partisi (AP) ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ile Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) irade savaşlarına sahne olmuştur. Özellikle ordunun seçimlere müdahalesi siyasi temsilin sekteye uğramasını beraberinde getirmiştir. Öte yandan AP ve CHP arasında yapılan siyasi pazarlıklar siyasi ahlak açısından olumsuz bir durum teşkil etmiştir. Bu çalışmanın amacı 1973 yılında gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı seçim sürecini ele almak ve siyasi parti mensuplarının Cumhurbaşkanı adayını belirlemek için yaptıkları siyasi stratejileri siyasi ahlak boyutu ile değerlendirmektir. Bu olay ordunun devletin en üst kademesine hakim olmak için yapılan stratejik hamlelerini göstermesi açısından son derece önemlidir. Çalışmamızda Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sonuçları Millet ve Senato Meclisi Tutanakları, dönemin gazeteleri, siyasilerin basına verdikleri demeçler, akademik çalışmalar ve konu ile ilgili yazılan kitaplar üzerinden analiz edilmiştir. Bu çalışma ile Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sivil-asker çatışması ve siyasi ahlak bakımından olumsuz yönde etkilerinin olduğu sonucuna varılmıştır.

🔖

Cite This Article

Muş, S. K., Demir, Ş. (2026). The 1973 Presidential Election in Terms of Civil-Military Relations and Political Ethics Issues. YASAMA DERGİSİ, Sayı: 53, 235–268. https://ajindex.com/articles/1314679

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (56)

  1. Millet Meclisi Tutanak Dergisi
  2. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi
  3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
  4. Dışişleri Bakanlığı Belleteni
  5. Süreli Yayınlar
  6. Cumhuriyet
  7. Son Havadis
  8. Araştırma Eserler
  9. Samet, Ağaoğlu, Arkadaşım Menderes-İpin Gölgesindeki Günler, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2011.
  10. Ahmad, Feroz, Bir Kimlik Peşinde Türkiye, Çev. Sedat Cem Karadeli, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 7. Baskı, İstanbul, 2007.
  11. Ahmad, Feroz, Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980), Çev. Ahmet Fethi, Hil Yayınları, 6. Baskı, İstanbul, 2010.
  12. Akyaz, Doğan, Askeri Müdahalelerin Orduya Etkisi (Hiyerarşi Dışı Örgütlenmeden Emir Komuta Zincirine), İletişim Yay., İstanbul, 2006.
  13. Altuğ, Kurtul, 27 Mayıs’tan 12 Mart’a, Koza Yayınları, İstanbul, 1976.
  14. Arcayürek, Cüneyt, Yeni Demokrasi, Yeni Arayışlar 1960-1965, Bilgi Yayınevi, İstanbul, 1984.
  15. Arcayürek, Cüneyt, Çankaya’ya Giden Yol (1971-1973), Bilgi Yayınevi, İstanbul, 1985.
  16. Arcayürek, Cüneyt, 11 Cumhurbaşkanı 11 Öykü Çankaya 1923-1980, C.1, Cumhuriyet Kitapları, İstanbul, 2014.
  17. Aydın, Suavi, Taşkın, Yüksel, 1960’tan Günümüze Türkiye Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2022.
  18. Beetham, David, İktidarın Meşrulaştırılması, Çev. Hüsamettin İnaç, Liberte Yayınları, Ankara, 2014.
  19. Cılızoğlu, Tanju, Çağlayangil’İn Anıları/Kader Bizi Una Değil, Üne İtti, Bilgi Yayınevi, 7. Baskı, 2007.
  20. Cizre, Ümit, AP-Ordu İlişkileri: Bir İkilemin Anatomisi, İletişim Yayınları, İstanbul, 1993.
  21. Damat, İbrahim Hakkı, Türkiye Cumhuriyeti’nin 6. Cumhurbaşkanı Fahri S. Korutürk (Siyasi Hayatı, Fikirleri, Şahsiyeti ve Eserleri), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul, 2004
  22. Demir, Şerif, “Ali Fuad Başgil’in Cumhurbaşkanlığı Adaylığı”, Vefatının 50. Yıldönümünde Bir Düşünce İnsanı Olarak “Ali Fuad Başgil ve Siyasi Mücadeleleri” Uluslararası Sempozyumu (13-14 Ekim 2017), (Ed. Bekir Şişman), Çarşamba Belediyesi Kültür Yayınları, Samsun, 2017, s. 485-494.
  23. Demir, Şerif, Türkiye’de Askerî Darbeler ve Vesayet, Tiav, Ankara, 2020.
  24. Demir, Şerif, “27 Mayıs Askerî Yönetiminin Sivil İdareye Geçme Çabaları: Yuvarlak Masa Kararları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, S. 104, 2021, s. 383-417.
  25. Erim, Nihat, 12 Mart Anıları, Haz. R. Çavaş, Yapı Kredi Yayınları, 3. Baskı, İstanbul, 2007.
  26. Gevgilili, Ali, Türkiye’de 1971 Rejimi, Milliyet Yayınları, İstanbul, 1973.
  27. Gevgilili, Ali, Yükseliş ve Düşüş, Altın Kitaplar Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul, 1981.
  28. Gülbay, Alper, 12 Mart’tan 12 Eylül’e Türkiye’de Seçimler ve Sonuçları, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara, 2017.
  29. Güleçyüz, Kazım, Süleyman Demirel, İslam, Demokrasi, Laiklik, Yeni Asya Neşriyat, İstanbul, 2015.
  30. Hale, William, 1789’dan Günümüze Türkiye’de Ordu ve Siyaset, Çev. Ahmet Fethi, Hil Yayınları, İstanbul, 1996.
  31. Heywood, Andrew, Siyaset, Çev. Bekir Berat Özipek vd., Liberte Yayınları, Ankara, 2014.
  32. Huntington, Samuel P., Asker ve Devlet: Sivil-Asker İlişkilerinin Kuram ve Siyasası, Çev. K. Uğur Kızılaslan, Salyangoz Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, 2006.
  33. Kabacalı, Alpay, Bilinmeyen Yönleriyle Cumhuriyet Tarihi, Denizbank Yayınevi, İstanbul, 2004.
  34. Karataş, Murat, “Türkiye’de Asker Sivil İlişkileri Bağlamında12 Mart Muhtırası ve Partiler Üstü Hükümet Modeli Üzerine Bir Değerlendirme”, Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, S. 2/3, 2019, s. 69-110.
  35. Kaynar, Mete Kaan, Türkiye’nin 70’li Yılları, İletişim Yayınları, İstanbul, 2020.
  36. Keskin, Hanife, “Adalet Partisi ve Cumhurbaşkanlığı Seçimleri”, Belgi Dergisi, S. 23, 2022, s: 227-251.
  37. Kili, Suna, 1960-1975 Döneminde Cumhuriyet Halk Partisinde Gelişmeler, Boğaziçi Üniversitesi Yayınlar, İstanbul, 1994.
  38. Kollektif, Cumhurbaşkanı Fahri S. Korutürk’ün Söylev ve Demeçleri (6 Nisan 1973-6 Nisan 1975), C. 1, Başbakanlık Basımevi.
  39. Kuru, Hanife, Türk Siyasal Yaşamında Adalet Partisi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, İzmir, 1996.
  40. Maraşlı, Erol, Balans Ayarları: Cumhuriyet Döneminde Askeri Muhtıralar, Metropol Yayınları, İstanbul, 2008.
  41. Okçu, Murat, Aktel, Mehmet: “İrade Savaşı: Altıncı Cumhurbaşkanlığı Seçimi”, Süleyman Demirel Üniversitesi iktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, C. 6, S. 2, 2001, s. 233-251.
  42. Otyam, Fikret, “Sonunda Demirel’in Dediği Olacak ve Başkanı TBMM Seçecek”, Cumhuriyet, 2 Mart 1973, s. 7
  43. Otyam, Fikret, “Tam Bir Toz Bulutu İçinde”, Cumhuriyet, 17 Mart 1973, s. 1-7.
  44. Özdemir, Hikmet, Ordunun Olağandışı Rolü, İz Yayınları, İstanbul, 1994.
  45. Özdemir, Hikmet, “Siyasal Tarih (1960-1980)”, Çağdaş Türkiye 1908-1980, (Ed. Sina Akşin), C. 4, Cem Yayınları, İstanbul, 1997.
  46. Özdemir, Hikmet, Atatürk’ten Günümüze Cumhurbaşkanı Seçimleri, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2007.
  47. Özdemir, Hikmet, S. Fahri Korutürk, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2010.
  48. Tokatlı, Orhan, Kaybolan Yıllar (1961-1963), Doğan Kitap, İstanbul, 2000.
  49. Toker, Metin, İsmet Paşa’nın Son Yılları (1965-1973), Bilge Yayınları, İstanbul, 1973.
  50. Yıldırım, Zafer, “Türk Siyasi Hayatında 12 Mart Muhtırası ve Sonuçları”, Türkiye Günlüğü, S. 97, Bahar 2009, s. 147-160.
  51. Yıldız, Barış, Türkiye’de Cumhurbaşkanları Seçimi 1923-1980, Zeus Kitabevi, İstanbul, 2020.
  52. Yücel, Mustafa Serhan, Türk Siyasal Hayatında Cumhurbaşkanı Seçimleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik, 2012.
  53. İnternet Kaynakları
  54. Aköz, Emre, “Çankaya Savaşları”, Sabah, (Çevrimiçi), https://www.sabah.com.tr/yazarlar/akoz/2006/03/10/cankaya_savaslari/ Erişim Tarihi: 12 Ekim 2025.
  55. Bakırcı, Fahri, “Parlamenter Sistemde Askeri Muhtıranın Etkisi Üzerine TBMM 1971-1980 Dönemi”, https://dergipark.org.tr/tr/pub/viraverita/article/1402266/ Erişim Tarihi: 2 Ekim 2025.
  56. Muradoğlu, Abdullah, “Org. Faruk Gürler Kahrından Öldü”, (Çevrimiçi), https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/ocak/08/izdusum.html/ Erişim Tarihi: 20 Eylül 2025.