Journals / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Mining In Gumushane From Past To Present

Geçmişten Günümüze Gümüşhane'de Madencilik

Halil İbrahim Zeybek(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4596-0553
Ferkan Sipahi(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4072-4834
Abdurrahman Dokuz(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7518-2772
Bayram Nazır(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4098-1304
Kemal Saylan(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6493-7001
Ebru Emine Şüküroğlu(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8638-5471
Selçuk Alemdağ(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2893-3681
İsmail Özer(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5910-4216
Serhat Dağ(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2341-257X
Muhammet Kurucu(FIRAT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5088-2863
Öznur Atalan(Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü)0000-0001-6441-8738
Journal
Mavi Atlas
Pages
205–222
Publication Date
2025-04-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In the study, studies conducted on the area and archive documents were utilized.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Turkiye is a country that is quite diverse and rich in terms of minerals.
📊
Key Findings & Data:It is known that some of the mines in the country have a significant place worldwide.
💡
Conclusion & Impact:In the study, studies conducted on the area and archive documents were utilized.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Gümüşhane Tarihi · Osmanlı Devleti · Madencilik

Abstract

Turkiye is a country that is quite diverse and rich in terms of minerals. It is known that some of the mines in the country have a significant place worldwide. Gumushane Province, located in the Eastern Black Sea region of Turkiye, also has a rich variety in terms of minerals. In fact, this diversity in Gumushane became important when the first civilizations dominated the region, and in addition to the mines in the city, the fact that the city is located on the Silk Road route increased the importance of this region even more. Undoubtedly, this importance continued with the Ottoman Empire’s conquest of Trabzon and the annexation of the region to its territory. During this period, mining activities in the city began to increase and the work carried out in this direction contributed financially to the country. In this respect, the Ottoman Empire gave great importance to Gumushane, which had a lively commercial vibrant feature due to the presence of silver and gold mines and other mines in the 16th, 17th and 18th centuries. Thus, the mines, which had their golden age in the 17th century, continued their activities until the end of the 18th century. After this century, the production in the mines decreased over time and the workers working in the mining enterprises in the region began to leave the mines. By the middle of the 19th century, there was a great dissolution in the operation of mines. This study aims to reveal the importance of the mines that direct the economy of the city in terms of the city by addressing the mining activities of Gümüşhane City from the historical ages, the Ottoman Period and the Republic to the present day. In the study, studies conducted on the area and archive documents were utilized.

Özet

Türkiye, madenler bakımından oldukça çeşitli ve zengin bir ülkedir. Ülkede yer alan bazı madenlerin dünya çapında önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir. Türkiye'nin Doğu Karadeniz bölgesinde bulunan Gümüşhane ili de madenler bakımından zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Öyle ki, Gümüşhane’de var olan bu çeşitlilik ilk medeniyetlerin bölgeye hâkim olması ile önemli hâle gelmiş, şehirde bulunan madenlerin dışında şehrin İpek Yolu güzergâhında yer alması da bu bölgenin önemini daha da arttırmıştır. Hiç şüphesiz bu önem, Osmanlı Devleti’nin Trabzon’un fethi ile bölgeyi topraklarına katması ile devam etmiştir. Bu dönem ile birlikte şehirde madencilik faaliyetleri artmaya başlamış ve bu yönde yapılan çalışmalar ülkeye maddi anlamda katkı sağlamıştır. Bu açıdan Osmanlı Devleti, 16., 17. ve 18. yüzyıllarda bünyesinde barındırdığı başta gümüş ve altın madenleri olmak üzere diğer madenlerin varlığı nedeniyle ticari olarak canlı bir özellik gösteren Gümüşhane’ye büyük önem vermiştir. Böylece 17. yüzyılda adeta altın çağını yaşayan maden ocakları, 18. yüzyılın sonlarına kadar faaliyetlerini devam ettirmiştir. Bu yüzyıldan sonra da madenlerde yapılan üretim zamanla azalarak bölgedeki maden işletmelerinde çalışan işçiler madenleri terk etmeye başlamıştır. 19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde maden ocaklarının işletilmesinde büyük oranda çözülme ortaya çıkmıştır. Yapılan bu çalışma; Gümüşhane şehrinin tarihî çağlar, Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyetten günümüze kadar olan maden çalışmalarını ele alarak şehir ekonomisine birinci derecede yön veren madenlerin şehir açısından önemini ortaya koymayı amaçlamıştır. Çalışmada alan ile ilgili yapılmış çalışmalardan ve arşiv vesikalarından istifade edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Zeybek, H. İ., Sipahi, F., Dokuz, A., Nazır, B., Saylan, K., Şüküroğlu, E. E., Alemdağ, S., Özer, İ., Dağ, S., Kurucu, M., Atalan, Ö. (2025). Mining In Gumushane From Past To Present. Mavi Atlas, Cilt: 13 Sayı: 1, 205–222. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1581289

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (46)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (BOA), Sadaret Ali Emri Abdülhamid Evrakı (AE. SABH. I). 6/608.
  2. BOA. Hattı-ı Hümâyûn (HAT).199/10096.
  3. BOA. Cevdet Askeriyye (C.A.S). 636/26790.
  4. BOA. Hariciye Nezareti Tercüme Odası (HR.TO). 255/46.
  5. Altunbay, M. (1998). 15–18. yüzyıl arasında Osmanlı Devleti’nde madenler ve madencilik (Tez No. 86259) [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  6. Altunbay, M. (2002). Klasik dönemde Osmanlı’da madencilik. İçinde Türkler Ansiklopedisi (Cilt 10, ss. 791-801). Yeni Türkiye Yayınları.
  7. Altunbay, M. (2010). Osmanlı Dönemi’nde bir maden işletmesinin tarihi süreci: Sidrekapısı (Tez No. 263097) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  8. Çağatay, A., & Çopuroğlu, İ. (1990). Gümüşhane kurşun çinko yataklarının mineralojisi. Maden Teknik Arama Dergisi, 111, 61-71.
  9. Çetin, M. (1997). Sayılarla Gümüşhane. Gümüşhane Valiliği Yayınları.
  10. Çiğdem, S., & Emir, O. (2016). Gümüşhane ilinin Prehistoriası ve İlk Çağ’ı üzerine genel bir değerlendirme. İçinde B. Nazır & K. Saylan (Eds.), Gümüşhane tarihi: İl oluşunun 85. yılında Gümüşhane tarihi ve ekonomisi sempozyumu tarih bildirileri (ss. 11-34). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  11. Delibalta, M. S., & Türker, A. Ö. (2024), Geçmişten günümüze Niğde-Ulukışla Bolkardağı antik metal madenciliğinin önemi. Yer Altı Kaynakları Dergisi, (25), 47-55.
  12. Dikici, R. (2016). Osmanlı Dönemi’ndeki Gümüşhaneli âli ve edipler. İçinde B. Nazır & K. Saylan (Eds.), Gümüşhane tarihi: İl oluşunun 85. yılında Gümüşhane tarihi ve ekonomisi sempozyumu tarih bildirileri (ss. 340-347). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  13. Erüz, Ç., Erüz, G., Kandemir, R., & Üçüncüoğlu, G. (2016). Antik çağdan günümüze Torul- Kurum (Gorom-Kromni) Vadisi demografik değişimi. İçinde B. Nazır & K. Saylan (Eds.), Gümüşhane tarihi: İl oluşunun 85. yılında Gümüşhane tarihi ve ekonomisi sempozyumu tarih bildirileri (ss. 186-203). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  14. Kaya, G. (2019). Küre Bakır Madeni (1800-1821). Alın Teri Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 121-143. https://doi.org/10.30913/alinterisosbil.513083
  15. Köse, O. (2001). 19. yüzyılda Gümüşhane madenleri. İçinde M. K. Arslan & H. Öksüz (Eds.), Trabzon ve çevresi uluslararası tarih, dil, edebiyat sempozyumu (Cilt 2, ss. 289-312). Trabzon Valiliği Yayınları.
  16. Özsait, M. (1982). Anadolu’da Roma egemenliği. İçinde Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi (Cilt. 2, ss. 309-332). Görsel Yayınları.
  17. Öztürk, Ö. (2011). Antikçağdan günümüze Karadeniz’in etnik ve siyasi tarihi. Genesis Kitap.
  18. Öztürk, T. (2016). Doğu seferlerinde (1723-1746) Gümüşhane kazasının askerî yükümlülüğü. İçinde B. Nazır & K. Saylan (Eds.) Gümüşhane tarihi: İl oluşunun 85. yılında Gümüşhane tarihi ve ekonomisi sempozyumu tarih bildirileri (ss. 47-56). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  19. Pamuk, B. (2006). XVII. asırda Gümüşhane Canca mukataasına dair bazı bilgiler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (30), 67-184.
  20. Pamuk, B. (2016). Osmanlılar zamanında Gümüşhane hakkında bazı bilgiler (15-17.yüzyıllar). İçinde B. Nazır & K. Saylan (Eds.), Gümüşhane tarihi: İl oluşunun 85. yılında Gümüşhane tarihi ve ekonomisi sempozyumu tarih bildirileri (ss. 129-153). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  21. Sandwith, H. (1856). A narrative the seige of Kars. John Murray.
  22. Saylan, K. (2014). Gümüşhane sancağı (1850-1918). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  23. Saylan, K. (2015). Seyyahların gözüyle Gümüşhane (Osmanlı Dönemi). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları,
  24. Saylan, K. (2016). XIX. yüzyılda Gümüşhane sancağında yaşanan Gayrimüslim göçleri. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 10(20), 275-292. https://doi.org/10.18220/kid.14022.
  25. Saylan, K. (2022). Cumhuriyetten günümüze Gümüşhane şehri. Vakanüvis Tarih Araştırmaları Dergisi, 7(Özel Sayı), 1885-1920. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1206802.
  26. Saylan, K. (2023). Bir zamanlar Gümüşhane (Süleymaniye). Akademisyen Kitabevi. Sipahi, F., Zeybek, H. İ., Akaryalı, E., Çavuşoğlu, İ., & Gücer, M. A. (2022). Altın madenciliği, tarihi ve günümüz: Gümüşhane örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 20(2), 528-549. https://doi.org/10.33688/aucbd.1128057
  27. Şafakçı, H. (2013). Bozkır’da madencilik (Tez No: 331774) [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  28. Tozlu, S. (2016). Gümüşhane adı hakkında. İçinde B. Nazır & K. Saylan (Eds.), Gümüşhane tarihi: İl oluşunun 85. yılında Gümüşhane tarihi ve ekonomisi sempozyumu tarih bildirileri (ss. 473-501). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  29. Tuncel, M. (1996). Gümüşhane. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 4, ss. 273-276). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  30. Umar, B. (2000). Karadeniz Kappadokia’sı. İnkılap Kitabevi.
  31. Üçüncüoğlu, A. G. (2008). Hititlerden Cumhuriyet’e maden yurdu Gümüşhane. Meva Kitabevi.
  32. Üçüncüoğlu, A. G. (2009). Göç gümüş Gümüşhane ahalisi. Gümüşhane Yayınları.
  33. Üçüncüoğlu, A. G., & Kömürlü, E. (2016). Osmanlı Dönemi Gümüşhane ili madencilik tarihine genel bir bakış. Yer Altı Kaynakları Dergisi, 5(9), 97-104.
  34. Yalçınkaya, M. A. (2016). Trabzon’daki son İngiliz Konsolosu Vorley Harris’in raporlarına göre 1952 yılında Gümüşhane. İçinde B. Nazır & K. Saylan (Eds.), Gümüşhane tarihi: İl oluşunun 85. yılında Gümüşhane tarihi ve ekonomisi sempozyumu tarih bildirileri (ss. 437-446). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
  35. Yüksel, M. (1997). Gümüşhane kitabeleri. Gümüşhane Valiliği Yayınları.
  36. Çarıklı, B. (2024, 23 Ağustos). 20 Önemli başarı: Maden atıkları çevreye entegre edilecek. Gümüşkoza Gazetesi.https://www.gumuskoza.com.tr/haber/21408613/gumushane-universitesinden-onemli-basari-maden-atiklari-cevreye-entegre-edilecek
  37. Fırat, S. (2024, Mart 12). Yıldız madencilik, Gümüşhane işletmesinde çalışanların nereli oldukları açıklandı. Gümüşkoza Gazetesi. https://shorturl.at/CCenV
  38. Fırat, S. (2024, Nisan 30). Koza altın mastra işletmesi faaliyetlerine son verdi. Gümüşkoza Gazetesi. https://www.gumuskoza.com.tr/haber/20031350/koza-altin-mastra-isletmesi-faaliyetlerine-son-verdi
  39. Gümüşhane Üniversitesi. (2021, Kasım 13). Üniversitemiz madencilik alanında ihtisaslaşıyor. https://www.gumushane.edu.tr/hdetay/universitemiz-madencilik-alaninda-ihtisaslasiyor-2796
  40. Gümüşhane Üniversitesi. (2022, Aralık 8). Gümüşhane Üniversitesi madencilik uygulama ve araştırma merkezi kuruldu. https://madencilik.gumushane.edu.tr/hdetay/gumushane-universitesi-madencilik-uygulama-ve-arastirma-merkezi-kuruldu-2623
  41. Gümüşhane Üniversitesi. (2022, Ağustos 4). Madencilik üzerine bir araya geldiler. https://www.gumushane.edu.tr/hdetay/madencilik-uzerine-bir-araya-geldiler-3362
  42. Gümüşhane Üniversitesi. (2023, Haziran 19). Gümüşhane Üniversitesi ve KTÜ arasında madencilik ihtisaslaşma alanında iş birliği protokolü imzalandı. https://madencilik.gumushane.edu.tr/
  43. Gümüştaş Madencilik A.Ş. (2024). Gümüşhane çinko, kurşun, bakır flotasyon tesisi. https://gumustasmaden.com.tr/tr/gumushane-cinko-kursun-bakir-flotasyon-tesisi.html
  44. Madencilik Rehberi. (2012). Mastra altın madeni. https://madencilikrehberi.wordpress.com/wp-content/uploads/2012/05/mastra-altc4b1n-madeni-maden-ocac49fc4b1.pdf
  45. Özhan, Ö. (2018, Ocak 14). Gümüşhane (Haldiya, Canca) tarihi. https://ozhanozturk.com/2018.01.14/gumushane
  46. Yıldız Bakır Madencilik. (2024). https://yildizlarsssholding.com.tr/yildiz-bakir-madencilik