Journals / Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 2026 / Sayı: 69

İlk derlenen nefes antolojisinin Türk müzikolojisindeki yeri: Derviş Ruhullah Ahmet Rıfkı’nın Bektaşi nefesleri

Pages
101–117
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu yazıda, alanında ilk matbu kitap olan Bektaşi nefeslerinin, derlemelerle karşılaştırılması yapılacak, notaları ve 1935’den başlayan diskografideki icraları tespit edilecek, böylece kitabın Türk din müziği tarihine katkısı ortaya konulacaktır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bu çalışma Türk müzikolojisi kaynaklarından biri olan Bektaşi Nefesleri adlı kitabın Türk Din müziği tarihi alanındaki önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
📊
Key Findings & Data:Bu kitabın 2010 yılına kadar müzikoloji sahası akademik alanında yapılmış Bektaşi Nefesleri konulu tezlerde bugüne kadar değerlendirilmemiş olduğu görülmüştür.
💡
Conclusion & Impact:Bu yazıda, alanında ilk matbu kitap olan Bektaşi nefeslerinin, derlemelerle karşılaştırılması yapılacak, notaları ve 1935’den başlayan diskografideki icraları tespit edilecek, böylece kitabın Türk din müziği tarihine katkısı ortaya konulacaktır.
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:2010 Verileri
⚙️Variables:Domain Parameters

Özet

Bu çalışma Türk müzikolojisi kaynaklarından biri olan Bektaşi Nefesleri adlı kitabın Türk Din müziği tarihi alanındaki önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Eser bir Bektaşi Baba’sı tarafından kaleme alınmıştır. Yazar kendisinin katıldığı dergâhlarda nefeslerin hâlâ söyleniyor olduğunu belirtmiştir. Bu kitabın 2010 yılına kadar müzikoloji sahası akademik alanında yapılmış Bektaşi Nefesleri konulu tezlerde bugüne kadar değerlendirilmemiş olduğu görülmüştür. Türk edebiyatı alanında S. Nüzhet Ergun (1949 ve 1955) ve Abdülbaki Gölpınarlı (1963) ondan ilk yararlanan kişilerdendir. Kitabın en önemli yönü ilk defa nefesleri derleyen ve 1921’de basılan eser olmasıdır. Bununla birlikte içinde müzik notası barındırmaması, şiirlerin müzikle ilişkisini gösteren besteci, makam ve usul gibi müzik terimlerinin kullanılmaması, eserin Türk müzikolojisi alanında akademik çalışmalarda ihmal edilmesine yol açmıştır. Gerçekte bestelenmiş Bektaşi nutuk/ilahilerine “nefes” dendiği ve 1917’de Cavide Hayre Bektaşi Hanım’ın yazılarıyla yayına başladığı ve Hüseyin Yaltırık’ın 2002’de basılan çalışmasıyla Bektaşi nefeslerinin yayınlanmaya devam ettiği hatırlanmalıdır. Bu yazıda, alanında ilk matbu kitap olan Bektaşi nefeslerinin, derlemelerle karşılaştırılması yapılacak, notaları ve 1935’den başlayan diskografideki icraları tespit edilecek, böylece kitabın Türk din müziği tarihine katkısı ortaya konulacaktır.

🔖

Cite This Article

USLU, R. (2026). İlk derlenen nefes antolojisinin Türk müzikolojisindeki yeri: Derviş Ruhullah Ahmet Rıfkı’nın Bektaşi nefesleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 69, 101–117. https://ajindex.com/articles/128693

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (9)

  1. ARSLAN, M. (1997). Bektaşi Nefesleri Üzerinde İncelemeler. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: İTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Notalar, usuller. ATALAY, B. (1992). Bektaşilik ve Edebiyatı. İstanbul. CAVİDE H. (1917a). “Hüseyniaşiran nefes, güfte Mihrabi Baba”. Dergah. 17: 4 (20 Kanunu- evvel 1337). nota. CAVİDE H. (1917b). “Rast nefes, güfte Mihrabi Baba”. Dergah. 23: 2 (20 Mart 1338). nota. ÇAKIR, M. (2011). “Bir Bektaşi Babası Kadiminin Mektupları”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 59: 373-400. DİSKOGRAFİ (1935-2011): 1. Bektaşi nefesleri, Plak, 78 devirli, 1935
  2. Bektaşi nefesleri/ Hymns from Bektashi Order, Neva Plak: CL 5003, haz. Kemal Gürses, 33’lük plak
  3. Bektaşi nefesleri: The Bektaşi Breathes, 3 adet kaset serisi, haz. Gürsel Koçak (Cemre müzik, 1980; 1998)
  4. Bektaşi Nefesleri Seyir, adıyla Bedri plak/Çınar müzik tarafın- dan 3lü CD olarak yayınlanmıştır (1994; 2009)
  5. Osmanlı İmparatorluğunda Müzik III CD/Music in the Ottoman Empire III, Mevlevi Ayinleri ve Bektaşi Nefesleri, 1989, 2002, Ada müzik yayını, sesler: Kani Karaca, Hamdi Demirci, Gürsel Koçak
  6. Klasik Bektaşi Nefesleri/Bektashi Hymns, 1995, solist Nezih Uzel
  7. Ateş-i aşk, serisinin 3. CD Bektaşi nefesleri, solist Ahmet Özhan, Yapı-Kredi yayını, 1998
  8. Kızılbaş II, CD, Kalan Muzik, 2011. DÂRÜLELHAN (1933). Tasnif ve tespit heyeti: Rauf Yekta, Zekâizâde Ahmed Bey, Ali Rifat, Suphi Bey. Türk Mûsikisi Klâsiklerinden Bektaşi Nefesleri I. Türk Mûsikisi Klâsiklerinden serisi 4.c. İstanbul Feniks Matbaası, 1933, 50 s.; 5. c. Bektaşi Nefesleri II, İstanbul Feniks Matbaası, 1933, 50 s. Ayrıca Bektaşi-Alevi müziği analizleri için bu makalede kullanılan çalışmalar dışında şu çalışmalara da bk. Ahmet Atlı. Türk Din Musikisinde Bektaşi Nefeslerinin Yeri. Yayımlanmamış yüksek lisans. 2005. Ankara Üniversitesi SBE; Erdoğan Ateş. “Alevi-Bektaşi Musikisine Güfte Melodi ve Ritim Açısından Bir Bakış”
  9. Uluslar arası Alevilik-Bektaşilik Sempozyumu 28-30 eylül 2006 (Online erişim); Irene Markoff. “A cross cultural examination of the expressive culture of Turkish-speaking Alevi-Bektaşi in Southern Bulgaria”. Conference on music in the world of Islam. 8-13 Ağustos 2007. yazı- da Bulgaristan Bektaşi nefeslerinin ritim, melodi özelliklerine ve sazlarına değinir. Neşe Ayışıt Onatça. Alevi-Bektaşi Kültüründe Kırklar Semahı. Ankara 2007. 248 s. DERVİŞ RUHULLAH A. R. (1921). Bektaşi Nefesleri. İstanbul: sahibi ve naşiri Kitaphane-i Sudi yayını. DUYGULU, M. (1997). Alevi Be