Journals / Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 2026 / Sayı: 78

A RESEARCH ON THE SIMILARITY BETWEEN AHI ZAWIYAHS AND DJEMEVIS

AHİ ZAVİYELERİ - CEMEVİ BENZERLİĞİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

Pages
81–90
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In this study, the similarities between Ahi Zawiyahs and Djemevis will be analysed and whether Ahi Zawiyas are the prototype of Djemevis will be searched.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Zawiyahs appeared in line with the tradition of the Suffa Companions and spread in the Islamic World in the 9th and 12th centuries in parallel with the spread of Islamic mysticism.
📊
Key Findings & Data:Ahi Zawiyahs also had great importance among the zawiyahs which has spread in all villages and towns of Anatolia since 13th century.
💡
Conclusion & Impact:In this study, the similarities between Ahi Zawiyahs and Djemevis will be analysed and whether Ahi Zawiyas are the prototype of Djemevis will be searched.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Domain Parameters

Abstract

Zawiyahs appeared in line with the tradition of the Suffa Companions and spread in the Islamic World in the 9th and 12th centuries in parallel with the spread of Islamic mysticism. In addition to being places where dervishes prayed and took courses, zawiyahs provided the security of the towns where they were established, so they had a contribution in the improvement of trade. It is possible to say that the most developed Zawiyahs, which spread in the various regions of the Islamic World, were seen in Anatolia. Ahi Zawiyahs also had great importance among the zawiyahs which has spread in all villages and towns of Anatolia since 13th century. The events, which especially happened during the fall of Turkey Seljuk State, caused Ahis to stay with Turkmens in their villages and town so that they could maintain their customs. It is possible to say that this situation went on for centuries after the foundation of the Ottoman Empire. When the sources giving information about this historical process are analysed, it is clearly seen that the manners and customs remains in Alevi and Bektashi communities and various rituals belonged to Ahi Zawiyahs, which also exist in Djemevis. In this study, the similarities between Ahi Zawiyahs and Djemevis will be analysed and whether Ahi Zawiyas are the prototype of Djemevis will be searched.

Özet

Zaviyeler, ashab-ı suffe geleneğine uygun olarak ortaya çıkmış, tasavvufun gelişmesine paralel olarak İslâm dünyasında, IX. ve XII. yüzyıllarda yayılmıştır. Zaviyeler, dervişlerin ibadet ve ders gördükleri bir yer olması yanında, kuruldukları yerlerin güvenliğini sağlamışlar, böylece ticaretin gelişmesinde pay sahibi olmuşlardır. İslam dünyasının muhtelif bölgelerine yayılan zaviyelerin en gelişmiş örneklerine Anadolu'da tesadüf edildiği söylenebilir. XIII. Yüzyıldan başlayarak Anadolu'nun bütün köy ve kasabalarına yayılan zaviyeler içerisinde bilhassa Ahi zaviyelerinin önemi büyüktür. Özellikle Türkiye Selçuklu Devletinin yıkılış sürecindeki olaylar, Ahilerin bulundukları köy ve kasabalarda Türkmen nüfusun içinde kalmalarına sebep olmuş, böylece kendi ahi örf ve âdetlerini devam ettirmişlerdir. Aynı durumun Osmanlı Devletinin kuruluşundan sonra yüzyıllarca devam ettiği söylenebilir. Söz konusu tarihî süreç hakkına bilgi veren kaynaklar incelendiğinde, bu örf ve âdetlerin Alevi ve Bektaşî topluluklar içerisinde devam ettiği, Ahi zaviyelerine ait olan çeşitli ritüellerin, Cemevlerinde de mevcut olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, söz konusu benzerlikten hareketle, Ahi Zaviyeleri ile Cemevleri arasındaki benzerlikler ele alınacak ve Ahi zaviyelerinin Cemevlerinin prototipi olup olmadığı sorusuna cevap aranacaktır.

🔖

Cite This Article

HACIGÖKMEN, M. A. (2026). A RESEARCH ON THE SIMILARITY BETWEEN AHI ZAWIYAHS AND DJEMEVIS. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 78, 81–90. https://ajindex.com/articles/128113

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (34)

  1. Ahi Sinan Şecerenâmesi (Kırşehir Müzesindeki nüsha). ASAN, V.(1998).
  2. Tahtacılarda Eğlence Semahı, Cem Dergisi, 30, (77). İstanbul.
  3. AŞKAR, M. (2006).
  4. Tasavvuf Tarihi Literatürü, İstanbul: İz Yayıncılık2006.
  5. BAKIR, M. R. (2003). Tasavvufi Bir Kavram Olarak Cem ve Bektaşilikteki Yorumu, İstanbul:
  6. Alternatif Yayınları BARKAN, Ö. (1942). Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Vakıflar ve Temlikler I, İstila Devirlerinin Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zaviyeler, Va- kıflar Dergisi, II/1-4, (1942).
  7. BAYRAM, M. (1995).
  8. Tasavvufi Düşüncenin Esasları, Ankara.
  9. BAYRAM, M. (1991). Ahi Evren ve Ahi Teşkilatının Kuruluşu, Konya. BAYRAM, M. (1993). Şeyh Evhadüd-Din Hamid el-Kirmani ve Evhadiyye Tarikatı, Konya. BAYRAM, M. (1995).
  10. Tasavvufi Düşüncenin Esasları, Ankara.
  11. BAYRAM, M. (2002). Anadolu Selçukluları Zamanında Evhadî Dervişler, Türkler, VII, An- kara. BAYRAM, M. (1996). Anadolu Selçukluları Zamanında Bilimsel Zihniyet ve Bilimin İşe (Üretime) Dönüştürülmesi Anlayışı Ve Uygulanması. Ahilik Kültürü Haftası 1995
  12. Yılı İstanbul Paneli Bildirileri, İstanbul: Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği yay. BOZKURT, F. (1995).
  13. Semahlar, İstanbul:
  14. Cem Yayınevi.
  15. BUSCH, W. (1983). 14./15. Yüzyılda Kudüs'e Giden Alman Hacıların Türkiye İzlenimleri, Belleten (XLVI:183). CEVDET, M. (1335). İslam -Türk Teşkilat-ı Medeniyesinden Ahiler Müessesesi. BüyükMec- mua, 4(10), 4-6.
  16. CUNBUR, M. (1986). Ahilerin Kurduğu Yerleşim Merkezleri. Türk Kültürü (277), 312-319.
  17. ÇAĞATAY, N. (1981).
  18. Bir Türk Kurumu Olan Ahilik, Konya. ÇIBLAK, N. (2005). Mersin Tahtacıları. Halk Bilimi Araştırmaları, Ankara:
  19. Ürün Yayınları.
  20. ERASLAN, K. (1991).
  21. Divan-ı Hikmet Seçmeler, Ankara.
  22. ERGİN, O. N. (1977).
  23. Türk Maarif Tarihi. Eser Neşriyat, İstanbul.
  24. ERÖZ, M. (1977).
  25. Türkiye'de Alevilik-Bektaşilik, Otağ Yayınları,
  26. İstanbul.
  27. ERÖZ, M. (1992). Eski Türk Dini (Gök Tanrı İnancı) ve Alevilik Bektaşilik, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları,
  28. İstanbul.
  29. GÖLPINARLI, A.B. (1952). İslâm ve Türk İllerinde Fütüvvet Teşkilâtı ve Kaynakları.İÜİFM, C. XI/1-4 (Ekim 1949-1950) s. 2-254. (Ayrı basımı: İstanbul 1952. İsmail Akgün Matba- ası. ) GÖLPINARLI, A.B. (1953); Burgazî ve Fütüvvet-nâmesi, XV (1-4), İstanbul: İÜFM. Burgazî ve Fütüvvet-nâmesi, XI (1-4), İstanbul:
  30. İÜFM DEVELLİOĞLU, F. (1993).
  31. Osmanlıca- Türkçe Sözlük, Ankara.
  32. DOĞAN, İ.G. (1998). Alevilikte Ön Bilgiler ve Cem-Zakirlik, Can Yayınları,
  33. İstanbul.
  34. HARTMANN, A. (2006). Nâsır-Lidînillâh, DİA, XXXII, İstanbul. İbn Cübeyr, (2003). Endülüsten Kutsa