SavedAdd your journal

Journals / İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi / 2025 / Cilt: 45 Sayı: 2

The Concept of ‘Great Man’ in Ziya Gökalp’s Sociological Theory

Ali Rıza Şan(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7663-5948
Pages
840–865
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Thus, Gökalp’s treatment of the topic reflects both a sociological and civilizational response to the deep social traumas of his age.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Raised in final years of Ottoman Empire and shaped by its historical environment, Ziya Gökalp remains one of the most influential thinkers whose ideas help illuminate the trajectory of Turkish society and newly founded Turkish Republic.
📊
Key Findings & Data:It demonstrates that Gökalp synthesises elements from positivism, German idealism, and Ottoman intellectual traditions to articulate a dual typology of great men: The Reformers[Müceddid], who embodies the collective conscience, and the Inventors[Mubdi] representing the creative spirit of civilization.
💡
Conclusion & Impact:Thus, Gökalp’s treatment of the topic reflects both a sociological and civilizational response to the deep social traumas of his age.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Gökalp · Carlyle · Heroes

Abstract

Raised in final years of Ottoman Empire and shaped by its historical environment, Ziya Gökalp remains one of the most influential thinkers whose ideas help illuminate the trajectory of Turkish society and newly founded Turkish Republic. This study examines Gökalp’s approach to the concept of Great Man within the framework of his sociological thought. By studying Gökalp’s approach to the concept pertaining to Western and Ottoman intellectual traditions, the article traces historical roots of Great Man theory. It argues that Gökalp’s understanding of Great Man cannot be reduced to well-known individual–society or actor–structure dichotomy of sociology. Rather, it represents a distinctive mode of reading history and social transformation through moral, cultural, and civilizational lenses. The study compares Gökalp’s ideas with those of several Turkish sociologists, including Z. F. Fındıkoğlu, and also with the views of Thomas Carlyle, Ralph Waldo Emerson, Herbert Spencer, Galriel Tarde, highlighting convergences-divergences concerning the origins, functions, and societal roles of extraordinary individuals namely great man-heroes. It demonstrates that Gökalp synthesises elements from positivism, German idealism, and Ottoman intellectual traditions to articulate a dual typology of great men: The Reformers[Müceddid], who embodies the collective conscience, and the Inventors[Mubdi] representing the creative spirit of civilization. The article concludes that the concept of Great Man, as addressed by Gökalp, emerges primarily in periods of historical crisis—moments when societies confront moral disintegration and seek intellectual, cultural, political renewal. Thus, Gökalp’s treatment of the topic reflects both a sociological and civilizational response to the deep social traumas of his age.

🔖

Cite This Article

Şan, A. R. (2025). The Concept of ‘Great Man’ in Ziya Gökalp’s Sociological Theory. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Cilt: 45 Sayı: 2, 840–865. https://doi.org/10.26650/SJ.2025.45.2.1007

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (57)

  1. Arslantürk, Z. (2011). Naima’da Büyük Adam Sosyolojisi. Istanbul Journal of Sociological Studies, (18), 115-126. google scholar
  2. Balcı, M. (2015). Sistem ve/veya Eleştiri: Mehmet İzzet’in Sosyoloji Anlayışı. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(28), 0-194. https://doi.org/10.16917/sd.51683 google scholar
  3. Balcı, M. (2015). Tarde’ı Neden Tardettik? Türk Sosyolojisine Dair Soy-kütüksel Bir Deneme. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(29), 293-330. https://doi.org/10.16917/sd.58228 google scholar
  4. Bilgiseven, Â.K. (1988). Ziyaeddin Fahri’nin, Ziya Gökalp’e ve Durkheim’e Kıyasla, Fert ve Cemiyet Dengesi Açısında dine Atfettiği Rol. Istanbul Journal of Sociological Studies, (22), 45-54. google scholar
  5. Bilgiseven, Â.K. (1980). Demokrasi, Fırsat Eşitliği ve Seçkinler. Journal of Economy Culture and Society, 0(30), 95-109. google scholar
  6. Bottomore, T. (1993). Elites and Society (second edition). Routledge. google scholar
  7. Bulut, Y. (2015). Sosyal ve Siyasal Arasında Sıkışmış Bir Düşünür: Ziya Gökalp ve Hars-Medeniyet Kuramı. Istanbul Journal of Sociological Studies, (52). https://doi.org/10.18368/IU/sk.58323 google scholar
  8. Carlyle, T. (2021). Kahramanlar, Kahramanlara Tapınmak ve Tarihte Kahramanlık Üzerine (Z. Ünalan, Tran.). Saltokur. google scholar
  9. Coşkun, İ. (2012 [2004]). Bir İmparatorluk Entelektüeli Olarak Ziya Gökalp. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(8), 67-76. google scholar
  10. Dikeçligil, B. (2012 [2005]). Eski ve Yeni Sosyolojide Nedenselliğin Anlamı ve Ziya Gökalp’te Büyük Adam Sorununa Yeniden Bakış. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(10), 39-57. google scholar
  11. Durakbaşa, A. (2005). Ziya Gökalp’in Limni ve Malta Mektupları’nda Yeni Hayat ve Yeni Aile. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(10), 123-136. google scholar
  12. Duymaz, A. (2024). Yüzyıla Damgasını Vuran Düşünür: Ziya Gökalp. Türk Kültürüne Hizmet Vakfı google scholar
  13. Eke, B. (2011 [1976]). Ziya Gökalp’te Büyük Adam Sorunu. Istanbul Journal of Sociological Studies, (14), 62-84. google scholar
  14. Emerson, R. W. (1909). Representative Man. Liberty Fund Co. google scholar
  15. Emerson, R. W. (2022). Denemeler: Birinci Seri (A. Sever, Tran.). Doğubatı. google scholar
  16. Erişirgil, M. E. (2007). Bir Fikir Adamının Romanı Ziya Gökalp (A. Kazancıgil & C. Alpar, Ed.; 3. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım. google scholar
  17. Fındıkoğlu, Z. F. (1971). İçtimaiyat Dersleri I: Sosyoloji Doktrin ve Kolları. İstanbul Üniversitesi Yayınları. google scholar
  18. Fındıkoğlu, Z. F. (2014 [1958]). Bizde Sosyoloji ve Birkaç Meselemiz. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 2(13-14), 137-149. google scholar
  19. Gökalp, Z. (1976 [1923]). Türkçülüğün Esasları. Milli Eğitim Yayınevi. google scholar
  20. Gökalp, Z. (1981 [1918]). Makaleler V. R. Kardaş (Ed.). Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
  21. Gökalp, Z. (2006). Felsefe Dersleri (A. Utku & E. Erbay, Ed.). Çizgi. google scholar
  22. Gökalp, Z. (2014 [1917]). Cemiyette Büyük Adamların Tesiri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 1(2), 48-70. google scholar
  23. Gökalp, Z. (2019a [1913a]). Genç Kalemler ve Türk Yurdu Yazıları. Ötüken. google scholar
  24. Gökalp, Z. (2019b [1912b-1913b]). Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. In Ziya Gökalp: Bütün Eserleri I (pp. 39–88). Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  25. Gökalp, Z. (2023 [1925]). Türk Medeniyeti Tarihi. Ötüken. google scholar
  26. Hesiodos. (2016). Theogonia - İşler ve Günler (A. Erhat & S. Eyüboğlu, Tran.). Türkiye İş Bankası. google scholar
  27. Heyd, U. (1950). Foundations of Turkish Nationalism: The Life and Teachings of Ziya Gökalp. Luzac & Company, The Harvill Press,. google scholar
  28. Kabakcı, E. (2011). Durkheim ve Gökalp: Tarih, İdeoloji ve Sosyolojinin Özerkliği Meselesi. In Ziya Gökalp (pp.205-2017). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı google scholar
  29. Korkmaz, A. (1994). Ziya Gökalp Aksiyonu Meşrutiyet and Cumhuriyet Üzerindeki Tesirleri. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları google scholar
  30. İbn-i Haldun. (2017). Mukaddime 1. Cilt (H. Kendir, Tran.). Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları. google scholar
  31. İzzet, M. (2002a). Vakıa ve mefkure I-II. In M. Coşkun Değirmencioğlu (Ed.) Mehmet İzzet ve Ulusalcı Sosyal Felsefesi (pp.173 -180). Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
  32. İzzet, M. (2002b). İçtimaiyat, muasır hayat ve büyük adamlar I-II-III. In M. Coşkun Değirmencioğlu (Ed.) Mehmet İzzet ve Ulusalcı Sosyal Felsefesi (pp. 351-372). Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
  33. İzzet, M. (2002c). Dahi Nedir? Dehaya hakim olan ve onu canlandıran his hangisidir? In M. Coşkun Değirmencioğlu (Ed.). Mehmet İzzet ve Ulusalcı Sosyal Felsefesi (pp.681-683). Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
  34. Montegut, E. (1896). Espirit publique. In M. Block (Ed.), Petit Dictionnaire Politique et Sociale (pp. 293–296). Perrin Et Co. google scholar
  35. Meakins, W. (2014). Nietzsche, Carlyle, and Perfectionism. Journal of Nietzsche Studies, 45(3), 258–278. https://doi.org/10.5325/jnietstud.45.3.0258 google scholar
  36. Naima, M. (1967). Naima Tarihi: 1. Cilt (Z. Danışman, Tran.). Zuhuri Danışman. google scholar
  37. Nietzsche, F. (1911). The Complete Works of Friedrich Nietzsche: Volume Nine: The Dawn of Day. Macmillian. google scholar
  38. Nietzsche, F. (1984). Böyle Buyurdu Zerdüşt (A. T. Oflazoğlu, Tran.). Cem Yayınevi. google scholar
  39. Ovidius. [İ. S. 2] (2018). Aşk Sanatı (Ç. Dürüşken, Tran.). Türkiye İş Bankası. google scholar
  40. Orhan, S. (1931) ''Mehmet İzzet Kimdi ve Bize Neydi", Darülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, (Vll)5, 18-24. google scholar
  41. Parla, T. (2009). Ziya Gökalp Kemalizm ve Türkiye’de Korporatizm. Deniz Yayınları google scholar
  42. Refik, A. (1932). Naima. Kanaat Kütüphanesi. google scholar
  43. Schapiro, J. S. (1945). Thomas Carlyle, Prophet of Fascism. The Journal of Modern History, 17(2), 97–115. [şüpheli bağlantı kaldırıldı] google scholar
  44. Sıtkı (1931). Mehmet İzzet Bey’in Hayatı, Darülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, (5)7, 3-8. google scholar
  45. Spencer, H. (1873). The Study of Sociology. Henry S. King & Co. google scholar
  46. Şapolyo, E.B. (1943). Ziya Gökalp İttihadı Terakki ve Meşrutiyet Tarihi. Güven Basımevi google scholar
  47. Tansel, F. A. (1989). Ziya Gökalp Külliyatı - II: Limni ve Malta Mektupları. Türk Tarih Kurumu. google scholar
  48. Tanyu, H. (1981). Ziya Gökalp’in Kronolojisi. Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
  49. Tarde, G. (1903). Laws of Imitation. The Mershon Company Press. google scholar
  50. Türkdoğan, O. (2012 [2005]). Gökalp Sosyolojisinde Aydın Sınıfın Yapısı. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(10), 29-38. google scholar
  51. Ülken, H. Z. (1931). İzzet Bey, Darülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, (5)7, 3-8. google scholar
  52. Ülken, H. Z. (2021). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. Türkiye İş Bankası. google scholar
  53. Virtanen, R. (1948). Émile Montégut as a Critic of American Literature. PMLA, 63(4), 1265–1275. https://doi.org/10.2307/459614 google scholar
  54. Yiğit, E. (2021). Gabriel Tarde’ın Toplum Anlayışında İmitasyonun Zemini (Unpublished masters thesisi) google scholar
  55. Bottomore, T. (1993). Elites and Society (second edition). Routledge. google scholar
  56. Tansel, F. A. (1989). Ziya Gökalp Külliyatı - II: Limni ve Malta Mektupları. Türk Tarih Kurumu. google scholar
  57. Tarde, G. (1903). Laws of Imitation. The Mershon Company Press. google scholar