SavedAdd your journal

Journals / Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 34

Osmanlı'da Protestan Misyonerlik Faaliyetlerinin Ordu Vilayeti Örneği

Hakan Güngör(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8282-5481
Pages
27–39
Publication Date
2026-06-25
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Ordu örneğinde olduğu gibi Protestan misyonerlik faaliyetlerinin, Osmanlı’daki modernleşme ve değişim süreciyle iç içe geçmiş çok katmanlı bir yapıya sahip olduğu misyoner raporlarından yola çıkarak ortaya konmuştur.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:19. yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı coğrafyasında yoğunlaşan Protestan misyonerlik faaliyetleri, Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde olduğu gibi Ordu’da da etkili olmuştur.
📊
Key Findings & Data:Misyonerlerin Ordu’ya gelişleri, burada bir misyon istasyonu kurmaları ve özellikle gayrimüslim nüfusu hedef alarak yürüttükleri faaliyetler, dönemin sosyo-kültürel yapısı içinde değerlendirilmiştir.
💡
Conclusion & Impact:Ordu örneğinde olduğu gibi Protestan misyonerlik faaliyetlerinin, Osmanlı’daki modernleşme ve değişim süreciyle iç içe geçmiş çok katmanlı bir yapıya sahip olduğu misyoner raporlarından yola çıkarak ortaya konmuştur.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Protestan Misyonerler · Amerikan Board · Ordu.

Özet

19. yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı coğrafyasında yoğunlaşan Protestan misyonerlik faaliyetleri, Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde olduğu gibi Ordu’da da etkili olmuştur. Bu makale, Amerikan Board’u başta olmak üzere Protestan misyonerlerin Ordu’daki eğitim ve din alanlarındaki çalışmalarını ele almaktadır. Misyonerlerin Ordu’ya gelişleri, burada bir misyon istasyonu kurmaları ve özellikle gayrimüslim nüfusu hedef alarak yürüttükleri faaliyetler, dönemin sosyo-kültürel yapısı içinde değerlendirilmiştir. Makalede, misyonerlerin açtıkları okullar, sağlık hizmetleri ve dini yayma çabaları arşiv belgeleri ve misyoner raporları gibi kaynaklara dayanarak analiz edilmiştir. Bu faaliyetlerin yerel halk, Osmanlı yönetimi ve dinî cemaatler üzerindeki etkileri de çok yönlü olarak incelenmiştir. Ayrıca, misyonerlerin çalışmalarının sadece dinî değil, aynı zamanda kültürel ve sosyal etkiler de yarattığı görülmüştür. Ordu örneğinde olduğu gibi Protestan misyonerlik faaliyetlerinin, Osmanlı’daki modernleşme ve değişim süreciyle iç içe geçmiş çok katmanlı bir yapıya sahip olduğu misyoner raporlarından yola çıkarak ortaya konmuştur.

🔖

Cite This Article

Güngör, H. (2026). Osmanlı'da Protestan Misyonerlik Faaliyetlerinin Ordu Vilayeti Örneği. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 34, 27–39. https://doi.org/10.38155/ksbd.1730738

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (33)

  1. American Board of Commissioners for Foreign Missions Archives, 1810–1961 (ABC 1–91). (n.d.). Houghton Library, Harvard University. Erişim 9 Aralık 2024, https://web.archive.org/web/20160906092924/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~hou01467.
  2. Annuaire Oriental Du Commerce 1893-1894 (Ancien Indicteur Oriental), Ed. Raphael C. Cervati, İstanbul 1894.
  3. Cuinet, V. (1890). La Turquie d’Asie. Paris: Ernest Leroux.
  4. The Missionary Herald. (1885, May). Eastern Turkey Mission. 85(5).
  5. The Missionary Herald. (1889, August). Eastern Turkey Mission. 85(8).
  6. The Missionary Herald. (1891, November). Western Turkey Mission. 87(11).
  7. The Missionary Herald. (1895, May). Letters from the Mission: Among the Greeks. 91(5).
  8. The Missionary Herald. (1900, October). Along the Black Sea Coast. 96(10).
  9. TVS (Trabzon Vilayet Salnameleri). (1892). Sene H.1311.
  10. TVS (Trabzon Vilayet Salnameleri). (1903). Sene H.1321.
  11. Alan, G. (2007). Amerikan Board’ın (American Board of Commissioners for Foreign Missions) Karadeniz ve çevresindeki teşkilatlanması. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 1(2).
  12. Armaoğlu, F. (1991). Belgelerle Türk-Amerikan münasebetleri, TTK. Ankara.
  13. Barton L. J. (1908). The unfinished task of the Christian church introductory studies in the problem of the World’s Evangelization, Student Volunteer Movement for Foreign Missions, New-York.
  14. Bozkurt, G. (1996). Gayrimüslim Osmanlı vatandaşlarının hukuki durumu (1839–1914). Türk Tarih Kurumu.
  15. Demir, C. (2014). Amerikan Board’un İzmir’deki faaliyetleri ve İzmir uluslararası kolaj, Erciyes Üniversitesi, SBE. Yakınçağ Tarihi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri.
  16. Ekinci, İ. (2016). Halk, ayan ve devlet: Tanzimat devri Ordu kazası. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  17. Çağrı, E. (2004). "Main trends in Ottoman-American relations," in Turkish-American Relations: past, present and future, ed. Mustafa Aydin and Çağri Erhan New York.
  18. Genç, E. S. (2005). Osmanlı İmparatorluğu’nda yenileşme ve buhar makinaları, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniv. SBE. Sosyoloji Anabilim dalı, İstanbul.
  19. Gümüş, M. (2008). “Anayasal meşruti yönetime medhal: 1856 Islahat Fermanı’nın tam metin incelemesi”, Bilig Dergisi, S.47, s.215-240.
  20. Güngör, H. ve Uygun, S. (2022), “Protestan misyoner raporlarında Fatsa”. Fatsa ve yöresi tarihi I, Fenomen yayınları, Samsun.
  21. Güven, C. (2010). “Amerika’daki Ermeni propagandasına bir örnek: Merzifon Amerikan koleji Başkanı George E. White (1916–1919)”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (27), s. 571–587.
  22. Hürol, E. (2024). 19. yüzyılda Trabzon, Samsun, Giresun ve Ordu kentlerinde Hristiyan nüfusun yükselişi (Yayımlanmamış doktora tezi). Ordu Üniversitesi, Ordu.
  23. Kieser, H.-L. (2005). Iskalanmış barış: Doğu'da misyonerlik, milliyetçilik ve Osmanlı Ermenileri (1839–1896) (Çev. A. Tuncay). İstanbul: İletişim Yayınları.
  24. Kocabaşoğlu, U. (1989). Kendi belgeleriyle Anadolu’daki Amerika: 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki misyoner okulları. İstanbul: Belge Yayınları.
  25. Makdisi, U. (2008). Artillery of heaven: American missionaries and the failed conversion of the Middle East. Ithaca and London: Cornell University Press.
  26. Polat, H. (2021). “1869 Maarif Nizamnamesi’ne göre Osmanlı Devleti’nin azınlık ve yabancı okulları denetim altına alma girişimleri,”Asia Minor Studies, C.9, S.2, s.775-785.
  27. Şaşmaz, M. (2014). İngiliz belgelerine göre Trabzon vilayeti ticari raporları 1830–1914 (Cilt 3). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  28. Tanör, B. (1992). Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri. Yapı kredi Yayınları, İstanbul.
  29. Turan, S. (2024). “Gitmek, yaymak ve dönüştürmek: Kim, ne, niçin ve nasıl? Hıristiyan misyonerliğini anlamak”. (Ed.) M. Hanilçe & Y. E. Tekinsoy, Osmanlıdan Cumhuriyete Türkiye’de misyonerler ve faaliyetleri (ss. 45–68). Kitabevi Yayınları.
  30. Tracy, J. (1842). History of the American Board of Commissioners for Foreign Missions Compiled Chiefly from the published and unpublished documents of the board, Second Edition, M. W. Dood, New-York.
  31. White, G. E. (1995). Bir Amerikan misyonerinin Merzifon Amerikan koleji hâtıraları (Çev. C. T. Yüksel). İstanbul: İşaret Yayınları.
  32. Yazıcı, S., & Okur, C. (2021). “Annuaire Oriental defterlerine göre üç dönemde Ordu şehrinde sosyal ve ticaret yaşamı”. Uluslararası Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 3(1), s. 54–96.
  33. Yılmaz, Ö. (2007). “XIX. yüzyılda misyonerlik faaliyetleri çerçevesinde Trabzon Ermenilerine bir bakış”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Power Dergisi, 21, s. 191-219.