AI Summary & Key Takeaways
AI InsightAnswers to these questions will be sought in the study.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The tradition of classical Turkish literature has a structure that includes many cultural elements. One of these is Judaism. Founded by Fadlallah Astarabadi in Persia at the end of the 14th century, Hurufism is a thought that is based on Islam but also includes interpretations of the Torah and the Bible. One of the concepts that originates from the Torah and is not mentioned in the Quran but is encountered in texts related to Hurufism is Tabernacle. Fadlallah Astarabadi, who placed twenty-eight letters of the Arabic alphabet and thirty-two letters of the Persian alphabet as the basis of his thought, claims that Tabernacle is a symbol of Adam. Hurufis use literature as a tool to express and spread their thoughts. For this reason, Fadlallah Astarabadi's teachings have been extensively explained by Hurufi poets in some masnavis and divans. Thus, Astarabadi's interpretation of Tabernacle entered classical Turkish literature. The main subject of this study is the effect of the concept of Tabernacle, which came from Judaism and entered classical Turkish literature through Hurufism, on Hurufi-Bektashi Turkish poets. What is the meaning of Tabernacle in literary works? Has the concept of Tabernacle remained only at the level of doctrine in the poems, or has it gained an artistic quality in line with the aesthetics of classical Turkish literature? Did only Hurufi poets use this concept, or did other non-Hurufi poets also include this concept in their works? Answers to these questions will be sought in the study.
Özet
Klasik Türk edebiyatı geleneği pek çok kültürel unsuru bünyesinde barındıran bir yapıya sahiptir. Bunlardan biri Museviliktir. 14. yüzyılın sonlarında İran’da Fazlullah Esterabadi tarafından kurulan Hurufilik, Kur’an’ın yanında Tevrat ve İncil’e dair yorumları da içerisinde barındırmaktadır. Tevrat kaynaklı olup Kur’an’da zikredilmeyen ama Hurufiliğe dair metinlerde karşılaşılan kavramlardan biri Hayme-i Mî‘âd’dır. Düşüncesinin temeline Arap alfabesinin yirmi sekiz ve Fars alfabesinin otuz iki harfini koyan Fazlullah Esterabadi, Allah’ın bizzat harf olduğunu ve Hz. Âdem’in yüzünde bu harflerin hatlar vasıtasıyla bulunduğunu söyler. Hz. Âdem’in asıl kıble olduğunu ifade ettikten sonra onunla Musevilerin ilk kıblesi olan Hayme-i Mî‘âd arasında benzerlik ilişkisi kurar. Böylece Hayme-i Mî‘âd’ı Hz. Âdem’in bir sembolü olarak düşünür. Hurufiler, kendi düşüncelerini anlatmak ve yaymak için edebiyatı bir araç olarak kullanır. Bundan dolayı Fazlullah Esterabadi’nin öğretileri Hurufi şairler tarafından bazı mesnevilerde ve divanlarda yoğun bir şekilde anlatılmıştır. Böylece Esterabadi’nin Hayme-i Mî‘âd yorumu klasik Türk edebiyatına girmiştir. Musevilikten gelip Hurufilik yoluyla klasik Türk edebiyatına giren Hayme-i Mî‘âd kavramının Hurufi-Bektaşi Türk şairleri üzerindeki etkisi bu çalışmanın temel konusudur. Hayme-i Mî‘âd’ın edebî eserlerdeki anlam çerçevesi nedir? Hayme-i Mî‘âd kavramı şiirlerde yalnızca öğreti düzeyinde mi kalmıştır yoksa klasik Türk edebiyatı estetiği doğrultusunda sanatsal bir nitelik kazanmış mıdır? Bu kavramı yalnızca Hurufi şairler mi kullanmıştır yoksa Hurufi olmayan diğer şairler de eserlerinde bu kavrama yer vermişler midir? Çalışmada bu sorulara yanıt aranacaktır.