AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe findings reveal that in Turkey Turkish, 270 idioms are formed with 57 out of 121 identified animal names, whereas in Uzbek, 140 idioms are formed with 47 out of 115 animal names.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study comparatively examines idioms formed with animal names in Turkish (Turkey Turkish) and Uzbek. Within the scope of the study, animal names in both varieties were first identified, and the idioms formed with these names were then analyzed in terms of their frequency and semantic characteristics. The findings reveal that in Turkey Turkish, 270 idioms are formed with 57 out of 121 identified animal names, whereas in Uzbek, 140 idioms are formed with 47 out of 115 animal names. The number of animal names commonly used in idioms in both varieties is 29. The fact that the most frequently used animal names in idioms are horse, dog, and camel clearly demonstrates the historical and socio-cultural significance of these animals in Turkish culture. For this reason, idioms formed with these three animal names were examined in detail and compared semantically. The semantic analysis indicates that the horse functions as a positive cultural symbol in both varieties, associated with strength, mobility, freedom, and social status. However, while the horse is represented in a more idealized manner in Uzbek, it appears more open to humorous and critical uses in Turkey Turkish. The dog image, by contrast, is predominantly associated with negative meanings in both varieties and serves as a metaphor for misery, worthlessness, excessive labor, and social marginalization. Idioms formed with the camel cluster around the notions of size, excess, slowness, hardship, and impossibility.
Özet
Bu çalışmada, Türkiye Türkçesi ile Özbek Türkçesinde hayvan adlarıyla kurulan deyimler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle her iki lehçedeki hayvan adları tespit edilmiş, ardından bu adlarla kurulan deyimler sayısal ve anlamsal açıdan değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre Türkiye Türkçesinde 121 hayvan adından 57’siyle toplam 270 deyim, Özbek Türkçesinde ise 115 hayvan adından 47’siyle toplam 140 deyim kurulmuştur. Her iki lehçede ortak olarak deyimleşen hayvan adlarının sayısı 29’dur. Deyimlerde en sık kullanılan hayvan adlarının at, it ve deve olması, bu hayvanların Türk kültüründeki tarihsel ve toplumsal önemini açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu nedenle söz konusu üç hayvan adıyla kurulan deyimler ayrıntılı biçimde anlam bilimsel açıdan karşılaştırılmıştır. Anlam bilimsel inceleme sonucunda, atın her iki lehçede de güç, hareket, özgürlük ve statü kavramlarının merkezinde yer alan olumlu bir kültürel simge olduğu; ancak Özbek Türkçesinde daha idealize edilmiş, Türkiye Türkçesinde ise mizahi ve eleştirel kullanımlara daha açık olduğu tespit edilmiştir. İt imgesi, her iki lehçede de büyük ölçüde olumsuz anlamlarla ilişkilendirilmiş; sefalet, değersizlik, aşırı emek ve toplumsal dışlanmanın metaforu olarak kullanılmıştır. Deveyle kurulan deyimlerin ise büyüklük, aşırılık, yavaşlık, zorluk ve imkânsızlık kavramları etrafında yoğunlaştığı görülmüştür. Sonuç olarak, hayvan adlarıyla kurulan deyimler, ortak kültürel mirası yansıtmakla birlikte, lehçelerin coğrafi ve sosyo-kültürel farklılıklarına bağlı olarak farklı anlamsal yönelimler kazanmıştır. Bu durum, deyimlerin dilsel olduğu kadar kültürel belleğin de önemli bir yansıması olduğunu göstermektedir.