AI Summary & Key Takeaways
AI InsightAt the end, in the appendices, the transcription and translation of the text into modern Turkish are given.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Although the period between the late nineteenth and early twentieth centuries, which is a transition period between Chagatai Turkish and New Uyghur Turkish, has been named in different ways such as “Late Period Chagatai Turkish” and “Eastern Turki” by Turkological scholars, it is seen that the term “Eastern Turki” has been more widely preferred in the recent period. Many works (risale) were written in Eastern Turki on professions such as leatherworking, shoemaking, milling, cooking, carpentry, farming and animal husbandry. These works, which were written in a plain language based on speech rather than literary concerns, contained a lot of information about the vocabulary of Turkish, Turkish culture and the social structure of the society of the period and ensured that they have survived to the present day. In this article, four different “çârvâdârçılık (animal husbandry) treatises” found in Konya, Berlin, Lund and Uppsala are compared in detail in terms of content and vocabulary. In addition, after the linguistic analysis of the Çârvâdârçılık Risalesi in the Uppsala University Library, some notes on spelling and phonology were made. At the end, in the appendices, the transcription and translation of the text into modern Turkish are given.
Özet
On dokuzuncu yüzyıl sonları ile yirminci yüzyıl başlarında, Çağatay Türkçesi ile Yeni Uygur Türkçesi arasında bir geçiş süreci olan dönem, Türkoloji çevrelerinde “Geç Dönem Çağatay Türkçesi”, “Son Dönem Çağatay Türkçesi” ve “Doğu Türkçesi” gibi farklı şekillerde isimlendirilse de son dönemde yapılan pek çok çalışmada “Doğu Türkçesi” teriminin daha yaygın bir biçimde tercih edildiği görülmektedir. Doğu Türkçesiyle dericilik, ayakkabıcılık, değirmencilik, aşçılık, marangozluk, çiftçilik, hayvancılık gibi meslekler üzerine pek çok eser (risale) yazılmıştır. Edebî kaygıdan ziyade konuşmaya dayalı yalın bir dille yazılan bu eserler Türkçenin söz varlığı, Türk kültürü ve dönemin toplumunun sosyal yapısı hakkında pek çok bilgiyi barındırmış ve bunların günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır. Doğu Türkçesiyle kaleme alınmış meslek risalelerinin bir türü de hayvancılık/malcılık/çobanlık anlamlarıyla kullanılan “çârvâdarçılık/ çârvâçılık” risaleleridir. Elinizdeki makalede Konya, Berlin, Lund ve Uppsala’da bulunan dört farklı “çârvâdârçılık risalesi” içerik ve söz varlığı bakımından ayrıntılı olarak karşılaştırılmış, bu risalelerin benzer ve farklı yönleri tespit edilmiştir. Ayrıca Uppsala Üniversitesi Kütüphanesi’ndeki (O Nov. 307) Çârvâdârçılık Risalesi’nin dil incelemesi gerçekleştirildikten sonra eserin yazım ve ses bilgisine ilişkin bazı notlar belirtilmiştir. Makalenin en son kısmında da ek hâlinde metnin çeviri yazısı ve günümüz Türkçesine aktarımı verilmiştir.