SavedAdd your journal

Journals / Tarih Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 45 Sayı: 81

"The Appointment of a Sunni Turkic Scholar to the Offices of Professorship, Sadaret, Shaykh al-Islam, and Ambassadorship in the Safavid State: Mir Sayyid Abdullah Lale"

SAFEVÎ DEVLETİNDE SÜNNÎ TÜRK BİR ULEMÂNIN MÜDERRİSLİK, SÂDÂRET, ŞEYHÜLİSLÂMLIK, ELÇİLİK MAKAMLARINA TAYİNİ: MİR SEYYİD ABDULLAH LÂLE

Tanju Ateş0000-0002-2401-391X
Pages
187–201
Publication Date
2026-09-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Keywords: Safavid State, Mir Sayyid Abdullah Lāle, Shah Ismāʿīl I, Battle of Chaldiran, Sunni-Shi‘i relations, Ottoman-Safavid relations

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Abstract: This study examines the life, scholarly activities, and political role of Mir Sayyid Abdullah Lāle, a prominent Sunni scholar during the formative and consolidation periods of the Safavid State.
📊
Key Findings & Data:The study analyzes, based on chronicle sources, the rise of Shah Ismāʿīl I, the pressures exerted on Sunni structures in Iran, and the developments before and after the Battle of Chaldiran (1514).
💡
Conclusion & Impact:Keywords: Safavid State, Mir Sayyid Abdullah Lāle, Shah Ismāʿīl I, Battle of Chaldiran, Sunni-Shi‘i relations, Ottoman-Safavid relations
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Safevî Devleti · Mir Seyyid Abdullah Lâle · Şah I.İsmail

Abstract

Abstract: This study examines the life, scholarly activities, and political role of Mir Sayyid Abdullah Lāle, a prominent Sunni scholar during the formative and consolidation periods of the Safavid State. Within the broader framework of the religious and demographic transformation of Iranian lands following the Islamic conquests, particular attention is given to the impact of Safavid policies of Shi‘itization. The study analyzes, based on chronicle sources, the rise of Shah Ismāʿīl I, the pressures exerted on Sunni structures in Iran, and the developments before and after the Battle of Chaldiran (1514). In this context, Mir Sayyid Abdullah Lāle’s scholarly activities prior to the battle, his position during the conflict, and his subsequent rise within the Safavid bureaucracy are discussed. Particular emphasis is placed on the fact that he served as a Sunni scholar within a state structure in which Shi‘ism had been adopted as the official ideology, a situation evaluated in light of the sectarian and political dynamics of the period. His brief tenure as ṣadr, followed by his roles as shaykh al-islām and envoy, are analyzed within this framework. Furthermore, his diplomatic activities during the reign of Shah Tahmāsp I, particularly in the context of Ottoman-Safavid relations, are examined. The study concludes that despite sectarian differences, Mir Sayyid Abdullah Lāle pursued a pragmatic and accommodative political stance within the Safavid system and held significant positions owing to his scholarly and religious authority. Keywords: Safavid State, Mir Sayyid Abdullah Lāle, Shah Ismāʿīl I, Battle of Chaldiran, Sunni-Shi‘i relations, Ottoman-Safavid relations

Özet

Özet: Bu çalışma, Safevî Devleti’nin kuruluş ve yükseliş sürecinde önemli bir Sünnî ulemâ olan Mir Seyyid Abdullah Lâle’nin hayatı, ilmî faaliyetleri ve siyasî rolünü ele almaktadır. İran coğrafyasının İslâm fetihlerinden itibaren geçirdiği dinî ve demografik dönüşüm çerçevesinde, özellikle Safevîler döneminde uygulanan Şiîleştirme politikalarının etkileri incelenmiştir. Çalışmada, Şah I. İsmail’in iktidara gelişi, İran’da Sünnî yapı üzerindeki baskı politikaları ve 1514 Çaldıran Savaşı öncesi ve sonrası gelişmeler kronik kaynaklara dayalı olarak analiz edilmiştir. Bu bağlamda Mir Seyyid Abdullah Lâle’nin Çaldıran Savaşı öncesinde ilmî faaliyetleri, savaş sürecindeki konumu ve savaş sonrasında Safevî bürokrasisindeki yükselişi ele alınmıştır. Özellikle, Şiî ideolojinin resmî olarak benimsendiği bir devlet yapısı içerisinde Sünnî kimliğe sahip bir âlim olarak görev yapması, dönemin mezhebî ve siyasî dengeleri açısından dikkat çekici bir durum olarak değerlendirilmiştir. Lâle’nin kısa süreli sadâret görevi, ardından şeyhülislâmlık ve elçilik vazifeleri bu çerçevede analiz edilmiştir. Ayrıca Şah I. Tahmasp döneminde Osmanlı-Safevî ilişkileri kapsamında yürüttüğü diplomatik faaliyetler incelenmiştir. Sonuç olarak Mir Seyyid Abdullah Lâle’nin, Safevî Devleti’nde mezhebî farklılıklara rağmen sistemle uyumlu bir siyaset izlediği ve ilmî-dinî otoritesi sayesinde önemli görevler üstlendiği ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Safevî Devleti, Mir Seyyid Abdullah Lâle, Şah I. İsmail, Çaldıran Savaşı, Sünnî-Şiî ilişkileri, Osmanlı-Safevî ilişkileri

🔖

Cite This Article

Ateş, T. (2026). "The Appointment of a Sunni Turkic Scholar to the Offices of Professorship, Sadaret, Shaykh al-Islam, and Ambassadorship in the Safavid State: Mir Sayyid Abdullah Lale". Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 45 Sayı: 81, 187–201. https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.1937994

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (48)

  1. Ahmed, S. M. (1998). “Ortaçağ Müslüman Coğrafyacılarına Göre Hindistan”, Diyanet İslâm Ansiklopesi C.18, İstanbul.
  2. Alavi, K. (1981). “The Life and Scholarship of Al-Lari”, Journal of the Research Society of Pakistan, XVIII/3, Lahore, 1981.
  3. Anonim; Cihângüşâ-yı Hâkânî(Tarih-ı Şah İsmail Evvel), (Haz. Allah Data Mutahhar), Neşr-i Merkez-i Tahkşikat-ı Farsî İran ve Pakistan, Tebriz,1397, s.419.
  4. Ateş, Tanju, “Kaçarlar Döneminde İran’dan Atabat-ı Aliyata Yapılan Şia Ulema Göçü”, Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, C. I, S. 1, 2018, ss. 32–41.
  5. Ateş T. (2023). “Safevî Devleti’nin Kurumsallaşma Sürecinde Safevî Şahlarının Seyyidlerle İlişkisi”, Akamdemik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, Ankara,2023, C.IV,S.8.
  6. AYDIN, M. (2023). Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Künhü’l Ahbârının IV.Rüknünün Kaynakları, Erzurum.
  7. Beysanoğlu, Ş. (2019). Anıtları ve Kitâbeleri ile Diyarbakır Tarihi, Ankara,1996, Diyarbakır Tanıtım Vakfı Yayınları, Diyarbakır,2019, C.II.
  8. Caferîyân, R. (1392). Siyaset ve Ferheng-i Ruzgâr-ı Safevî, İntişârât-ı İlm C.I, Tahran.
  9. Caferîyân, R. (1392). Siyaset ve Ferheng-i Ruzgâr-ı Safevî, İntişârât-ı İlm C.II, Tahran.
  10. Cihângîr Şâh, Nûrü’d-dîn; Târîh-i Selîm Şâh, (Haz. Fahri Unan), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2013.
  11. Çelebi, E. (2025). Evliya Çelebi Seyahatname c. IV, (Hz. Seyyid Ali Kahraman), Yeditepe Yayınları, İstanbul. Çelebi, K. (2017). Keşfu’z Zunün c.I., Tarih Vakfı Yurt Yayınları, (Çev. Rüştü Balcı), İstanbul.
  12. Cunâbedî, Mirza Bey (1378). Ravzatü’s Safeviye, (Hz.Gülam Rıza Tatabatabayî Mecidi), Neşriyat-ı Bunyad-ı Mevkûfât-ı Doktor Mahmut Efşâr, Tahran.
  13. El-Hüseynî El-Kumî, Kadı Ahmed İbn-i Şerefeddin (1980); Hülasatü’t Tevârîh C. I, (Düz.İhsan Eşrakî), Neşriyat-ı Danışgâh-ı Tahran, Tahran.
  14. El-Hüseynî Hatunâbâdî- Seyyid Abdülhüseyin (1352). Vekâyi’u’s- Sinîn Ve’l-a’vâm, (Düz.Muhammed Bakır Behbudî), Neşriyat-ı Kitapfurişi-yi İslâmiyye, Tahran.
  15. El-Hüseynî El-Kazvinî - Yahya İbn-i Abdüllatif (1314). Lübbüt Tevârîh, (Haz. Seyyid Celaleddin Tehranî), İntişârât-ı Müsesese-yi Khâver, Tahran.
  16. Esterâbâdî, Hüseynî, Seyyid Hüseyin İbn-i Murteza (1366). Târîh-i Sultanî, (Hz.İhsan Eşrakî), Neşriyât-ı İlmî, Tahran. Eyice, S. (1999) “Hüsrev Paşa Camii”, Diyanet İslâm Ansiklopesi C.19, İstanbul.
  17. FLOOR, W. Nizam-ı Kazâvet-ı Der Asr-ı Safevî, (çev.Hasan Zendiye), İntişârât-ı Pejuheşgâh, Tahran, 130.
  18. Garthwaite, G. R. (2011). İran Tarihi(Pers İmparatorluğundan Günümüze), (Çev. Fethi Aytuna), İnkılap Yayınları, İstanbul.
  19. Göyünç, N. (1994).“Diyarbakır”, Diyanet İslâm Ansiklopedisi C. IX, İstanbul.
  20. Gündüz, T. (2008). “Safevîler”, Diyanet İslâm Ansiklopesi C.35, İstanbul.
  21. Hüseynî Esterâbâdî, Seyyid Hüseyin İbn-i Murteza (1366). Târîh-i Sultanî, (Haz.İhsan Eşrakî), Neşriyât-ı İlmî, Tahran.
  22. Karpat, K. (Ed.) (2022). Osmanlı ve Dünya, Timaş Akademi Tarih Yayınları, İstanbul.
  23. Konukçu, E. (1991). Bâbür, Diyanet İslâm Ansiklopedisi C.IV, İstanbul.
  24. Konukçu, E. (1991). “Bâbürlüler”, Diyanet İslâm Ansiklopedisi C.IV, İstanbul, s.401-404.
  25. Konukçu, E. (1991). “Hümâyun”, Diyanet İslâm Ansiklopedisi, İstanbul,1998, C.18.
  26. Kubâd El-Hüseynî, Hürşâh İbn-i (1379). Tarih-i Elçi-yi Nizâmşahî, (Hz.Muhammed Rıza Nasırî, Neşr-i Encümenî Âsâr ve Mefâhir-i Ferhengî, Tahran.
  27. İnalcık, H. (2024). Kırım Hanlığı Tarihi Üzerine Araştırmalar (1441-1700), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul. İnalcık, H. (2024). Osmanlı Deniz Egemenliği, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
  28. İnalcık, H. (2024). Osmanlı Hâkimiyetinde Ortadoğu ve Balkanlar, Kronik Yayınları, İstanbul.
  29. İnalcık, H. (2024). Osmanlı İmparatorluğu (Fetih ve Teşkilat), Kronik Yayınları, İstanbul.
  30. İnalcık, H. (2024). Osmanlı İmparatorluğu(Devlet ve İdare), Kronik Yayınları, İstanbul.
  31. İnalcık, H. (2024). Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağı(1300-1600), Kronik Yayınları, İstanbul.
  32. İnalcık, H. (2024). Osmanlı Tarihinde İslâmiyet ve Devlet, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
  33. İnalcık, H. (2023). Osmanlı ve Avrupa (Osmanlı Devleti’nin Avrupa Tarihindeki Yeri), Kronik Yayınları, İstanbul.
  34. İnalcık, H. (2021). Osmanistik Bilimi’ne Katkılar, Türkiye İşbankası Kültür Yayınları, İstanbul.
  35. Mîr ahmedî, M. (1363). Der ve Mezheb Der Asr-ı Safevî, İntişârât-ı Tahran.
  36. Müneccim, M. C. (1366). Tarih-i Abbasi Ya Ruznamçe-i Celal, (Haz.Seyfeullah Vahidnîyâ), İntışârât-ı Vahit, Taharan.
  37. Münşî Kazvinî, B. (1378). Cevâhirü’l Ahbâr, (Haz. Muhsin Behramnejâd), İntişârât-ı Vezâret-i Ferheng ve İrşât İslâmî, Tahran.
  38. Münşî Türkmen, İ. (1401). Âlemârâ-yı Abbasî,(Düz.İrec Efşar) İnteşârât-ı Nigah, Tahran.
  39. Müzavî, M. M.(1363). Peydâyış-ı Dolet Safevî, (Çev. Yakup Ajend), Neşr-i Güsterde, Tahran.
  40. Naskali, E. (2000). “İran”, Diyanet İslâm Ansiklopesi C.22, İstanbul.
  41. Özaydın, A.(1391).“Argun”, Diyanet İslâm Ansiklopedisi C.III, İstanbul.
  42. Aşık Paşazâde (1985). Âşıkpaşaoğlu Tarihi, Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  43. Rumlu, Hasan Bey (1357). Ahsenü’t Tevârîh, (Düz.Abdülhüseyin Nevâyî), Neşriyat-ı Babek, Tahran. Safevî, Sam Mirza; Tuhfe-i Samî, Metbuat-ı Armağan, Tahran, 1314.
  44. Savory, R. M.(134). Der Bâb-ı Safevîyân, (Çev.Ramazan Ali Ruhullahi), Neşr-i Merkez, Tahran.
  45. Savory, R. M. (1393). İran Der Asr-ı Safevî, (Çev.Kâmbiz Azizî), Neşr-i Merkez, Tahran,1393.
  46. Sıfetgül M. (1381). Sahtâr-ı Nehâd ve Endişe-i Dinî Der Asr-ı Safevî, İntişârât-ı Müessese-i Hıdamât-ı Ferhengi-i Resâ, Tahran.
  47. Üstün, İ. S. (2000). “Safevîlerden Günümüze Kadar İran”, Diyanet İslâm Ansiklopesi C.22, İstanbul.
  48. Vâlâ-Yı İsfahanî Muhammed Yusuf (1372). Huld-ı Berîn, Neşriyât-ı Bunyâd-ı Mevkûfât-ı Doktor Mahmûd Efşâr, Tahran.