Journals / Muhafazakar Düşünce Dergisi / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 70 - Kültürel Yenilenme

A SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF THE IMPACT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED RELIGIOUS ASSISTANTS ON RELIGIOUS PRACTICES

YAPAY ZEKÂ TEMELLİ DİNÎ ASİSTANLARIN DİNÎ PRATİKLERE ETKİSİ ÜZERİNE SOSYOLOJİK BİR ANALİZ

Mehmet Ata Mirzaoğlu(Tarım ve Orman Bakanlığı)0000-0003-3732-5477
Pages
338–370
Publication Date
2026-06-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Findings indicate that individuals using AI assistants specifically for learning prayers and religious texts exhibit significantly more positive attitudes toward these technologies.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the impact of AI-based religious assistants on individuals’ religious attitudes, information acquisition processes, and worship practices.
📊
Key Findings & Data:Data from 149 participants were collected through an online convenience sampling method and subsequently analyzed.
💡
Conclusion & Impact:Findings indicate that individuals using AI assistants specifically for learning prayers and religious texts exhibit significantly more positive attitudes toward these technologies.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Din Sosyolojisi · Yapay Zekâ · Dijital Din

Abstract

This study examines the impact of AI-based religious assistants on individuals’ religious attitudes, information acquisition processes, and worship practices. Data from 149 participants were collected through an online convenience sampling method and subsequently analyzed. The majority of participants were from young and middle-aged groups, with males being more represented than females. A significant portion of the sample had a high educational level, holding at least a bachelor’s degree. Findings indicate that individuals using AI assistants specifically for learning prayers and religious texts exhibit significantly more positive attitudes toward these technologies. As age increases, positive attitudes tend to decrease, suggesting greater openness to digital religious tools among younger generations. Higher educational attainment correlates with increased questioning of traditional religious authority in the face of digital tools. Those using AI for religious information acquisition reported changes in access to religious content and increases in worship practices. Furthermore, AI tools used for worship guidance contributed to participants’ acquisition of new religious knowledge. Users of daily religious reminders from AI assistants reported higher satisfaction with responses, as well as greater spiritual comfort and inner relaxation. Qualitative data revealed that AI-supported religious assistants were generally perceived as reliable and consistent however, some participants expressed skepticism regarding the sources of information. This highlights that the influence of digital religious tools varies depending on individual beliefs, perceptions of information credibility, and levels of technological literacy.

Özet

Bu çalışma, yapay zekâ temelli dinî asistanların bireylerin dinî tutumları, bilgi edinme süreçleri ve ibadet pratiklerine etkisini incelemiştir. Veriler, çevrim içi ortamda kolayda örnekleme yöntemiyle 149 katılımcıdan toplanarak analiz edilmiştir. Katılımcıların çoğunluğu genç ve orta yaş grubundandır, erkekler ise kadınlara göre daha fazla temsil edilmiştir. Eğitim düzeyi yüksek bireyler çalışmada ağırlıktadır. Araştırma bulguları, dua ve dinî metin öğrenme amacıyla yapay zekâ asistanlarını kullananların, bu teknolojilere yönelik tutumlarının anlamlı derecede daha olumlu olduğunu göstermiştir. Yaş arttıkça olumlu tutumların azaldığı, genç kuşağın dijital dinî araçlara daha açık olduğu tespit edilmiştir. Eğitim seviyesi yükseldikçe ise bireylerin dijital araçlar karşısında dinî otoriteyi daha fazla sorguladıkları gözlemlenmiştir. Dinî bilgi edinme amacıyla yapay zekâ kullananların, dinî içeriklere ulaşımda değişim ve ibadet pratiklerinde artış yaşadığı belirlenmiştir. İbadet rehberliği amacıyla kullanılan araçların, bireylerin yeni dinî bilgiler öğrenmesine katkı sağladığı ortaya konmuştur. Günlük dinî hatırlatma kullananlar, yapay zekâ asistanlarından aldıkları yanıtlar karşısında daha yüksek tatmin, manevi huzur ve içsel rahatlama hissetmektedir. Nitel veriler, yapay zekâ destekli dinî asistanların genel olarak güvenilir ve tutarlı bulunduğunu göstermiş ancak bazı katılımcılar bilgi kaynağı konusunda şüpheci yaklaşmıştır. Bu durum, dijital dinî araçların etkisinin bireysel inanç, bilgi kaynağı algısı ve teknolojik okuryazarlık düzeyine bağlı olarak farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır.

🔖

Cite This Article

Mirzaoğlu, M. A., *, M. A. M. (2026). A SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF THE IMPACT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED RELIGIOUS ASSISTANTS ON RELIGIOUS PRACTICES. Muhafazakar Düşünce Dergisi, Cilt: 22 Sayı: 70 - Kültürel Yenilenme, 338–370. https://ajindex.com/articles/1127190

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (34)

  1. Acar, E. (2007). Ölümlülük, ölümsüzlük ve yapay zekâ. Altkitap. http://www.kurzweilcyberart. com/aaron/history.html
  2. Adaş, E. & Erbay, B. (2022). Yapay zekâ sosyolojisi üzerine bir değerlendirme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1). s. 326-337. https://doi.org/10.21547/jss.991383
  3. Akbaş, A. (2024). Yapay zekâ ile toplumsal dönüşüm: Sosyolojik perspektif. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 10(22). s. 151-180. https://doi.org/10.59304/ijhe.1477203
  4. Arastaman, G. & Kısa, N. (2020). Geçerlik ve güvenirlik. (ed. N. Cemaloğlu). Bilimsel Araştırma Teknikleri ve Etik. 2. baskı. s. 193-205. Pegem Akademi.
  5. Arıcan, S. (2024). Din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde yapay zekâ destekli modern öğretim yaklaşımları. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3). s. 573-614. https://doi.org/10.33415/ daad.1591945
  6. Bayık, F. (2022). Yapay zekâya uygulamalı etik bağlamında bir yaklaşım [doktora]. Akdeniz Üniversitesi.
  7. Biana, H. T. (2024). Feminist re-engineering of religion-based ai chatbots. Philosophies, 9(1). s. 20. https://doi.org/10.3390/philosophies9010020
  8. Çakır, İ. (2024). Artificialintelligence as a digital public relations tool. (ed. A. Kalender, N. Canöz, Ü. Ö. Çerçi & K. Canöz). Digital Public Relations. s. 41-70. Palet Publications.
  9. Çakmak, A., Genç, M. F., Hendek, A. & Budak, B. (2024). Din eğitimi biliminin temel konularında Chatgpt yapay zekâ uygulama verilerinin güvenirliliği. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3). s. 325-357. https://doi.org/10.33415/daad.1590460
  10. Çitil, A. A. (2023). Yapay zekâ projesinin felsefi arka planı. (ed. A. B. Baloğlu & Y. Sipahi). Din, Hukuk ve Teknoloji. s. 27-40. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  11. Erbek, H. (2024). Yapay zekâ ile ilgili iddiaların Tanrı tasavvurları açısından değerlendirilmesi [yüksek lisans]. Van Yüzüncüyıl Üniversitesi.
  12. Gökbayrak, H. & Işıklı, Ş. (2022). Dijital din teorisi: Dijital din, geleneksel dine karşı. (ed. M. Kızılgeçit, M. Yeşilyurt, E. Recep & M. Çinici), Yapay Zekâ: Transhümanizm ve Din. 2. baskı. s. 105-145. T.C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı.
  13. Gültekin, Z., Urgan, S. & Ak, M. (2022). Yapay zekâ kaygısının kariyer kararlılığına etkisine yönelik bir araştırma: Ondokuz Mayıs Üniversitesi öğrencileri örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(3). s. 477-491.
  14. Haberli, M. (2020). Dijital din araştırmalarında konu ve yaklaşımlar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(2). s. 879-902. https://doi.org/10.15869/itobiad.729581
  15. Hussain, Z. (2025). AI-driven personalization and purchase intention in modest fashion: Sharia compliance as moderator. International Journal of Halal Industry, 1(1). s. 33-45.
  16. Kafalı, H. (2019). Yapay zekâ, toplum ve din’in geleceği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (46). s. 145-172. https://doi.org/10.17120/omuifd.470376
  17. Karaarslan, F. & Karaarslan, Ö. N. (2025). Yapay zekâ dindarlığının medyadaki erken görünümleri: Kübra dizisi örneği. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 8(1). s. 123-141. https://doi. org/10.47951/mediad.1685900
  18. Kaya, Y. & Eliyatkın, E. (2024). Din eğitiminde içerik oluşturma ve kişiselleştirilmiş öğrenme aracı olarak Chatgpt. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3). s. 615-646. https://doi. org/10.33415/daad.1582922
  19. Kazak, M. (2023). Yapay zekâ kaygısı, yabancılaşma ve dindarlık ilişkisi [yüksek lisans]. Pamukkale Üniversitesi.
  20. Kızılgeçit, M., Çinici, M. & Okan, N. (2023). Yapay zekâ sohbet robotu Chatgpt ile inanç-inançsızlık, doğal afet ve ölüm konuları üzerine nitel araştırma: Din ve maneviyatın psikolojik sağlığa etkileri. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1). s. 137-172. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1275061
  21. Kümbetoğlu, B. (2015). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. 4. baskı. Bağlam Yayıncılık.
  22. Malhotra, N. K. (2004). Marketing research an applied orientation. 4. baskı. Pearson Prentice Hall.
  23. Osmanoğlu, Ö. (2016). Hegel’den Marcuse’ye yabancılaşma olgusu. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (3). s. 65-92. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.2.3.23
  24. Oyasor, E. I. (2024). The emergence of ai and Chatgpt: Implication for religion sustainability in Africa. International Journal of Social Science and Religion (IJSSR). s. 507-528. https://doi. org/10.53639/ijssr.v5i3.283
  25. Say, C. (2018). 50 soruda yapay zekâ. Bilim ve Gelecek Kitaplığı.
  26. Tahça, M. (2009). Felsefi açıdan yapay zekâ [yüksek lisans]. Muğla Üniversitesi.
  27. Taşpınar, İ. (2024). Yahudiliğin yapay zekâya yaklaşımı ve Chatgpt’de Yahudilik. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3). s. 55-68. https://doi.org/10.33415/daad.1585830
  28. Tiryaki, S., Balcı, E. V., Demir, Y., Karakuş, M. & Özay, T. (2024). Dijitalleşme ve yerel basın dijital dönüşüm, etki, gelecek. Palet Yayınları.
  29. Ünal, S. (2024). İbadetlerle ilgili fetvalar ve yapay zekâ uygulamaları: Karşılaştırmalı bir analiz. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3). s. 161-192. https://doi.org/10.33415/ daad.1580752
  30. Weber, M. (2017). Meşru egemenlik. (çev. L. Boyacı). 1. baskı. Yarın Yayınları.
  31. Yamaç, M. (2020). Sosyal medyada dinî topluluklar. Kocaeli İlahiyat Dergisi, 4(1). s. 101-122.
  32. Yamaç, M. & İşbilen, N. (2024). Religion paradigm of artificial intelligence. İlahiyat Studies, 15(2). s. 233-253. https://doi.org/10.12730/is.1444746
  33. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2000). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. 2. baskı. Seçkin Yayınları.
  34. Yüce, M. E. (2019). Online Alevi topluluklar. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 2(1). s. 167-170.