AI Summary & Key Takeaways
AI InsightBy foregrounding translation as an analytical lens, the article reconsiders missionary activity in the Ottoman Empire and demonstrates the relevance of missionary translation to discussions of language planning, print culture, and sociocultural change in the nineteenth century.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Beginning in the first half of the nineteenth century, the American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM) established a significant presence in the Ottoman Empire through its activities in translation, printing, and education. From the 1820s to the early twentieth century, the Board produced a broad corpus of translated texts, including biblical works as well as textbooks in science, medicine, and the humanities. Approaching these activities from a translation studies perspective, this article argues that translation constituted a central institutional practice that structured the Board’s publishing and educational enterprises. Drawing on archival sources and missionary accounts, the study shows how translation shaped pedagogical practices, mediated the circulation of knowledge, and contributed to the codification of minority vernaculars in Anatolia. Missionary presses and educational institutions constituted key sites where translation was systematically carried out in conjunction with religious instruction and publishing activities. In particular, translations into Armenian and Bulgarian played a formative role in the development of modern written forms of these languages. By foregrounding translation as an analytical lens, the article reconsiders missionary activity in the Ottoman Empire and demonstrates the relevance of missionary translation to discussions of language planning, print culture, and sociocultural change in the nineteenth century.
Özet
On dokuzuncu yüzyılın ilk yarısından itibaren Amerikan Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM) çeviri, basım ve eğitim alanlarındaki çalışmalarıyla Osmanlı İmparatorluğu’nda etkin bir biçimde faaliyet göstermiştir. 1820’lerden yirminci yüzyılın başlarına kadar Board, Kutsal Kitap metinlerinin yanı sıra fen bilimleri, tıp ve beşerî bilimler alanlarına ait ders kitaplarını da kapsayan geniş bir çeviri yayın faaliyeti yürütmüştür. Bu faaliyetlere çeviribilim perspektifinden yaklaşan makale, çevirinin Board’un yayıncılık ve eğitim çalışmalarında belirleyici bir rol oynadığını savunmaktadır. Arşiv kaynakları ve misyoner anlatılarına dayanan çalışma, çevirinin pedagojik uygulamaları nasıl şekillendirdiğini, bilginin dolaşımına nasıl aracılık ettiğini ve Anadolu’daki azınlık dillerinin gelişimine ve yaygınlaşmasına nasıl katkıda bulunduğunu ortaya koymaktadır. Misyoner matbaalar ve eğitim kurumları, çevirinin dinî öğretim ve yayıncılık faaliyetleriyle birlikte sistemli biçimde yürütüldüğü merkezler olmuştur. Özellikle Ermenice ve Bulgarcaya yapılan çeviriler, bu dillerin modern yazılı biçimlerinin gelişiminde kurucu bir rol oynamıştır. Makale, çeviriyi merkeze alarak Osmanlı İmparatorluğu’ndaki misyoner faaliyetlerini yeniden değerlendirmekte ve misyoner çeviri pratiğinin on dokuzuncu yüzyılda dil planlaması, basın-yayın kültürü ve sosyo-kültürel değişim tartışmaları açısından taşıdığı önemi ortaya koymaktadır.