Journals / Şarkiyat / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 1

REPRESENTATIONS OF SOCIOPOLITICAL CHANGES IN KURDISH NOVELS: ÇÊ QEMERÊ KEJÎ AND ZAROKÊN BER ÇÊM

KÜRT ROMANINDA SOSYOPOLİTİK DEĞİŞİMLERİN TEMSİLİ: ÇÊ QEMERÊ KEJÎ VE ZAROKÊN BER ÇÊM ÖRNEĞİ

Pınar Yıldız(DİCLE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8175-0879
Journal
Şarkiyat
Pages
179–202
Publication Date
2026-07-04
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In other words, the study seeks to answer how Kurdish society has influenced the Kurdish novel and how society itself is represented within these literary works.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines two Kurdish novels written in different dialects of Kurdish—one in Zazaki and the other in Kurmanji—within the framework of sociopolitical change and transformation.
📊
Key Findings & Data:The primary texts analyzed in this study are Huseyîn Karakaş’s Zazaki novel Çê Qemerê Kejî (The Blonde Kamer Family) and Ciwanmerd Kulek’s Kurmanji novel Zarokên Ber Çêm (Children by the River).
💡
Conclusion & Impact:In other words, the study seeks to answer how Kurdish society has influenced the Kurdish novel and how society itself is represented within these literary works.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Çê Qemerê Kejî · Zarokên Ber Çêm · Huseyîn Karakaş

Abstract

This study examines two Kurdish novels written in different dialects of Kurdish—one in Zazaki and the other in Kurmanji—within the framework of sociopolitical change and transformation. The primary texts analyzed in this study are Huseyîn Karakaş’s Zazaki novel Çê Qemerê Kejî (The Blonde Kamer Family) and Ciwanmerd Kulek’s Kurmanji novel Zarokên Ber Çêm (Children by the River). The main problematique of the study is to reveal how sociopolitical changes and quests for identity are manifested in Kurdish novels through these two works. In this context, the study aims to trace the reflections of social change and transformation through the narrative worlds of these novels. Examining the literary representation of social transformation through novels written in two different dialects of Kurdish offers an alternative perspective and provides an original contribution to both literary and sociological studies. This study analyzes the processes of social change, transformation, and the reconstruction of collective identity through the fictional worlds established in these novels. In other words, the study seeks to answer how Kurdish society has influenced the Kurdish novel and how society itself is represented within these literary works.

Özet

Bu çalışmada, Kürt edebiyatından biri Zazakî, diğeri Kurmancî lehçesinde kaleme alınmış iki roman, sosyopolitik değişim ve dönüşümler çerçevesinde incelenmiştir. Huseyîn Karakaş’ın Zazakî Çê Qemerê Kejî (Sarışın Kamer Ailesi) romanı ile Ciwanmerd Kulek’in Kurmancî Zarokên Ber Çêm (Nehir Kenarındaki Çocuklar) adlı romanı çalışmanın temel örneklemlerini oluşturmaktadır. Çalışmanın temel sorunsalı, Kürt romanında sosyopolitik değişimlerin ve kimlik arayışlarının bu iki roman üzerinden nasıl tezahür ettiğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, söz konusu romanlar ekseninde toplumsal değişim ve dönüşümlerin izlerini sürmektir. Kürtçenin iki farklı lehçesinde yazılmış bu romanlar üzerinden toplumsal değişim ve dönüşümlerin edebî temsilini incelemek, hem edebiyat hem de sosyoloji açısından alternatif bir perspektif sunmakta ve özgün bir katkı sağlamaktadır. Bu çalışmada, romanların kurgusal dünyaları aracılığıyla toplumun değişim, dönüşüm ve yeniden kendini kurma süreçleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Başka bir ifadeyle, Kürt toplumunun Kürt romanını ne şekilde etkilediği ve toplumun bu romanlarda nasıl temsil edildiği sorularına cevap aranmıştır.

🔖

Cite This Article

Yıldız, P. (2026). REPRESENTATIONS OF SOCIOPOLITICAL CHANGES IN KURDISH NOVELS: ÇÊ QEMERÊ KEJÎ AND ZAROKÊN BER ÇÊM. Şarkiyat, Cilt: 18 Sayı: 1, 179–202. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1854758

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (59)

  1. Ahmedzade, Haşim. Romana Kurdî û Nasname. (F. Adsay, Açr.) Stenbol: Avesta, 2011.
  2. Akman, Îlyas. Edebîyatê Zazakî -Analîzê eseran-. Wan: Peywend, (2020).
  3. Akman, Îlyas. “Edebiyat Sosyolojisi Açısından Zaza Edebiyatının İlk Hikâye Kitabı Cer Hard Cor Asmen (Aşağısı Yer Yukarısı Gök): Köy ve Köylüler”. The Journal of Mesopotamian Studies, 7(2), 2022, 169-184.
  4. Alan, Remezan. “Dı Edebıyata Kurdî Ya Modern De Lêrasthatınên Kolonyal, Îmaja Netewî Û Klîşeyeke Berevajîbûyî”. monograf(3), 2015, 339-368.
  5. Alan, Remezan. Keşkûl. Stenbol: Peywend, 2019.
  6. Altınkılıç, Ümran. Rengvedanên Postmodernîst di Romana Kurdî de. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kürt Dili ve Kültürü Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2022.
  7. Alver, Köksal. “Edebiyat Sosyoloji ve Hayat”. Sosyoloji Dergisi(15), 2006, 105-118.
  8. Antakyalıoğlu, Zekiye. Roman Kuramına Giriş. İstanbul: Ayrıntı, 2021.
  9. Anuk, Nevzat. Hetê Awanî û Tematîkî ra Romanê Zazakî. Çewlîg: Unîversîteya Çewlîgî, Enstîtuyê Ziwananê Ganîyan, Beşê Ziwan û Edebîyatê Zazakî, 2023.
  10. Aslanoğulları, Mehmet & Çiftçi, Hasan. “The Denomination of Mother-Tongue, Characters Suffering Language Problems and Belonging in Selected Zazaki Novels”. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, 8 (16), 2022, 117-145.
  11. Arslanoğulları, Mehmet. Seçilmiş Zazaca Romanlarda Ortak Bellek. Ankara: Sonçağ, 2023.
  12. Aran, Umran. Roman û Gotar, Mîxaîl Baxtîn û Romana Kurdî. Stenbol: Peywend, 2019.
  13. Aydogan, Seydo, Îbrahîm. Guman 2, Wêjeya Kurdî û Romana Kurdî. Stenbol: Rûpel, 2014.
  14. Bahtin, Mihail. Karnavaldan Romana -Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazılar-. (S. Irzık, Dü., & C. Soydemir, Çev.) İstanbul: Ayrıntı, 2020.
  15. Baqî, Evdal. “Li Ser Zarokên Ber Çêm”. Kund(6), 2019, 15-17.
  16. Barzanî, Mesûd. Bo Dîrokê (Cîldo Taybet). Stenbol: Avesta, 2021.
  17. Booth, Wayne. C. (2012). Kurmacanın Retoriği. (B. O. Doğan, Çev.) İstanbul: Metis, 2012.
  18. Bourdieu, Pierre. Sanatın Kuralları -Yazınsal Alanın Oluşumu ve Yapısı-. (N. K. Sevil, Çev.) İstanbul: YKY, 1999. Çağlayan, Hüseyin. Pêt ve Pelge ra. İstanbul: Fam Yayınları, 2015.
  19. Dağılma, İbrahim. Edebiyato Modern ê Zazaki (Dewır, Tewır u Mewzu). Îstanbul: Vir, 2022.
  20. Dağılma, İbrahim. “Modern Zaza Edebiyatında Şiir, Hikâye ve Roman Türlerine Dair Tespit ve Tahliller”. Bingöl Araştırmaları Dergisi 6(2), 2020, 7-41.
  21. Eagleton, Terry. Edebiyat Olayı. (B. Yüce, Çev.) İstanbul: Sel, 2012.
  22. Eagleton, Terry. Eleştiri ve İdeoloji -Marksist Edebiyat Teorisi Üzerine Bir Çalışma-. (S. Kılıç, Çev.) İstanbul: İletişim, 2018.
  23. Eagleton, Terry. Marksizm ve Edebiyat Eleştirisi. (U. Özmakas, Çev.) İstanbul: İletişim, 2021.
  24. Eagleton, Terry. Edebiyat Kuramı, Giriş. (T. Birkan, Çev.) İstanbul: Ayrıntı, 2022.
  25. Ergün, Zülküf. Edebîyata Kurdî ya Sovyetê. Îstanbul: Nûbihar, 2023.
  26. Escarpit, Robert. Edebiyat Sosyolojisi. (H. Portakal, Çev.) İstanbul: İletişim, 1992.
  27. Faulkner, William. Li Ber Sikratê. (C. Kulek, Çev.) Amed: Lîs, 2012.
  28. Faulkner, William. Döşeğimde Ölürken. (M. Belge, Çev.) İstanbul: İletişim, 2020.
  29. Ferho, Medeni. Rewşa Romana Kurdî. Stenbol: Do, 2011.
  30. Filiz, Mehmet, Şirin. Roman Diliyle Kürtler, Marksizm, Milliyetçilik ve Feminizm Bağlamında Üç Özgürlük Anlatısı. Van: Peywend, 2023.
  31. Filiz, Mehmet, Şirin. “Ji Aliyê Têkiliyên Netewerperwerî û Çînî ve Analîzkirina Romana Pêşmerge: Xebatek Sosyolojiya Edebiyatê”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(39), 2025, 214-235.
  32. Forster, E. M. Roman Sanatı. (Ü. Aytür, Çev.) İstanbul: Milenyum, 2016.
  33. Gard, Roger, Martin. Thibault'lar-I. (A. Cemgil, Çev.) İstanbul: YKY, 2016.
  34. Goldmann, Lucien. Roman Sosyolojisi. (A. Erkay, Çev.) Ankara: Birleşik, 2005.
  35. Gülmez, Mehmet. Dêrsim'ra ve Dare Estene Seyit Rıza. İstanbul: Zed, 1996.
  36. https://www.bismilhaber.com.tr/bismil-koprusu-tarihi-ve-ulasimi. (tarih yok). 11 20, 2025 tarihinde Bismil Haber: https://www.bismilhaber.com.tr/bismil-koprusu-tarihi-ve-ulasimi adresinden alındı
  37. Kan, Güneş. Îmaja Ermenî Di Romanên Kurdî Yên Sovyetê De. Stenbol: Peywend, 2019.
  38. Karakaş, Huseyîn. Çê Qemerê Kejî. Dîyarbekir: Roşna, 2021.
  39. Kulek, Ciwanmerd. Zarokên Ber Çêm. Dîyarbekir: Lîs, 2012.
  40. Kulek, Ciwanmerd. Zarokên Ber Çêm. Îstanbul: Avesta, 2015.
  41. Kulek, Ciwanmerd. “Hevpeyvîn Ligel Ciwanmerd Kulek Li Ser 20:39”. (O. F. Baran, Röportaj Yapan) Kovara Zarema-rexne û teorî, Hejmar: 12, 2018, 132-137.
  42. Kulek, Ciwanmerd. “Hevpeyvîn Bi Ciwanmerd Kulek Re”. (Î. Eroglu, Röportaj Yapan) Kund (6), 2019, 4-11.
  43. Lukács, Georg. Roman Kuramı. (C. Soydemir, Çev.) Îstanbul: Metis, 2017.
  44. Mann, Thomas. Buddenbrooklar -Bir Ailenin Çöküşü-. (K. Eğit, & Y. Eğit, Çev.) İstanbul: Can, 2019.
  45. Mendilow, A. A. “Romandaki Şimdiki Zaman”. P. Stevick (Dü.) içinde, Roman Teorisi (S. Kantarcıoğlu, Çev., s. 218-238). Ankara: Akçağ, 2004.
  46. Moran, Berna. Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim, 2008.
  47. Pamuk, Orhan. Cevdet Bey ve Oğulları. İstanbul: YKY, 2020.
  48. Parıltı, Abidin & Galip, Özlem. Kürt Romanı Okuma Kılavuzu. İstanbul: Sel, 2010.
  49. Rolland, Romain. Jean Christophe-I. (A. Cemgil, Çev.) Îstanbul: YKY, 2014.
  50. Sapiro, Gisèle. Edebiyat Sosyolojisi. (E. C. Gürcan, Çev.) Ankara: Doğu Batı, 2019.
  51. Tekin, Mehmet. Roman Sanatı 1- Romanın Unsurları. İstanbul: Ötüken, 2006.
  52. Turna, Murat. “Cevdet Bey ve Oğulları'nda Sosyopolitik Değişim ve Türkiye”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(67), 2021, 189-204.
  53. Wellek, René & Warren, Austin. Edebiyat Teorisi. (Ö. F. Huyugüzel, Çev.) İstanbul: Dergâh, 2021.
  54. Yeğen, Mesut. “Barzan'dan Kürdistan'a, Medreseden Devlete: Barzaniler”. Y. Çakmak, & T. Şur (Dü) içinde, Kürt Tarihi ve Siyasetinden Portreler (s. 77-105). İstanbul: İletişim, 2020.
  55. Yıldız, Pınar. “Sey Yew Romanê Verênî Kilama Pepûgî Ser o Analîzêk”. The Journal of Mesopotamian Studies, Issue on Zazakî and Zazas, 2020, 74-97.
  56. Yıldız, Pınar. “Romananê Deniz Gunduzî de Temaya Mergî”. Şarkiyat 16(2), 2025, 1071-1092.
  57. Yûsiv, Helîm. Romana Kurdî. Dîyarbekir: Ronahî, 2011.
  58. Zima, V. Peter. Modern Edebiyat Teorilerinin Felsefesi. (M. Özsarı, Çev.) Ankara: Hece, 2015.
  59. Pamuk, Orhan. Cevdet Bey ve Oğulları. İstanbul: YKY, 2020.