Journals / Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 2

Centralism - Decentralization Relations and Local Governments from the Ottoman Empire to the Republic of Türkiye (1839-1924)

Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Merkeziyetçilik - Adem-i Merkeziyetçilik İlişkileri ve Yerel Yönetimler (1839-1924)

Pages
1–1
Publication Date
2026-06-04
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Finally, it concludes that the political-administrative mentality and institutional configuration inherited by the early Republic have continued to shape many of the enduring problems and debates in Turkish public administration up to the present day.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study analyzes the political-administrative structure and functioning inherited from the Ottoman Empire by the Republic of Türkiye within the framework of the centralization-decentralization nexus, while also taking into consideration the developmental trajectory of the institutional structure of local governments.
📊
Key Findings & Data:The study highlights selected phases of this historical process and, by taking Ottoman-Turkish constitutional developments as its principal analytical reference point, examines the period between 1839 and 1924.
💡
Conclusion & Impact:Finally, it concludes that the political-administrative mentality and institutional configuration inherited by the early Republic have continued to shape many of the enduring problems and debates in Turkish public administration up to the present day.
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı Devleti · Türkiye Cumhuriyeti · Merkeziyetçilik

Abstract

This study analyzes the political-administrative structure and functioning inherited from the Ottoman Empire by the Republic of Türkiye within the framework of the centralization-decentralization nexus, while also taking into consideration the developmental trajectory of the institutional structure of local governments. The main objective of the study is to underscore the significance of the Tanzimat reforms, which emerged as a multidimensional response to the inadequacies of classical institutions at both the central and local levels and gradually evolved into a far-reaching process of fiscal, political-administrative, social, cultural, and institutional transformation in the Ottoman state. In this respect, particular emphasis is placed on the political-administrative dimension of this modernization/Westernization-oriented process, especially as reflected in central-local government relations and in the institutionalization of local government as a constituent component of public administration. This issue is of particular importance for understanding the intellectual and institutional legacy inherited by the Republican regime from the imperial past. The study highlights selected phases of this historical process and, by taking Ottoman-Turkish constitutional developments as its principal analytical reference point, examines the period between 1839 and 1924. The subject is addressed both in terms of its intellectual-historical background and through the institutional development of local governments in their structural and functional dimensions. Methodologically, the research is based on a meticulous review of the relevant literature and draws on appropriate qualitative analysis frameworks. The findings suggest that, in the context of center-local relations and the institutionalization of local governments, the legacy transmitted from the Tanzimat era to the Republic constituted a major component of the structural and functional formation of Turkish public administration. The study further demonstrates that this transfer process followed a developmental trajectory shaped simultaneously by elements of continuity and rupture. Finally, it concludes that the political-administrative mentality and institutional configuration inherited by the early Republic have continued to shape many of the enduring problems and debates in Turkish public administration up to the present day.

Özet

Bu çalışmada Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne aktarılan siyasi-idari yapı ve işleyiş, yerel yönetimlerin kurumsal yapısına ilişkin gelişim seyri de göz önünde bulundurularak, merkeziyetçilik- adem-i merkeziyetçilik ilişkileri bağlamında incelenmektedir. Klasik dönem kurumlarının merkezi ve yerel düzeyde yetersiz kalması kapsamındaki çözüm arayışlarının çok parametreli bir formülasyonu olan Tanzimat reformlarının, Osmanlı devleti açısından mali, siyasi-idari, sosyal, kültürel vb. çok boyutlu bir değişim-dönüşüm sürecine evrilmesi bağlamındaki önemine binaen konunun ele alınması hususu çalışmanın başlıca amacını oluşturmaktadır. Modernleşme/ Batılılaşma odaklı bu sürecin özellikle merkezi yönetim - yerel yönetim ilişkileri ile somutlaşan siyasi-idari ekseni ve bu noktada kamu yönetiminin bir yanı olarak yerel yönetimlere ilişkin kurumlaşma seyri, Cumhuriyet’in imparatorluktan devraldığı düşünsel/kurumsal mirasın anlaşılması bakımından oldukça önemlidir. Çalışma boyunca sözü edilen sürecin belli aşamaları öne çıkarılarak ve Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri merkeze alınarak, 1839-1924 şeklinde bir dönemsel sınırlama kapsamında konu hem fikri gelişim arka planı hem de yerel yönetimlerin yapısal/ işlevsel boyutuyla kurumsal gelişim düzeyinde ele alınmıştır. Titiz bir literatür taramasının yanı sıra ilgili nitel analiz kuramlarından yararlanma yöntemine dayanan çalışmanın sonucunda, merkez-yerel ilişkileri ve yerel yönetimlerin kurumlaşması bağlamında Türk kamu yönetiminin yapısal/işlevsel olarak, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e devrolunan mirasın önemli bir bileşeni olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu aktarılma sürecinin süreklilikler- kopuşlar ekseninde bir gelişim seyri ortaya koyduğuna ilişkin tespitler de yine çalışma kapsamında ortaya konulmuştur. Yine çalışmada genç Cumhuriyet tarafından tevarüs edilen siyasi-idari anlayış ve kurumlaşmanın, günümüze kadar uzanan pek çok soruna ve tartışmaya kaynaklık ettiği hususuna da temel bir sonuç olarak ulaşılmıştır.

🔖

Cite This Article

Parlak, H. (2026). Centralism - Decentralization Relations and Local Governments from the Ottoman Empire to the Republic of Türkiye (1839-1924). Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 2, 1–1. https://doi.org/10.33712/mana.1896578

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (69)

  1. AKDAĞ, Metin (1995), Türkiye'nin İktisadi ve İçtimai Tarihi, 1. Cilt, Cem/Tarih Yayını, İstanbul.
  2. AKŞİN, Sina (1995), “Osmanlı Devleti (1600-1908)”, Türkiye Tarihi, Cilt: 3, Cem Yayını, İstanbul, ss.77-187.
  3. AKTAŞ, Ümit (1998), Osmanlı Çağı ve Sonrası, Bakış Yayını, İstanbul.
  4. AVCI, Yasemin (2016), “Tanzimat Döneminde Osmanlı Belediyeciliği Üzerine Karşılaştırmalı Analizler”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.24, ss.167-180, https://izlik.org/JA48JH58MJ
  5. AYTEMİZ, Ayşe Nur (2023), “Tanzimat Dönemi Uygulamalarının Ankara Kent Dokusuna Etkisi (1839-1924)”, Ankara Araştırmaları Dergisi, S.11(1), ss.77-120, https://doi.org/10.5505/jas.2023.14227
  6. BERKES, Niyazi (1973), Türkiye'de Çağdaşlaşma, Bilgi Yayını, Ankara.
  7. BUCAKTEPE, Adil (2014), “Birinci ve İkinci Meşrutiyet Anayasalarında Öngörülen Devlet Modelleri Hakkında Bir Değerlendirme”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.42, ss.45-56, https://izlik.org/JA64AX28GC
  8. CERASI, Maurice (1999), Osmanlı Kenti (Çev. Aslı Ataöv), Yapı Kredi Yayını, İstanbul.
  9. ÇADIRCI, Musa (1993), “Osmanlı Döneminde Yerel Meclisler”, Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, S.5, ss.3-12.
  10. ÇADIRCI, Musa (1997), Tanzimat Döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, Türk Tarih Kurumu Yayını, Ankara.
  11. ÇİÇEK, Kemal (1998), “Osmanlı Yönetim Yapısında Yozlaşma ve Siyasetnameler”, Türkiye'de Yönetim Geleneği (Ed. Davut Dursun, Hamza Al), İlke Yayını, İstanbul.
  12. DAVISON, Roderic H. (1997), Osmanlı İmparatorluğunda Reform (Çev. Osman Akınhay), Papirüs Yayınları, İstanbul.
  13. DEMİR, Fevzi ve KARATEPE, Şükrü (1989), Anayasa Hukukuna Giriş, Evrim Yayınları, İstanbul.
  14. DURSUN, Davut (1998), “Türkiye'de Yerel Yönetimlerin Doğuşu ve Siyasi-İdari Gelişme”, Türkiye'de Yönetim Geleneği (Ed. Davut Dursun, Hamza Al), İlke Yayını, İstanbul.
  15. EKE, Ali Erkan (1982), Anakent Yönetimi ve Yönetimlerarası İlişkiler, Ankara Üniversitesi SBF Yayını, Ankara.
  16. ERDOĞAN, Mustafa (2011), Anayasa Hukuku, Orion Kitabevi, Ankara.
  17. ERGİN, Osman (1932), Beledi Bilgiler, Hamit Bey Matbaası, İstanbul.
  18. ERGİN, Osman (1936), Türkiye'de Şehirciliğin Tarihi İnkişafı, Cumhuriyet Matbaası, İstanbul.
  19. ERYILMAZ, Bilal (1992), Tanzimat ve Yönetimde Modernleşme, İşaret Yayını, İstanbul.
  20. ERYILMAZ, Bilal (1997), Yerel Yönetimlerin Yeniden Yapılanması, Birleşik Yayıncılık, İstanbul.
  21. ERYILMAZ, Bilal (2020), Kamu Yönetimi, Umuttepe Yayınları, Kocaeli, 13. Baskı.
  22. FAROQHI, Suraiya (1994), Osmanlı'da Kentler ve Kentliler, Tarih Vakfı Yurt Yayını, İstanbul.
  23. FINDLEY, Carter V. (1980), Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire: The Sublime Porte, 1789-1922, Princeton University Press, Princeton.
  24. FINDLEY, Carter V. (2012), Dünya Tarihinde Türkler (Çev. Ayşen Anadol), Timaş Yayını, İstanbul.
  25. GÖRMEZ, Kemal (1997), Yerel Demokrasi ve Türkiye, Vadi Yayınları, Ankara.
  26. GÖYMEN, Korel (1997), Türkiye'de Kent Yönetimi, Boyut Kitapları, İstanbul.
  27. GÖYMEN, Korel (1999), “Türk Yerel Yönetiminde Katılımcılığın Evrimi: Merkeziyetçi Bir Devlette Yönetişim Dinamikleri”, Amme İdaresi Dergisi, S.4, ss. 67-83.
  28. GÖZLER, Kemal (2022), Mahalli İdareler Hukuku, Ekin Yayını, Bursa, 2. Baskı.
  29. GÖZLER, Kemal (2020), Türk Anayasa Hukukuna Giriş, Ekin Kitabevi, Bursa, 16. Baskı.
  30. HAMAMCI, Can (1981), “Merkezi Yönetim - Yerel Yönetim Ekseninde Belediyelerimizin Yapısı ve Demokratikleşme Eğilimi”, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  31. HANİOĞLU, Şükrü (2008), A Brief History of the Late Ottoman Empire, Princeton University Press, Princeton.
  32. HEPER, Metin (1973), Modernleşme ve Bürokrasi, Sosyal Bilimler Derneği Yayını, Ankara.
  33. İNALCIK, Halil (1996), Osmanlı İmparatorluğu, Eren Yayıncılık, İstanbul.
  34. İNALCIK, Halil (2021), Osmanlı Tarihinde İslamiyet ve Devlet, Türkiye İş Bankası Kültür Yayını, İstanbul.
  35. KARATAŞ, İrfan (2019), “Türkiye Cumhuriyeti Anayasaları Işığında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi”, Yüksek Lisans Tezi, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adıyaman.
  36. KARPAT, Kemal (2000), “Osmanlı Tarihinin Dönemleri”, Osmanlı ve Dünya (Ed. Kemal Karpat), Ufuk Yayınları, İstanbul.
  37. KARPAT, Kemal (2012), Türk Siyasi Tarihi (Çev. Ceren Elitez), Timaş Yayını, İstanbul, 2. Baskı.
  38. KELEŞ, Ruşen ve YAVUZ, Fehmi (1989), Yerel Yönetimler, Turhan Kitapevi, Ankara.
  39. KONGAR, Emre (1995), Türkiye'nin Toplumsal Yapısı, Remzi Kitapevi, İstanbul.
  40. KUNT, Metin (1995), Siyasal Tarih (1600-1908): Türkiye Tarihi, Cem Yayını, İstanbul, Cilt.3, ss.19-72.
  41. LEWIS, Bernard (1998), Modern Türkiye’nin Doğuşu (Çev. Metin Kıratlı), Türk Tarih Kurumu Yayını, Ankara.
  42. MARDİN, Şerif (1997), Siyasal ve Sosyal Bilimler, İletişim Yayını, İstanbul.
  43. NADAROĞLU, Halil (1994), Mahalli İdareler, Beta Yayını, İstanbul.
  44. ORTAYLI, İlber (1978), “İmparatorluk Döneminde Mahalli İdarelerin ve Belediyeciliğin Evrimi”, Türkiye Belediyeciliğin Evrimi (Ed. Ergun Türkcan), Türk İdareciler Derneği Yayını, Ankara, ss.3-24.
  45. ORTAYLI, İlber (1985), Tanzimat'tan Cumhuriyete Yerel Yönetim Geleneği, Hil Yayınları, İstanbul.
  46. ORTAYLI, İlber (1995), İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, Hil Yayınları, İstanbul.
  47. ORTAYLI, İlber (1999), “Aslında Hepimiz Tanzimat'çıyız”, Millîyet Gazetesi, 12 Mayıs 1999.
  48. ORTAYLI, İlber (2001), Gelenekten Geleceğe, Ufuk Yayını, İstanbul.
  49. ORTAYLI, İlber (2012), Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi, Cedit Neşriyat, Ankara, 4. Baskı.
  50. ÖKMEN, Mustafa (2021), Yerel ve Kentsel Politikalar, Sayda Yayıncılık, Bursa.
  51. ÖKMEN, Mustafa ve PARLAK, Bekir (2016), Yerel Yönetimler, Ekin Yayınları, Bursa, 5. Baskı.
  52. ÖRMECİ, Ozan (2010), “Jön Türkler ve İttihat ve Terakki”, Tarih Okulu Dergisi, S.8, ss.95-109.
  53. ÖZBUDUN, Ergun (1992), 1921 Anayasası, Atatürk, Dil Kültür ve Tarih Yüksek Kurumu Yaayını, Ankara.
  54. ÖZTÜRK, Namık Kemal (1999), Cumhurbaşkanı ve Parlamenter Sistem, Atilla Kitabevi, Ankara.
  55. PAMUK, Şevket (1993), Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi, Gerçek Yayınevi, İstanbul.
  56. PİRLER, Orhan (1997), İl Düzeyinde Merkezi İdare - Mahalli İdare Görev Bölüşümü, Türk Belediyecilik Derneği Yayını, Ankara.
  57. QUATAERT, Donald (2000), The Ottoman Empire: 1700-1922, Cambridge University Press, Cambridge.
  58. SARIKAYA, Mehmet Zakir (2025), “İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Örgütlenme Yapısı ve İkinci Meşrutiyetin İlanındaki Rolü”, Akademik İzdüşüm Dergisi, S.10(2), ss.567-599, https://izlik.org/JA87JZ39LT
  59. SHAW, Stanford J. (1994), Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye (Çev. Mehmet Harmancı), e Yayınları, İstanbul, Cilt.1.
  60. SHAW, Stanford J. ve SHAW, Ezel Kural (2000), Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye (Çev. Mehmet Harmancı), e Yayınları, İstanbul, Cilt.2.
  61. TABAKOĞLU, Ahmet (1994), Türk İktisat Tarihi, Dergâh Yayınları, İstanbul.
  62. TANÖR, Bülent (1998), Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri, Yapı Kredi Yayını, İstanbul.
  63. TEKELİ, İlhan (2011), Modern Türkiye’de Kentleşme ve Kent Planlaması, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
  64. TEKİNSOY, Yunus Emre (2021), 1904 Bulgar Genel Affı (Afv-ı Umûmî) Üsküp ve Edirne Hapishanelerindeki Uygulaması, Berikan Yayınevi, Ankara.
  65. TERZİOĞLU, Süleyman Sırrı (2014), Anayasa Hukuku, Adalet Yayınevi, Ankara.
  66. TİMUR, Taner (1994), Osmanlı Toplumsal Düzeni, İmge Yayınevi, Ankara.
  67. TOPRAK, Zafer (1995), Milli İktisat- Milli Burjuvazi, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
  68. YERASIMOS, Stefan (1996), “Tanzimat’ın Kent Reformları Üzerine”, Modernleşme Sürecinde Osmanlı Kentleri (Ed. Paul Dumont, François Georgeon), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, ss.1-18.
  69. ZURCHER, Erik Jan (2004), Turkey: A Modern History, I.B. Tauris Press, London, 3rd Edition.