Bir öyküdeki kültüre özgü terimlerin çevirisinde kullanılan çeviri yöntemlerinin saptanması

Identification of translation procedures for culture specific items in a short story

Özet

Bu çalışmanın amacı, Ömer Seyfettin’in Falaka başlıklı öyküsündeki kültürel terimleri Newmark’ın (2010) gözden geçirilmiş kültürel terimler sınıflandırmasına dayanarak çözümlemek ve Newmark’ın (2010) temel kültürel çeviri yöntemleri ışığında bu kültürel terimlerin çevirisinde kullanılan çeviri yöntemlerini bulmaktır. Kaynak metnin çözümlenmesi sonucunda, 31 söylemde kültüre özgü terimler saptanmıştır. Bu 31 söylemin onunda “sosyal yaşam”, dokuzunda “kişisel yaşam”, beşinde “gelenekler ve uğraşlar”, dördünde “özel tutkular”, ikisinde “çevrebilim”, birinde “toplumsal yaşam” sınıflarına ait kültürel terimler bulunmuştur. Kültüre özgü terimler içeren 31 söylemin çevirilerinin çözümlenmesi sonucunda, 22 söylemde “hedef dil kültürel eşdeğerliği”, dört söylemde “aktarma”, üç söylemde “anlam çözümlemesi”, iki söylemde “betimsel eşdeğerlik” çeviri yöntemleri saptanmıştır. Bu bulgulara göre, bir kültüre özgü olan terimlerin başka bir kültüre çevirisinde, bu iki kültür arasındaki farklılığın yarattığı bir gerilim doğabilir. Ancak, yazın çevirmenleri bu kültürel farklılıklar karşısında çaresiz hissetmemelidir. Çeviri yöntemleri, yazın çevirmenlerine çeviri edimi esnasında mantıklı tercihlerde bulunmada ve zorlukları aşmada yardımcı olabilirler.

Abstract

The aim of this study is to analyze cultural items in the short story Falaka by Ömer Seyfettin based on Newmark’s(2010) revised categorization of culture specific items and find out the translation procedures used to translatethose culture specific items based on Newmark’s (2010) basic cultural translation procedures. In the analysis ofthe source text, 31 contexts were found to include culture specific items. Of those culture specific items, ten werecategorized as “social life”; nine were categorized as “personal life”; five were categorized as “customs andpursuits”; four were categorized as “private passions”; two were categorized as ecology; one was categorized as“public life”. The analysis of the translation of those 31 contexts showed that “target language cultural equivalent”procedure was used in 22 contexts; “transference” was used in four contexts; “componential analysis” was used inthree contexts; “descriptive equivalent” was used in two contexts. It was concluded that translation of culturespecific items into a new culture is sure to bring some sort of tension created by the gap between those two cultures.However, translation procedures could help translators in making informed decisions in translation of culturespecific items during the translation process.