DİJİTAL FOLKLOR BAĞLAMINDA İNANCIN DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜMLERİ: SİBER CEMAAT ÖRNEKLERİ

Alteration and Transformation of Belief in the Context of Digital Folklore: The Cases of Cyber Congregation

Özet

İnternet, yaşamın doğal ve ayrılmaz bir parçası hâline gelmesiyle sosyal bilimlerin farklı disiplinlerinde, özellikle de iletişim bilimleri ve kültürel çalışmalar alanında “yeni medya çalışmaları” adı altında toplanmakta- dır. Günümüzde yeni medya çalışmalarının giderek artmasının sebebi; gazete, kitap, dergi ve radyo gibi klasik medyadan farklı olarak bireylere etkileşimli sosyal alan sağlayan internetin her geçen gün insan hayatında daha fazla yer tutmasıyla ilgilidir. Sosyal ve kültürel bir alan oluşturan bu yeni aracın halkbilimi açısından önemli olmasının asıl nedeni, halkbilimcilere yeni bir çalışma sahası sunmasıdır. Dijital folklor olarak adlandırılan bu saha, klasik folklordan farklı, internet ortamının kendi dinamiği içinde varlık gösteren yeni bir kültürel sahadır. Makalede dijital folklorun “Halkbilimi, iletişim anında ortaya çıkan artistik bir eylemdir.” genel görüşü olan klasik folklordan farkı ele alınarak, internetin halkbilimi sahasında kullanımına verilen tepkiyle birlikte zaman içerisinde bu yeni “dijital alan”ın da bir halkbilimi çalışma sahası olduğuna değinilmiştir. Bu ayrımın ardından makalede dijital sahanın bir getirisi olarak insanların fizikî anlamda bir arada bulunmadıkları cemaatler ince- lenmiştir. Makalenin amacı, siber cemaatler adı verilen bu cemaatlerin meydana gelişi, mekânsal cemaatlere göre değişimleri ve dönüşümlerine dikkat çekmektir. Çünkü dijital folkloru yaratan yapı, halkbilimi ürünlerinin doğrudan ve yorumsuz bir biçimde dijitale aktarılmasının aksine, kendi oluşum sürecinde meydana gelen deği- şim ve bu değişimin oluşturduğu kültürdür. Meydana gelen bu değişim ve dönüşümleri, dolayısıyla ortaya çıkan bu kültürü incelemek için çalışmada içerik temelli yaklaşım kapsamında web içeriklerinin metin temelli anali- zini konu alan netnografi tekniği kullanılmıştır. Yöntem uygulanırken incelenen sitelerde geçen metinler analiz edilmiş, söylemdeki ‘geleneksellik’ ile birlikte ‘yenilik’ler de ortaya çıkarılmıştır. Makalede öncelikle yeni medya, dijital folklor ve dijital folklorda ‘siber cemaat’ terimleri açıklanmak üzere kavramsal çerçeve oluştu- rulmuştur. Ardından dijital folklor içerisinde yer alan ‘meleklerleyasamak.com’ ve ‘moralev.com’ siteleri web merkezli metin analizi yapılarak incelenmiştir. Böylece insanların bir araya geldikleri mekânsal cemaatler ile fiziksel bir çatı altında olmadan meydana gelen ‘siber cemaatler’in oluşumu ele alınmıştır. Makalede, kökenini geleneksel inançtan almış ancak aynı zamanda bireysel ve yoruma açık ifadelerle dönüştürülmüş metinlere ve inanç unsurlarına dikkat çekilmiştir. Ayrıca, ortaya çıkan ‘siber cemaatler’e kaynaklık eden ve ilk kez Howard tarafından kullanılan ‘vernacular’ (yerellik) terimi açıklanmıştır. Buna göre, bu yeni medya içerisinde oluşan inancın yeni ifade şekline dikkat çekilmiştir. Sonuç olarak, yapılan incelemede geleneksel inancın siber cema- atlere kaynaklık ettiği, başlangıç noktasında anlam ve amaç doğrultusunda benzerlik gösterdiği ve ancak dikkat çekilmesi gereken asıl hususun, benzerlikten ziyade internetin kişisel yoruma ve bireyselliğe imkân tanıması sebebiyle -dokunulmaz ve değiştirilemez olduğu düşünülen bir alan olan- “inanç” unsurunda meydana gelen değişim ve dönüşümler olduğu ortaya konmuştur.

Abstract

With the Internet becoming a natural and integral part of life, it is gathered under the name of "new media studies" in different disciplines of social sciences, especially in the field of communication sciences and cultural studies. Currently media studies occupy more places each passing day that is because internet- providing inter- active social domain to the person differently from usual media such as newspaper, book, journal and radio- takes up space in human life. The main reason why significant the new means forming social and cultural do- main in the sense of folklore is it means a new study field for folklorists. This field, which is called digital olklore, is a new cultural field different from classical folklore and exists in the dynamics of the internet envi- ronment. The article discusses the difference between digital folklore and classical folklore, which is the general view of "Folklore is an artistic act that occurs at the time of communication." and it is mentioned that this new “digital field” has become a field of folklore in time with the reaction to the use of the internet in folklore. Following this distinction, the article examines congregations where people do not physically coexist as a result of the digital field. The purpose of the article is to draw attention to the occurrence of these communities called cyber congregations, their changes and transformations according to spatial congregations. Because, the struc- ture that creates digital folklore is the change that occurred in its own formation process and the culture created by this change, as opposed to the transfer of folklore products to the digital directly and without any interpreta- tion. In order to analyze these changes and transformations, and thus this emerging culture, in the study, the netnography technique that deals with the text-based analysis of web content is used in a content-based ap- proach. To examine these changes and transformations occurring, in this study, netnography technique has been used involving text-based analysis of web content within content-based approach. While applying the method, the texts in the sites examined has been analyzed, and 'innovation' along with 'tradition' in discourse has been also revealed. Primarily conceptual framework has been constituted such as new media, digital folklore and cyber congregation on digital folklore in this study. Thereafter, the web sites ‘meleklerleyasamak.com’ and ‘moralev.com’ have been examined in terms of web-based text analyzed. So, the formation of spatial congre- gations and cyber congregations have been discussed. In this study, attention is drawn to texts and elements of belief that have their origins in traditional belief but are also transformed with individual and open to interpre- tation. In addition, the term "vernacular", which is used by Howard for the first time, has been explained. Here- under, attention is drawn to the new way of expressing belief in this new media. As a result, in the study, it has been demonstrated that the traditional belief originated in cyber communities, shows similarity at the starting point in terms of meaning and purpose, but the main point to be noted is the changes and transformations that occur in the "belief" -an area that is thought to be untouchable and immutable- element rather than similarity.