Mütercim tercümanlık becerilerinin dilbilimsel ve bilişsel yönleri

Özet

Çok disiplinli bir bilim dalı olan çeviri; sosyoloji, psikoloji, bilgisayar bilimleri, bilgi teknolojileri alanları ile kökeni olan dilbilim alanından çok etkilenmektedir. Çalışmalarda; 21. yüzyılda teknolojideki ilerlemeler ile çevirinin kısır bir dilbilim faaliyetinden öte, mütercim/tercümanın yeteneklerinin ve becerilerinin bir yansıması olduğu görülmüştür. Bu konuda; çeviride ve ilgili uygulamalarda yetkinliğin oluşması, dilin sosyokültürel uygulamalar ile şekillendirdiği değer sistemlerini somutlaştıran ve tüm dünyayı ilgilendiren konuların detaylıca anlaşılmasını gerektirir. Kaynak ve hedef dilin doğasının anlaşılması ise etkili dilbilimsel yetkinliklerin oluşmasını sağlayacaktır. Karşılığında, böylesi sosyodilbilimsel, iletişimsel, stratejik, edimbilimsel ve göstergebilimsel yetkinlikler mütercim/tercümana yazılı/sözlü çeviri görevini başta birbirinden bağımsız gibi görünen, ancak doğası gereği birbirinden etkilenen birçok açıdan değerlendirme fırsatı verecektir. Özellikle, konuşmanın (fonetik/ fonoloji) fiziksel özelliklerinin araştırılması tercümanların birçok sesi akıcılık ve stratejik düşünme yönünden algılamalarını sağlar. Yani, mütercim/tercümanlık iletişimsel bir faaliyettir ve iştirak edenlerce daha çok; zanaat aracı görevi gören dilin sosyokültürel uygulamalar ile şekillenen değer sistemleri ile eleştirel ve yaratıcı düşünme süreçleriyle ortaya çıkan zihin yapısının bir yansıması olduğu bilinciyle görülmeli ve anlaşılmalıdır. Bu anlayışın; mütercim/tercümanın nasıl algılandığı konusu ile bu anlayışla çalışıldığındaki başarıyı önemli ölçüde etkileyeceğine inanılmaktadır. Bu çerçeveye göre, bu araştırmada mütercim/tercümanın başarısının arkasındaki bazı kilit özelliklerden söz edilecektir.

Abstract

Translation receives a lot of attention from sociology, psychology, computer sciences, information technologiesand from linguistics, from which it originates. With the advances in technology in the 21st century, studies showthat translation is not a sterile linguistic activity, but a reflection of a set of skills and capabilities of thetranslator/interpreter (T/I). In this respect, the formation of translation competence and related practices requires athorough perception of worldwide affairs embodying value systems that a language holds framed throughsociocultural practices. The achievement of the nature of both source and target languages, henceforth, allows forthe establishment of effective linguistic competencies. In turn, such sociolinguistic, communicative, strategic,pragmatic and semiotic competencies provide the T/I with the opportunity to consider the translation/interpretationtask from a variety of perspectives, all of which might initially seem independent of each other, but inherentlycorrelated in their nature. Especially, the study of the physical properties of speech helps interpreters perceive awide range of sounds for fluency and strategic thinking. Therefore, translation/interpretation is said to be acommunicative activity, to be recognized and acknowledged by practitioners more in the sense that language – thetool of the craft – is a reflection of value systems framed through sociocultural practices and a mindset formulatedwith critical and creative thinking. This is believed to play a key role in the way translation/interpretation isperceived and, hence, its success upon implementation. In accordance with this framework, this paper provides aset of key qualities accounting for a T/I’s success.© 2020 JLLS and the Authors - Published by JLLS.