Çöl tozlarının Türkiye’de doğal ve beşeri ortam üzerine etkisi

Özet

Çok küçük boyutlardaki partikül maddeler, rüzgarlar tarafından yeryüzünden havalandırılarak atmosfer içinde çok uzak mesafelere kadar taşınmaktadır. Bu taşınım olayında tozların nereden kaynaklandığı, hangi yönlere taşındığı, kuru ve yaş halde nereleri ne ölçüde etkilediği hakkında uydular aracılığıyla tahminler yapılabilmektedir. Bu tozların büyük bir kısmı çöl kaynaklıdır. Çöl kaynaklı tozların atmosferik taşınımı son 200.000 seneden bu yana var olan ve kimi zaman olağanüstü artan ve kutuplarda dahi derin izler bırakan bir doğa olayıdır. Bu çöl kaynaklı tozlar Türkiye’yi de son dönemlerde bölgesel veya daha geniş olanlı olarak etki altında bırakmaktadır. Türkiye’de etkili olan çöl tozları genellikle Büyük Sahra Çölü ve Arabistan çölleri kökenlidir. Coğrafi konum itibariyle Arabistan çöllerine yakın olması ve Afrika’dan kaynaklanan hava hareketlerinin yolu üzerinde bulunması Türkiye’yi belirli dönemlerde bu çöl kaynaklı tozların etkisine maruz bırakmaktadır. Çöl tozları ile Türkiye’yi etkileyen rüzgar sistemleri arasında da yakın bir ilişki vardır. Türkiye’de çöl tozları, doğal ve beşeri ortam üzerinde çok önemli çevresel etkilerde bulunmaktadır. Doğal ortamda iklim, bitki ve toprak örtüsü, su kaynakları ve hava kalitesini etkilemektedir. Beşeri ortamda ise insan sağlığını ve faaliyetlerini etkilemektedir. Bu çalışmada Türkiye’yi etkileyen çöller ile çöl tozlarının doğal ve beşeri ortam üzerindeki etkileri, çeşitli kurumlardan temin edilen verilerin sonuçlarının arazide gözlemlenmesine ve değerlendirilmesine dayalı olarak araştırılmıştır.

Abstract

Very small particulate matters are moved by winds beeing raised from earth to very long distances. Forecasts about dusts where it originated, direction to move, in the affected dry and wet state are able to do by satellites in the convection event. A large part of this dusts are desert-based. Atmospheric transport of desert dust origin is a natural phenomenon became since the last 200.000 years, sometimes extraordinary increased and also generated deep scars in the poles. Desert-based powders also affect Turkey recently as partial or wide area. Desert dusts in Turkey are orginate genarally Arabia and the Sahara desert. Desert dusts affect Turkey during certain periods because of Turkey’s geographical position close to the Arabia Peninsula and taking place on the way winds orginated African. There is close relationship beetwen desert dusts and affectting the winds to Turkey. Desert dust effect on natural and human environment in Turkey. It effect climate, vegetation and soil cover, water resources and air quality in natural environment. It effect human health and the activities in human environment. Deserts affectting to Turkey and effects of the desert dusts on the natural and human environment have been researched this study according to the results of monitoring, and evaluation of data obtained from a variety of agencies in the field.