ANTİK YUNAN FELSEFESİNDE LOGOS, DÜZEN VE KOZMOS

Özet

Batı düşüncesinin temel karakteristiği akılcı olmasıdır. Batı düşüncesi bir bütün olarak evrene, insana ve hatta Tanrı’ya rasyonel bir şekilde yaklaşmış, bunları akıl yoluyla anlayıp kavramaya çalışmıştır. Bu çaba öncelikle mitolojik olanın terk edilerek felsefenin ve bilimsel düşüncenin doğmasına kaynaklık etmiştir. Antik Yunan felsefesi evrenin düzenli, dolayısıyla rasyonel olduğu, bu nedenle insan aklının bu rasyonel yapıyı bilebileceği ön kabulü üzerine kurulmuştur. Önde gelen Antik Yunan filozoflarının neredeyse tamamında açık ya da örtük şekilde bu düşünceye rastlamak mümkündür. Rasyonel evrenin akıl yoluyla bilinebileceği düşüncesini sağlayan unsur logos kavramıdır. Logos kavramı, içerdiği anlamlar ile akıl ve ölçü gibi kavramların birbiriyle ilişkilendirilmesini sağlamıştır. Logos kavramı, hem evrenin düzeni hem onun bilinebilirliği hem de iyi bir insanî hayat açısından merkezî öneme sahiptir. Onun sayesinde evren, bir kaos olarak değil, kozmos olarak görülmüş, bu düzen onunla bilinmiş ve onunla evrendeki düzenin bir benzeri insan hayatında da oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada belli başlı Grek filozoflarının evrenin ve insanın rasyonelliğine nasıl baktıkları, logos, düzen ve kozmos kavramları arasında nasıl bir ilişki kurdukları gösterilmeye çalışılmış; düzen ve aklın, evren, insan ve toplum hayatındaki önemine işaret edilmiştir.

Abstract

The basic characteristic of Western thought is that it is rational. Western thought has approached the universe, man and even God as a whole in a rational way and tried to understand and comprehend them through reason. This effort became the source of the abandonment of the mythological and the emergence of philosophy and scientific thought. Ancient Greek philosophy was founded on the assumption that the universe has order and therefore it is rational, and therefore, the human mind can know this rational structure. It is possible to encounter this idea explicitly or implicitly in almost all of the prominent Ancient Greek philosophers' thoughts. The concept of logos provides the idea that the rational universe can be known through the mind. The concept of logos has been associated with the concepts such as reason and measure. The concept of logos is central to both the order and the knowledge of the universe and a good human life. Thanks to logos, the universe was seen not as a chaos but as a cosmos, this order can be known through it and a similar order that of the universe can be established in human life as well. This study aims to demonstrate how the major Greek philosophers look at the rationality of the universe and human, how they establish the relationship between logos, order and cosmos, and to emphasize the importance of order and mind in the life of the universe, human and society.