HERAKLEİTOS’UN ĒTHOS’U: MARCUS AURELİUS’UN DAİMŌN’U

Özet

Özlü fakat müphem ifadeleriyle yalnızca günümüz için değil, çağdaşları ve ardılları için de ‘karanlık’ olan Herakleitos, felsefe tarihinin anlaşılması zor filozoflarının başında gelir. Felsefe tarihinin ‘karanlık’ filozofunun sıklıkla alıntılan “ēthos insanın daimōn’udur” ifadesini temele alan bu çalışma, söz konusu fragmanın felsefe tarihinde önemli bir kırılma noktasına işaret ettiği iddiasından yola çıkmaktadır. Herakleitos’un bu özlü sözünü ait olduğu bağlam ve problemler dahilinde incelemeyi amaçlayan bu çalışma, ēthos ve daimōn kavramları arasında kurulan bağlantının ne tür bir yeniliğe kapı araladığını soruştururken, bu yeniliğin Herakleitos ile bağı aşikâr olan Stoacı filozof Marcus Aurelius’ta nasıl yinelendiğini de ele almaktadır. Bu izlek dahilinde ilkin “ēthos insanın daimōn’udur” ifadesinin Herakleitos’u öncel düşünüşten hangi bakımlardan ayırdığı tartışılmakta sonrasında da bu yenilik Herakleitos’u saygıyla anan Marcus Aurelius’un Düşünceler’inde izlenmektedir. Böylece Stoacılığın son büyük filozofunun düşüncelerini temellendirmek üzere sıklıkla başvurduğu Herakleitos’a ne ölçüde bağlı kaldığı ve Herakleitosçu yeniliğin idealizm ya da spiritüalizm maskesine bürünmeksizin aslına sadık bir biçimde Marcus Aurelius’un düşüncelerinde nasıl muhafaza edildiği açığa çıkmış olacaktır.

Abstract

Heraclitus, with his concise but recondite expressions, who can be described as ‘dark’ for not only our day but for his contemporaries and successors, is one of the most difficult philosophers to understand in the history of philosophy. This study, based on the often quoted statement of the ‘dark’ philosopher of the history of philosophy, which is “Man's character is [his] fate”, suggests that the aforesaid fragment points to an important breaking point in the history of philosophy. This study, which aims to examine the most memorable statement of Heraclitus within the context and problems it belongs to, investigates to what kind of innovation the connection between the concepts of ethos and daemon opens the door and how this innovation is repeated in the Stoic philosopher Marcus Aurelius, who is clearly in ties with Heraclitus. In this aspect, it is first discussed how and in what ways the statement, “Man's character is [his] fate”, distinguishes Heraclitus from antecedent thinking; and after, this innovation is traced in Marcus Aurelius’ Meditations, who respects Heraclitus. Thus it will become clear to what extent the last great philosopher of Stoicism adheres to Heraclitus to whom he frequently refers, and to see how Heraclitean novelty is faithfully preserved in Marcus Aurelius’ thoughts, without being masked by idealism or spiritualism.