An ethnobotanical study of wild edible plants in Bulgaria

Bulgaristan’daki Yenebilir Yabani Bitkiler Üzerine Etnobotanik Bir Çalışma

Özet

Giriş: Bu çalışma, Bulgaristan'da geleneksel olarak tüketilen yabani vasküler bitkiler üzerine yoğunlaşmaktadır ve çalışmanın amacı; gıda kaynağı olarak kullanılan bitkilerin çeşitliliği, halkın bitkiler hakkındaki bilgisi konusunda veri sağlamak ve bitkilerin günümüzdeki durumları ile doğal bitki kaynakları ve geleneksel gıda kültürü ile ilişkili olarak gelişimi hakkında bilgi vermektir. Çalışma, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın ortaları arasındaki zaman dilimini kapsamaktadır. Materyal ve Metot: Bu çalışmada, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın ortaları için bilgi sağlayan 30 etnobotanik ve etnoğrafik kaynaktan veri toplanmış ve yarı-yapılandırılmış görüşmelerle elde edilen arazi kaynaklı verilerle birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular: Bu çalışma sonucunda 88 yabani bitki türü, 25 familya ve 52 genus yenebilir bitki olarak tanımlanmıştır. Rosaceae, Amaranthaceae, Amaryllidaceae, Brassicaceae, Compositae ve Polygonaceae temsilcileri baskın türler olarak göze çarpmaktadır. En çok Allium, Rumex ve Chenopodium türleri mevcuttur. Bunları, yaprak (43) meyve (38), genç sürgünler (9), kökler (5), tohumlar (6), yumrular (3) and infloresens (2) şeklinde tüketilen bitkiler izlemektedir. En büyük grup, genelde bahar mevsiminde toprak üstü kısımları toplanan ve sebze olarak tüketilen bitkilerdir. Önemli türler Urtica dioica, Rumex acetosa, Rumex patientia, Chenopodium album, Atriplex prostrata ve Amaranthus retroflexus'tur. Meyveler çoğunlukla Rosaceae, Adoxaceae, Ericaceae ve Vitaceae çalı ve ağaçlarından toplanmaktadır. Çalışmada sekiz büyük gıda grubu belirlenmiştir: taze yeşillik ve meyveler, sebze içli hamur işleri, güveç ve kaynatılmış yeşil bitkiler, kaynatılmış hububat, tatlılar (kaynatılmış meyve ürünleri), kurutulmuş meyveler, kuruyemişler ve mayalanmış ürünler. Baskın tatlar, tuzlu-ekşi-baharatlı şeklindedir. Yabani bitkilerden bazıları aynı zamanda tıbbi amaçlarla da kullanılmakta ve önleyici ve tedavi edici diyete dahil edilmektedir. Sonuç: Günümüzde, geleneksel diyet büyük oranda değişikliğe uğramış durumdadır. Bulgaristan, çeşitli sebeplerden ötürü yenebilir yabani bitkilerin etnobotanik araştırılması açısından iyi bir fırsat sunmaktadır. Bu sebepler arasında, gıda kültürü ve botaniksel gözlemler gibi etnoğrafik veriler sağlamasının yanısıra, yabani yenebilir bitkilerin günlük hayatta geleneksel olarak kullanıldığı kırsal kesimlerde arazi çalışması imkanı vermesi sayılabilir.

Abstract

Giriş: Bu çalışma, Bulgaristan’da geleneksel olarak tüketilen yabani vasküler bitkiler üzerine yoğunlaşmaktadır ve çalışmanın amacı; gıda kaynağı olarak kullanılan bitkilerin çeşitliliği, halkın bitkiler hakkındaki bilgisi konusunda veri sağlamak ve bitkilerin günümüzdeki durumları ile doğal bitki kaynakları ve geleneksel gıda kültürü ile ilişkili olarak gelişimi hakkında bilgi vermektir. Çalışma, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın ortaları arasındaki zaman dilimini kapsamaktadır. Materyal ve Metot: Bu çalışmada, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın ortaları için bilgi sağlayan 30 etnobotanik ve etnoğrafik kaynaktan veri toplanmış ve yarı-yapılandırılmış görüşmelerle elde edilen arazi kaynaklı verilerle birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular: Bu çalışma sonucunda 88 yabani bitki türü, 25 familya ve 52 genus yenebilir bitki olarak tanımlanmıştır. Rosaceae, Amaranthaceae, Amaryllidaceae, Brassicaceae, Compositae ve Polygonaceae temsilcileri baskın türler olarak göze çarpmaktadır. En çok Allium, Rumex ve Chenopodium türleri mevcuttur. Bunları, yaprak (43) meyve (38), genç sürgünler (9), kökler (5), tohumlar (6), yumrular (3) and infloresens (2) şeklinde tüketilen bitkiler izlemektedir. En büyük grup, genelde bahar mevsiminde toprak üstü kısımları toplanan ve sebze olarak tüketilen bitkilerdir. Önemli türler Urtica dioica, Rumex acetosa, Rumex patientia, Chenopodium album, Atriplex prostrata ve Amaranthus retroflexus’tur. Meyveler çoğunlukla Rosaceae, Adoxaceae, Ericaceae ve Vitaceae çalı ve ağaçlarından toplanmaktadır. Çalışmada sekiz büyük gıda grubu belirlenmiştir: taze yeşillik ve meyveler, sebze içli hamur işleri, güveç ve kaynatılmış yeşil bitkiler, kaynatılmış hububat, tatlılar (kaynatılmış meyve ürünleri), kurutulmuş meyveler, kuruyemişler ve mayalanmış ürünler. Baskın tatlar, tuzlu-ekşi-baharatlı şeklindedir. Yabani bitkilerden bazıları aynı zamanda tıbbi amaçlarla da kullanılmakta ve önleyici ve tedavi edici diyete dahil edilmektedir. Sonuç: Günümüzde, geleneksel diyet büyük oranda değişikliğe uğramış durumdadır. Bulgaristan, çeşitli sebeplerden ötürü yenebilir yabani bitkilerin etnobotanik araştırılması açısından iyi bir fırsat sunmaktadır. Bu sebepler arasında, gıda kültürü ve botaniksel gözlemler gibi etnoğrafik veriler sağlamasının yanısıra, yabani yenebilir bitkilerin günlük hayatta geleneksel olarak kullanıldığı kırsal kesimlerde arazi çalışması imkanı vermesi sayılabilir.