Çevirmenin yaratıcılığının biçimsel ve devingen eşdeğerlik üzerindeki rolü: anagram çevirisi

The role of the translator’s creativity in formative and dynamic equivalence: anagram translation

Özet

Çeviri edincinin ilk ortaya çıkışından bu yana varlığını sürdüren çevirmenin yaratıcılığı kavramı, yirminci yüzyılın sonu ve yirmi birinci yüzyılın başlarında, zekâ unsurlarının yazarın biçeminin bir parçası haline geldiği kurgu romanlarının çevrilmesiyle daha fazla ön plana çıkmıştır. Çeviride özgün metnin biçimsel ve biçemsel özelliklerinden ödün verilmesi yaratıcılık kavramıyla bağdaştırıla-maz. Yaratıcı bir çeviri, özgün metnin biçimsel özelliklerinde aşırı dikkat çekici kayıplara yol açmadan, anlamsal ve biçemsel unsurların tam olarak karşılandığı ve erek metinde eşdeğer etkiyi sağlayacak nitelikte bir üründür. Yaratıcılık seviyesi üst düzeyde olan bir çevirmen, popüler kurgu çevirisinde küçük veya büyük ölçekli kararlar alarak biçimsel ve devingen eşdeğerliği sağlamada yetkindir. Dan Brown'un The Da Vinci Code romanının Petek Demir tarafından yapılan çevirisi, bu eşdeğerliği sağlamada karşılaşılan zorlukları görme ve bu zorluklara yönelik yaratıcı çevirmenin ürettiği çözümleri inceleme olanağı tanımaktadır. Özellikle eserde yer alan anagramların çevirileri çevirmenin yaratıcılığını açıkça yansıtması açısından iyi birer örnek oluşturmaktadır.

Abstract

Creativity of the translator is a term which has existed since competence in translation was first recognized. The term has drawn attention in the late twentieth and early twenty-first century, upon translation of popular fictions in which elements of intelligence are used as a stylistic feature of the author. Diverting from formative and stylistic features of the source text can never be associated with creativity in translation. A creative translation is a product in which semantic and formative elements are faithfully conveyed into the target language and equivalent effect is achieved, without causing any remarkable shifts in the formative features of the source text. A translator who has a high-level of creativity is able to achieve formative and dynamic equivalence by applying small or big changes. The translation of Dan Brown's The Da Vinci Code by Petek Demir enables to seize the difficulties in achieving the equivalence and to examine the solutions provided by the creative translator to these difficulties. The anagram translations within the text particularly prove to be a good example as they evidently depict the creativity of the translator.