Çevirmen için yazınsal bir ‘dizimbozum’

Özet

Devrik' terimi, işlemi bütünüyle belirtmediği için bu eski terim yşrine 'olağan-dizimsel-alan dışına konumlama' anlamında 'dışa-dizim' ya da 'dışa-konumlama' demek gerekir.1 İngilizce ile denk-leştirilirse, terimler: 'inversion'a 'başa kaydırma' ya da 'ters dizim', 'post-predicate-position'a 'sona-dizim' demek doğru olur. Türk-çedeki 'dışa-dizim' terimini 'out-position', 'dizimbozum' terimi de 'mal-position' ile karşılanabilir. 'Dışa-dizim' işlemi, İkinciyeni döneminde (1954-1960) öykü yazmaya başlayan Leylâ Erbil'e yetmemiş, seçtiği anlatıcı kişilerin, ya da konuşanların ruhsal bozukluklarını yansıtmak için yazar bu işlemin de ötesine geçerek, 'dizimbozum' olarak nitelenebilecek bir tür konum ve bağlaşım bozumuna yönelmiştir. Anlamlama ilişkileri korunarak yer yer başvurulan bu konumlama işlemi deneyimsiz bir çevirmen için sorun yaratabilir. İşi anlaşılır kılmak için çevirmen adaylarına öyle bir parçaya nasıl bakılabileceği gösterilmelidir. Bu metin o amaçla yazılmıştır.

Abstract

'Devrik' means 'post-predicate-position', but this old term does not cover the whole process, which actually means 'moving out the normal syntactic position in Turkish. None of the terms such as 'inversion', 'postposition', 'post-predicate positioning' used for English can exactly express the syntactic movement in Turkish. It will be proper to use 'out-position' for 'dışa-dizim', and 'mal-posi-tion' for 'dizimbozum', as it is practiced by Leylâ Erbil, the Turkish writer. Apart from patterns of outposition, here and there she also uses mal-position, so as to reflect psychological state of narrator or interlocuters. Such syntax, does not seem to extend beyond meaningful connections, however, malposition may present difficulties for the amateur tanslator. This paper will show a beginner in the practice how to approach and play with such textual deviations.