SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE MUŞ VE ÇEVRESİ

Özet

Muş, Hz. Ömer döneminde Müslümanlar tarafından fethedilen şehirlerden birisidir. O dönemden Selçukluların bölgeye gelişine kadar Muş'ta Müslümanların hâkimiyeti kısmen sağlanabilmiştir. Çünkü şehir ve ilçelerinde Müslümanların iskânı ve İslamlaşma oranı az olmuştur. Ancak IX. yüzyılda Malazgirt'te az da olsa Müslüman Arapların iskânını görmekteyiz. Bu durum Büyük Selçuklu Devleti'yle birlikte değişmiştir. Muş şehri ilk defa 440/1048, Malazgirt ise 462/1070 yılında Büyük Selçuklu Devleti'nin topraklarına katılmıştır. 463/1071 yılındaki Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan önderliğinde kazanılan Malazgirt Zaferi, şehir için dönüm noktası olmuştur. Muş'un bir ilçesi olan Malazgirt'te yapılan savaşla, Müslüman Türkler ve Kürtler ile beraber şehir bir İslam şehri haline gelmiştir. Malazgirt Savaşı sonrasında Muş ve çevresinde yoğun Türkmen iskânları görülmektedir. Muş ve çevresi Büyük Selçukluların egemenliğinde Sundukoğulları, Mervanîler ve Sökmenlilere ikta olarak verilmiştir. Sökmenlilerden sonra Eyyübilerin hâkimiyetinde kalan Muş ve çevresi, kısa süreli Harzemşahların yönetiminde kalmıştır. Muş ve çevresi 629/1232 yılında Anadolu Selçukluları topraklarına dâhil olmuştur. Ancak Anadolu Selçuklularının Muş ve bölge üzerindeki hâkimiyeti fazla sürmemiştir. Zira Moğolların 640/1242 tarihinde Erzurum'u almaları ve 641/1243 Kösedağ Savaşı'nda Anadolu Selçuklularını yenmeleri ile Moğollar bölgeye hâkim olmuştur. Muş yöresinde günümüze ulaşabilen en erken yapılar olan Esenlik Köyü (725/1325) ve Hacı Şeref (743/1343) camileri de o dönemden kalma yapılardır. Yine Abdurrahman Paşa Köprüsü ile Murat Nehri Köprüsü, kitabeleri olmadığı halde mimari özelliklerinden dolayı Selçuklu devrinde yapıldığı düşünülen eserlerdir

Abstract

Mush was one of the cities conquered by the Muslims in the reign of the Caliph Umar. Until Seljuks had the control of the region, the Muslims’ domination on Mush was partially provided. The main reason in this context was the settlements of the Muslims and the Islamization a little in the city and around the city. However, there could be seen a number of Muslim Arabs inhabiting in Manzikert in the ninth century. This situation changed with Seljuks. Mush first was conquered in 440/1048 and Manzikert was conquered in 462/1070 by Great Seljuks State. Battle of Manzikert that Alpaslan who was the empire of Great Seljuk achieved a victory in 463/1071 was a turning point for the city. Eventually, the city became an Islamic city with the war occurred in Manzikert which is a county of Mush by means of Turks and Kurds. Turkmens mostly inhabited in Mush and the neighborhoods after Manzikert war. Mush and around the city was given Sundukoğulları, Marwanids and Sökmens as iqta in the period of Eyyübis’ sovereignity. Eyyübis got the control of city after Sökmens, and then the region was governed by Harzemshahs for a while. The region was included the Anatolia Seljuks’ land in 629/1232. However, their authority didn’t last long time. Mongols got the control for the area, that is why Mongols invaded Erzurum in 640/1242, they defeated Anatolia Seljuks in Kösedağ in 641/1243. Esenlik Village Mosque (725/1325) and Hacı Seref Mosque (743/1343) were the architectural work which dated back this period. İn addition, Abdurrahman Pasha Bridge and Murat Bridge can be evaluated as Seljuk’s Works, because of their architectural characteristic although there had not been any inscription over them