MODERN FUARLAR VE FESTİVALLER ARASINDA GİDEREK KAYBOLAN ORGANİZASYONLAR: GELENEKSEL İLÇE VE KÖY PANAYIRLARI

Gradually Disappearing Organizations Among Modern Fairs and Festivals: Traditional County and Village Fairs

Özet

Türkiye’nin ticaret kültürü ve tarihi içinde panayırlar, oldukça köklü ve renkli bir örneği temsil eder. 1960’lar ve 1970’lerde sayısal anlamda en yüksek devrine ulaşarak ülke ölçeğinde yaygınlaşan panayırlar, bir dönemin alışveriş ve eğlence kültürüne de damgasını vurmuştur. Ancak perakendecilik alanında yaşanan gelişmeler, pazar çeşitlerinin artması ve bunlara erişimin kolaylaşması, eğlence kültüründeki yaşanan değişimler, özellikle 1990’lardan itibaren panayırların önünde yeni bir dönem aralamıştır. Panayırların altın çağının sona erdiğini duyuran bu dönemde bazı panayırlar festivallere dönüşürken, bazıları da geride iz bırakmadan ortadan kalkmıştır. Geleneksel üretimler, ürünler ve etkinlikler de panayırların ortadan kalkmasıyla önemli bir desteğini kaybetmektedir. Panayırların yaklaşık üçte ikisi günümüze değin ortadan kalkmış olsa da her yıl 62 yerleşmede kurulan 70 panayır vardır. Yaygın olarak ‘geleneksel emtia ve hayvan panayırı’ olarak adlandırılan bu panayırlar, yerel ve bölgesel düzeyde üretilen mal ve ürünlerin dağıtımı ile kırsal yörelerin sosyokültürel ihtiyaçlarının karşılanmasında halen önemli rolleri bulunan organizasyonlardır. Panayırların zamansal döngü ve mekânsal bağlantı özellikleri, onları ulusal ölçekte ele almayı gerekli kılmaktadır. Bu nedenle bu araştırma Türkiye’de mevcut panayırlar ile panayırların temel ögelerinin (ziyaretçiler, panayır esnafları) nitelik ve nicelik özelliklerini ana hatlarıyla belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temeli 13 ilde dağılış gösteren örneklem panayırlarda yürütülen saha çalışmalarına, anket ve mülakat uygulamalarına dayanmaktadır. Panayırların güncel durumunu ve yaşanan dönüşüm sürecini ortaya koyan sonuçlar, geleneksel panayırlar için ulusal/bölgesel ölçeklerde planlama, strateji ve yönetim çalışmalarına ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Abstract

Traditional fairs represent a quite well established and colorful example in the trade culture and history of Turkey. The traditional fairs that numerically reached their highest period and flourished nationwide in the 1960s and the 1970s also left their mark on the shopping and entertainment culture of a period. However, the developments experienced in the field of retailing, the increase in the kinds of markets, the easier access to them and the changes in the entertainment culture opened a new period in front of the traditional fairs particularly as of the 1990s. Some traditional fairs turned into festivals, while some of them disappeared without leaving any mark behind in this period, which announced that the golden age of traditional fairs was over. The traditional productions, products and activities also lose significant support for them upon the disappearance of the traditional fairs. Although about twothirds of the traditional fairs disappeared up to the present time, there are 70 traditional fairs which are set up in 62 settlements every year. Commonly called ‘traditional merchandise and animal fairs’, these traditional fairs are organizations which still have important roles in the distribution of the goods and products produced at the local and regional levels as well as in meeting the sociocultural needs of rural localities. The temporal cycle and spatial connection features of traditional fairs necessitate addressing them on the national scale. Thus, this research aims to determine in outline the qualitative and quantitative features of the existing traditional fairs and the basic elements of the traditional fairs (visitors and traditional fair tradespeople) in Turkey. The research is based on the fieldwork as well as the questionnaire and interview applications conducted at the sample traditional fairs distributed in 13 provinces. The results, which reveal the current state of the traditional fairs and the process of transformation experienced, demonstrate that planning, strategy and management studies on the national/ regional scales are required for traditional fairs.