ÇÖZÜLÜŞ ASRI ŞİİRİNİN KAHRAMANLARI OLARAK YÖNETENLERDE LİYÂKAT VE ADÂLET DUYGUSU

Özet

Şiir, güzelliği gaye edinen bediî bir sanattır. Şiirin güzellik arayışı onu fikrî hasletlerden yoksun bırakmaz. Şâir, bir mütefekkir gibi etrafını gözlemler; bir filozof edâsıyla fert, toplum, devlet, yönetim, varlık, tasavvuf, Allah, peygamber, aşk, vb. pek çok konu hakkında düşünce beyân eder. Yalnız fikrî olan unsurlar bazı çağlarda çok daha yoğun bir görünüm arz eder ki 17. asır bir çözülme çağı olarak böyledir. Osmanlı Devleti bu çağda ekonomik, siyasî, sosyal çalkantılar yaşar ve büyük inkırazlar söz konusudur. Böyle bir manzaranın eşliğinde gelişen klasik şiir, hayatın bir aynası olur ve bu çağı bir görüntü olarak tüm yönleri ile bu şiirde bulmak mümkündür. Bu çağ şiirinde Osmanlı yönetiminin farklı cepheleri görülebilir ve yönetenler çözülüş asrı şiirinin figürleridir. Âdil olma ise yöneticinin en önemli vasıflarından biri olarak bu çağda ayrı bir önem taşır. Bu asrın husûsiyetle mesnevi ve kasîdelerinde şâirler yönetici vasıflarını ve bu vasıflar içerisinde adâleti geleneğin bir uzantısı olarak ele aldıkları gibi çağın kendi koşulları içerisinde de değerlendirir; hatta zaman zaman hicvin en uç noktasına kadar ulaşırlar. Osmanlı düşünürü gibi Osmanlı şâiri de küfür ile bir devletin devam edebileceği; ancak adâletsiz pâyidar olamayacağı kanaatini taşıyordu. Bu anlayış soyut bir düşünce ürünü olmaktan ziyâde hayat ile birleşen somut bir manâ taşıyor; yönetimde liyâkat ve adâlet ihtiyacının arttığı 17. asırda gözlere somut manzaralar çiziyordu. Bu asır şiirinin yönetim ve adâlet hakkındaki söylemleri gelenekle beraber çağın genel görünümü ile birleşen bir içerik taşır ve şiir bu içeriğin sözcüsüdür. Klasik şiire tarihî ve sosyolojik pencereden bakıldığında şiirin anlam tabakaları ile gelenek, çağ ve yaşanılan gerçek hayat arasında bağlar kurulur. Şâirlerin gündelik hayata, devlet, siyâset ve toplum hayatına dönük gözlemleri şiirin imkân verdiği ölçüler içersinde tarih ve sosyolojiye katkı sağlayabilecek malzemeler sunar. Klasik şiirde yönetim ve adâlet kavramları 17. asır içerisinde sosyolojik ve tarihî bir görünüm kazanmıştır

Abstract

Poetry is an art of aesthetic that aims beauty. Pursuit of the beauty of poetry does not deprive it of the intellectual virtues. A poet, as a thinker, observes around and declares thoughts on various topics as a philosopher of the individual, society, government, management, assets, mysticism, God, prophets, love, and so on. Single intellectual elements seem much more intense at some ages and that the 17th century is one of these centuries as the age of thaw. In this era Ottoman Empire was undergoing economic, political, and social unrest and great hardship. In the presence of such a view poetry would be a mirror of the life and in this poem thriving as an image with all aspects of this era can be found. In the poetry of this century various states of the Ottoman rule can be seen and the rulers are the heroes of the dissolution. Justice is a manager's most important characteristic in this era. In this century the poets in their mesnevis and eulogies handle qualifications and managerial skills and justice within the tradition of the age even occasionally it reaches to the extremes of satire. Like Ottoman thinkers Ottoman poets have the thought that a state may continue to stand with profanity but cannot stand without justice. This understanding has a meaning of concrete rather than an abstract idea which is combined with life and drawing concrete outlook of the 17th century when the need for quality in management and increased justice was utmost. The rhetoric of poetry of this century is about management and justice tradition coupled with the overall look of the era and poetry is the representative of this meaning. When viewed from a historical and sociological window classic poem, poetry bonds are established between layers of meaning and tradition and with age and real life. The observations of poets of everyday life, government, politics, and community life offer materials that can contribute to history and sociology. In classical poetry administration and justice draw a historical and sociological landscape in the 17th century. Key Words: Dissemination Century, Classical Poetry, Administration and Justice