EDEBÎ METİNLERDE BAĞDAŞIKLIK VE TUTARLILIK: “SİSLER BULVARI”, “TUTUNAMAYANLAR” VE “MÜTHİŞ BİR TREN” ÖRNEĞİNDE TÜRK EDEBİYATINA METİN DİLBİLİMSEL BİR YAKLAŞIM

COHESION AND COHERENCE IN LITERARY TEXTS: A TEXT LINGUISTIC APPROACH TO TURKISH LITERATURE IN THE CASE OF “BOULEVARD OF MISTS”, “AN AMAZING TRAIN” AND “THE DISCONECTED”

Özet

Metin kavramı, metin dilbilim çalışmalarıyla birlikte çok yönlü bir biçimde ele alınmaya başlanmıştır. Geleneksel dilbilim çalışmalarında tümce seviyesinde incelenen metin, metin dilbilimin ortaya çıkmasıyla birlikte, tümcenin ötesindeki birimlerin etkileşimlerini de içeren karmaşık bir yapı olarak incelenmeye başlanır. Böylece, edebiyatın, dili malzeme olarak kullandığı varlık alanı ile dilbilim için malzeme oluşturduğu edebî metin düzleminde bir araya gelir. Edebî metin, mesajın özel biçimde düzenlendiği bir metin türü olması yönüyle, metin dilbilimin araştırma ve inceleme alanına girmektedir. Metin dilbilimsel açıdan bakıldığında, edebî metnin değişik seviyelerdeki birimleri farklı biçimlerde etkileşimlere girerek ahenkli bir bütün oluşturmaktadır. Metin dilbilimin önemle üzerinde durduğu bağdaşıklık ve tutarlılık kavramları, edebî metnin bütünselliğinin anlaşılmasında gerekli birer süreçtir. Metin dilbilimin sunduğu kuramsal çerçeve, metin üretici, metin ve metin çözücü arasındaki ilişkinin daha derinlemesine incelenmesini sağlamaktadır. Bu da edebiyat araştırmacısının ve eleştirmenin öncelikle edebî metnin bütünlüğünü keşfetmesini ve metin üzerinde yapılacak yorumların daha sağlıklı bir zeminde gelişmesini sağlayacaktır. Bu çalışmada, öncelikle metin kavramı ve Beaugrande ve Dressler'in ortaya koyduğu metinselliğin ölçütleri ele alınacak, ardından edebî metnin dilbilimsel incelemesi ile birlikte bağdaşıklık ve tutarlılık kavramları irdelenecek, son olarak Attila İlhan'ın Sisler Bulvarı adlı şiiri, Sait Faik Abasıyanık'ın Müthiş Bir Tren adlı uyarlama öyküsü ve Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar adlı romanı üzerinde metin dilbilimsel incelemeler yapılacaktır

Abstract

Since the rise of text linguistics, the notion of text has been described from a multi-directional perspective. Text, which was analysed from the level of sentence under general linguistics, has become a field of interest in modern text linguistics, which regards the text as a unity whose elements are interconnected at various capacities. Literature is a realm in which language is recreated in a specific context, which, as an end result makes literature an object for linguistic inquiry. From a text linguistic perspective, a literary text is considered a unified whole, whose units are interconnected at different levels. Among those levels, cohesion and coherence play a crucial role in the perception of literary texts and their holistic processes. The methodological framework proposed by text linguistics provides a more detailed exploration of text producer, text and the receiver. This will contribute to both literary scholars’ and critics’ assessment of the text, by showing them the text in its entirety. In this study, I will first introduce text as an interdisciplinary realm of inquiry and will draw on Dressler and Beaugrande’s seven standards of texuality. I will then elaborate on the text linguistic notions, cohesion and coherence. Finally, I will conduct text linguistic analyses of three literary texts, Atilla İlhan’s poem Boulevard of Mists, Sait Faik’s adapted story An Amazing Train and Oğuz Atay’s novel The Disconnected