KÖKTÜRK ABİDELERİNDE “+DA” EKİNİN KULLANILIŞ ŞEKİLLERİ, CÜMLELERDEKİ DURUMLARI VE FONKSİYON YÜKLERİ

Özet

Türk dili, tarihi, edebiyatı, sanatı, töresi hakkında önemli bilgiler veren Orhun Abideleri, Köktürk İmparatorluğu'nun ünlü hükümdarı Bilge Kağan devrinden kalma üç adet yazılı dikili taştır. Tonyukuk Abidesi, Kül Tigin (Köl Tigin) Abidesi, Bilge Kağan Abidesi. Bu çalışmada, bu üç Köktürk metnindeki “+DA” eki ve kullanıldığı cümleler tespit edilerek, bu cümlelerde bu ekin hangi işlevlerle, hangi tür fiillerle ve hangi tür yapılarda kullanıldığı örnekleri ile ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bunun sonucunda da bugün birçok lehçe, şive, Türkiye Türkçesi ağızlarında karşılaştığımız isim hâl eklerinin birbirinin yerine kullanılması veya fonksiyon kayması görüşleri, bu ekin çağrıştırdığı fiillerden farklı fiillerle kullanılmasının sonuçları, edatlı veya edatsız kullanımlarına göre isim-isim arasında ve isim-fiil arasında kurduğu ilişkiler, üstlendiği görevleri karşılayan farklı ekler (+DIn, +(K)A, +GArU, +(r)A) Köktürk metinlerinde tanıkları ile ortaya konulmaya çalışılacaktır. Ayrıca ek-kelime ilişkisinde hâl ekinin ismi bağladığı fiilin anlamının eke, ekin fonksiyonunun da fiile göre değişip değişmediği üzerinde durulacaktır.