Sağlık İnanç Modeli Bileşenleri ile Kadınların Serviks Kanseri ve Pap Smear Tarama Testi Bilgilerinin ve Tarama Testi Davranışlarının İncelenmesi

Özet

Araştırmanın amacı; serviks kanserine ve papsmear tarama testine yönelik kadınların bilgilerinin ve taramaya katılma davranışlarının sağlık inanç modeli ile incelenmesidir. Tanımlayıcı, kesitsel türdeki araştırma İzmir’in Bornova ilçesinde bulunan bir Halk Eğitim Merkezinde, Şubat-Haziran 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini, Halk Eğitim Merkezinde eğitim alan kadınlar (n=926), örneklemini; 350 kadın oluşturmuştur. Araştırmada Birey Tanıtım Formu ve Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 22.0 programı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada sayı, yüzdelik dağılım, ortalama ve standart sapma, bağımsız gruplarda t testi, Mann-Withney U testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Kadınların yaş ortalaması 39,47 (SD=13.10)’dur. Serviks kanserine ilişkin bilgisi olduğunu belirtenlerin oranı % 45,7; Papsmear testini bilenler %60,3 ve papsmear testi yaptıranların oranı %54,9’dur. Serviks kanserine ilişkin bilgisi olduğunu ifade eden kadınların yarar algıları, sağlık motivasyonları ve önemseme algıları istatistiksel açıdan anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0,005). Serviks kanserine ilişkin bilgi sahibi olmayanların ise engel algıları istatistiksel açıdan anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0,001). Papsmear taramasına yönelik bilgi sahibi olanların algıladıkları yarar istatistiksel açıdan anlamlı olarak yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,005). Pap smear taramasına ilişkin bilgisi olmayanların ise engel algıları istatistiksel açıdan önemli şekilde yüksek bulunmuştur (p<0,001). Pap smear tarama testine katılmayan kadınlarda engel algısı istatistiksel açıdan anlamlı şekilde yüksek olarak belirlenmiştir ( p < 0,001). Sonuç olarak, araştırmada kadınların istendik düzeyde papsmear taramasına katılmadığı belirlendi. Araştırma sonucunda hastalığa ilişkin bilginin yarar algısını, önemsemeyi ve motivasyonu arttırdığı; hastalık ve tarama testine ilişkin bilgi eksikliğinin ise kadınların engellerini arttırdığı görülmüştür. Ayrıca engel algısı yüksek olan kadınlarda tarama testini yaptırmamanın daha yaygın olduğu belirlenmiştir. Bu doğrultuda tarama programlarının etkin bir şekilde uygulanabilmesi için koruyucu sağlık hizmetlerinde çalışan sağlık profesyonelleri tarafından serviks kanseri ve tarama testine ilişkin özellikle birinci basamak sağlık hizmeti verilen kurumlarda sağlık eğitimleri ile kadınları bilgilendirmek ve farkındalık sağlamak oldukça önemlidir. Özellikle bireylerin tarama testi yaptırma davranışında etkili olan engelleri öğrenerek, uygun girişimlerde bulunmalıdır.