Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBiz de çalışmamızda mevlevîhânenin kuruluş sürecini, şeyhlerini, vakıf görevlilerini, gelir getiren mülkleri ile özellikle yönetimle ve vakıflarıyla ilgili yaşanan sorunlarını arşiv belgelerine yansıyan bilgilerle açıklayıp anlatmaya çalışacağız.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
XVII. yüzyılın başında Ekmekçizâde Defterdar Ahmed Paşa tarafından Selanik surlarının dışında kuzey-batı tarafında yüksek bir mevkide inşa ettirilip vakıf kurulan Selanik Mevlevîhânesi, bölgesinde Mevlevîliğin cazibe merkezi haline gelmeye başlamıştır. Mevlevî tarikatının Osmanlı Devleti sınırları içindeki gücünün XVII. yüzyıldan itibaren artması, bütün mevlevîhâneler üzerinde devletin denetimlerinin fazlalaşmasına ve mevlevîhânelerin şeyhlerinin atanmasında dahi özellikle Şeyhülislam makamının etkili olmasına sebep olmuştur. Selanik Mevlevîhânesi de gelirleri yüksek olan vakıflarıyla dikkat çekmeye başlayıp, devletin bu tür denetimlerine de maruz kalarak, XVII. yüzyılın içinde şeyhinin atanmasında dahi Şeyhülislamın etkisi görülmüştür. Özellikle XVII. yüzyılın sonundan başlayarak mevlevîhânenin şeyhliğine aynı aileden kişilerin atanmasıyla, bu süreç XX. yüzyıla kadar devam etmiştir. Diğer taraftan aynı ailenin üyelerinin iki yüz yıldan fazla bir zaman diliminde yönetimde bulunması, bilhassa vakıf mülklerinin ve gelirlerinin idaresi hususunda çok sayıda sorunun ortaya çıkmasına ve belgelere yansımasına yol açmıştır. Bunlara ek olarak mevlevîhâne şeyhlerinin kardeşleri ve onların çocukları arasında şeyh vazifesine gelebilmek amacıyla önemli çekişmeler de yaşanmıştır. Biz de çalışmamızda mevlevîhânenin kuruluş sürecini, şeyhlerini, vakıf görevlilerini, gelir getiren mülkleri ile özellikle yönetimle ve vakıflarıyla ilgili yaşanan sorunlarını arşiv belgelerine yansıyan bilgilerle açıklayıp anlatmaya çalışacağız.
Abstract
Selanik Mevlevihane (Salonica Mawlawi/Whirling Dervish House), constructed by Ekmekçizade Defterdar Ahmed Paşa outside Salonikan city walls in the early 17th century at a high location in the north-western part of the town where a pious foundation was established, had become an attraction center for Mawlawiyya at that region. The rise of Mawlawi order in the Ottoman lands since the 17th century paved the way for the intensification of state supervision over all mevlevihanes and the rising influence of Shaykh al-Islam Office on appointing Mevlevihane sheikhs. Selanik Mevlevihane attracted attention of authorities thanks to its high-income generating endowments, and was subjected to such kind of state supervision. Moreover, Shaykh al-Islam’s role in appointing the sheikh of Selanik Mevlevihane became visible in the 17th century. This supervision starting with the appointment of its sheikhs from the same family went on from the late 17th to the 20th centuries. The control of members from the same family over the management of Mevlevihane for two hundred years caused several problems regarding the assets and income of endowments. Additionally, striking conflicts among the children and siblings of sheikhs to take the control of Mevlevihane emerged. This study aims to explain the founding process, sheikhs, officers, income assets of Mevlevihane, and especially the problems about its administration and endowments reflected in the archival documents.