Dergiler / Vakıflar Dergisi / 2025 / Sayı: 64-Aralık 2025

XV. Yüzyılın Sonundan XVI. Yüzyılına Sonuna Ergene İmareti Vakfı’nın Malî Durumunun Bir Değerlendirmesi

An Assessment of the Financial Situation of the Ergene Imaret Waqf from the Late 15th Century to the Late 16th Century

Cengiz Parlak(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi)0000-0002-2830-1484
Sayfa
73–96
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bağlamda çalışmada, imaret vakfının malî gücünün, görevlilerinin, hayrât ve akarlarının ve de gelir kaynaklarının XV. yüzyılın sonundaki ile 1592-1599 yılları arasındaki durumları karşılaştırılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ergene’nin merkezine inşa edilen İmaret Külliyesi için Sultan II.
📊
Temel Bulgular & Veri:Murad 1447 yılında bir vakıf kurmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bağlamda çalışmada, imaret vakfının malî gücünün, görevlilerinin, hayrât ve akarlarının ve de gelir kaynaklarının XV. yüzyılın sonundaki ile 1592-1599 yılları arasındaki durumları karşılaştırılmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ergene · İmaret · Vakıf Gelirleri ve Giderleri

Özet

Ergene’nin merkezine inşa edilen İmaret Külliyesi için Sultan II. Murad 1447 yılında bir vakıf kurmuştur. Vakfın gelirleri ve giderleri, kuruluşundan XVI. yüzyılın sonuna kadar bir artış sergilemiştir. Gelirlerin artışındaki en dikkat çeken gelişmeler, vakfa tabi iskân birimlerinin sayısının ve bu yerleşim yerlerindeki vergi nüfusunun çoğalması ile tarımsal üretimin fazlalaşmasının yanında Ergene ve Edirne şehir merkezlerinde bulunan vakıf akarlarının kira tutarlarının yükselmesi olmuştur. Öte yandan vakıf XVI. yüzyıl sonunda gelirlerini toplama noktasında da sorunlar yaşamış ve bazen uzun yıllar boyunca tahsilât gerçekleştirilememiştir. Giderlerin yükselmesinde ise, vakıf görevlilerinin, zevâid–horanların ve imaretin hayrından faydalananların sayısında yaşanan artış olmakla birlikte, XVI. yüzyılın sonunda imparatorluk sınırları içinde başta gıda olmak üzere diğer tüketim ürünlerinin yükselen fiyatları, vakfın hayrât ve akarlarının yıllar içerisinde yıpranmasına bağlı olarak artan tamirat masrafları gibi etkenler büyük paya sahiptir. Bu bağlamda çalışmada, imaret vakfının malî gücünün, görevlilerinin, hayrât ve akarlarının ve de gelir kaynaklarının XV. yüzyılın sonundaki ile 1592-1599 yılları arasındaki durumları karşılaştırılmıştır.

Abstract

Sultan Murad II established a foundation in 1447 for the Ergene Imaret Complex, which was built in the center of the town of Ergene. The income and expenses of the waqf increased from its establishment to the end of the 16th century. The most notable developments in the increase in revenues were the rise in the number of settlement units subject to the waqf and the tax population in these settlements, along with the increase in agricultural production, as well as the rise in the rental values of the waqf’s properties in the city centers of Ergene and Edirne. On the other hand, the waqf had problems collecting its revenues at the end of the 16th century, and sometimes collection could not be achieved for many years. The increase in expenses was due to the rise in the number of waqf officials, surplus receivers (zevâid-horan), and the beneficiaries of the imaret (soup kitchen). However, at the end of the 16th century, factors such as the rising prices of other consumer products, especially food, within the borders of the empire and the increasing repair costs due to the deterioraton of the waqf’s charitable institutions and income-generating real estate also increased expenses. In this context, the study compares the financial power of the imaret waqf, its officials, charities, and income sources at the end of the 15th century and between the years 1592 and 1599.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Parlak, C. (2025). XV. Yüzyılın Sonundan XVI. Yüzyılına Sonuna Ergene İmareti Vakfı’nın Malî Durumunun Bir Değerlendirmesi. Vakıflar Dergisi, Sayı: 64-Aralık 2025, 73–96. https://doi.org/10.16971/vakiflar.1547676

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (51)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) BOA, Tapu Tahrir Defterleri (TT.d.), 498.
  3. BOA, Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defterleri (TS.MA. d.), 1274; 1695.
  4. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi (VGMA) Vakfiye Defteri, (VD), 613.
  5. Araştırma ve İnceleme Eserler
  6. Abdurrahman Hibrî (1996). Enîsü’l-Müsâmirîn, Edirne Tarihi (1360-1650). çev. Ratip Kazancıgil. Edirne: Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları.
  7. Akar, Tuba (2021). “Hamamdan Yansıyanlar: Belgelerde Hamamın Su ve Isıtma Sistemine İlişkin Teknik Detaylar”. GRID Mimarlık, Planlama ve Tasarım Dergisi, IV (2), 193–224.
  8. Aslanmirza, Özge (2017). Surplus-Receivers (Zevaid-Horan) From Imperial Waqfs: Between Philanthropy and Political Economy. A Thesis Submitted To The Graduate School Of Social Sciences Of Middle East Technical University. Ankara.
  9. Âşık Paşazade (2003). Osmanoğulları’nın Tarihi. Çev. K. Yavuz- M.A. Y. Saraç. İstanbul: K Kitaplığı.
  10. Ateş, Hacer (2023). “Rumeli’de Kurulan İlk Osmanlı Şehri: Ergene (Kuruluşundan XVI. Yüzyıl Sonlarına Kadar)”. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, VI (12), 393-415.
  11. Barkan, Ömer Lütfi (1970). “XVI. Asrın İkinci Yarısında Türkiye’de Fiyat Hareketleri”, Belleten, 34 (136), 57-607.
  12. Barkan, Ömer Lütfi (1972). Süleymaniye Cami ve İmareti İnşası (1550-1557) I. Ankara: TTK Yay.
  13. Barkan, Ömer Lütfi (1979). Süleymaniye Cami ve İmareti İnşası (1550-1557) II. Ankara: TTK Yay.
  14. Barkan, Ömer Lütfi (1993). “Edirne ve Civarındaki Bazı İmâret Tesislerinin Yıllık Muhasebe Bilançoları”. Belgeler, I (1-2), 235-377.
  15. Behiştî Ahmed Çelebi (2016). Târîh-i Behiştî Vâridât-ı Sübhânî ve Fütûhât-ı Osmânî (791-907 / 1389-1502)II. haz. Fatma Kaytaz. Ankara: TTK Yay.
  16. Çulpan, Cevdet (2002). Türk Taş Köprüleri (Ortaçağdan Osmanlı Devri Sonuna Kadar). Ankara: TTK Yay.
  17. Ergin, Osman (1979). “Bedestan”, İslam Ansiklopedisi (İA), C.2. MEB Yayınları, İstanbul. 440-442.
  18. Erkal, Mehmet (1991). “Âmil”. Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C.3. İstanbul. 58-60.
  19. Gökbilgin, M. Tayyib (2007). XV. ve XVI. Asırlarda Edirne ve Paşa Livası Vakıflar-Mülkler-Mukataalar. İstanbul: İşaret Yayınları.
  20. Güran, Tevfik (2006). Ekonomik ve Malî Yönleriyle Vakıflar Süleymaniye ve Şehzade Süleyman Paşa Vakıfları. İstanbul: Kitabevi.
  21. Güvemli, Oktay- Güvemli, Batuhan (2007). The Birth and Development of an Accounting Method In the Middle East (Merdiban Method). The Fifth Accounting History International Conference, Banff (Canada), August 9-11.
  22. Hoca Saadeddin (1862). Tacü’t-Tevârîh I. İstanbul: Matbaa-i Âmire.
  23. İnalcık, Halil (1959). Osmanlılarda Raiyyet Rüsûmu. Belleten, 23 (92), 575-610.
  24. İşbilir, Ömer (2013). “Yük”, DİA, C.44. İstanbul. 46-48.
  25. Kallek, Cengiz (2001). “Kantar”, DİA, C.24. İstanbul. 317-320.
  26. Kallek, Cengiz (2008). “Rıtl”, DİA, C.35. İstanbul. 52-55.
  27. Keskin, Mehmet (2022). “Kefen”, DİA, C.25. İstanbul. 184-185.
  28. Kılıç, Orhan (2002). “Osmanlı Devleti'nde Meydana Gelen Kıtlıklar”. Türkler, (X). Ankara. 718-730.
  29. Kırca, Ersin (2016). “Münşeât Mecmuâlarının Tarihi Gelişimi ve Râmi Mehmed Paşa’nın “Hulâsa-i İnşâ” İsimli Eseri”. Tarih ve Gelecek Dergisi, (II/3),84-100.
  30. Mehmed Neşri (1957). Kitâb-ı Cihan-nümâ Neşrî Tarihi, II. haz. F.R. Unat ve M.A. Köymen. Ankara: TTK Yay.
  31. Orbay, Kayhan (2011). “Gazi Süleyman Paşa Vakfı’nın Mali Tarihi ve 17. Yüzyılda Trakya Tarımsal Ekonomisi”. Tarih Araştırmaları Dergisi, 30 (49), 145-182.
  32. Orbay, Kayhan (2012). “Edirne II. Bayezid Vakfı’nın Mali Tarihi 1597-1640”. A.Ü. Güneydoğu Avrupa Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Dergisi (GAMER), I (1), 113-141.
  33. Orbay, Kayhan (2014). “Edirne Muradiyye Vakfı’nın Mali Yapısı ve Gelişimi (1598-1647)”. Belleten, LXXVII (283), 983-1031.
  34. Pakalın, Mehmet Zeki (1993). Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü III. İstanbul.
  35. Pamuk, Şevket (2007). Osmanlı Ekonomisi ve Kurumları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  36. Pamuk, Şevket (2010). Osmanlı-Türkiye İktisadî Tarihi 1500-1914. İstanbul: İletişim Yayınları.
  37. Parlak, Cengiz (2022). “Sultan II. Murad’ın Köprübaşındaki Hayrâtı Ergene İmareti (XV. Yüzyılın İkinci Yarısında Evkâfı ve İdaresi)”. Pamukkale Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (52), 111-128.
  38. Peremeci, Osman Nuri (1939). Edirne Tarihi. İstanbul: Resimli Ay Matbaası.
  39. Redhouse (1999). Redhouse Türkçe /Osmanlıca – İngilizce Sözlük. İstanbul.
  40. Singer, Amy (2004). Osmanlı’da Hayırseverlik Kudüs’te Bir Haseki Sultan İmareti. Çev: D. Şendil. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  41. Şensoy, Fatma (2014). “Muhasebe Defterlerinden Vakıfların Çok Yönlü Boyutlarını İzlemek- Bir Örnek XVIII. Yüzyıl”. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, (7), 76-103.
  42. Tabakoğlu, Ahmet (1997). Türk İktisat Tarihi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  43. Taş, Hülya (2013). “Osmanlı Maliyesinde “Bedel” Uygulaması Üzerine Bir Değerlendirme”. İkinci İktisat Tarihi Kongresi 1, Elâzığ24-25 Haziran 2010. Elâzığ. 291-311.
  44. Türkhan, M. Sait (2020). “Celep”, DİA, C. Ek-1. İstanbul. 253-255.
  45. Uzunpostalcı, Mustafa (1994). “Defin”. DİA, C.9. İstanbul. 86.
  46. White, Sam (2013). Osmanlı’da İsyan İklimi Erken Modern Dönemde Celâli İsyanları. Çev. Nurettin Elhüseyni. İstanbul: Alfa Yayınları,
  47. Yediyıldız, Bahaeddin (2003). XVIII. Yüzyılda Türkiye’de Vakıf Müessesesi Bir Sosyal Tarih İncelemesi. Ankara: TTK.
  48. Barkan, Ömer Lütfi (1970). “XVI. Asrın İkinci Yarısında Türkiye’de Fiyat Hareketleri”, Belleten, 34 (136), 57-607.
  49. Barkan, Ömer Lütfi (1972). Süleymaniye Cami ve İmareti İnşası (1550-1557) I. Ankara: TTK Yay.
  50. Barkan, Ömer Lütfi (1979). Süleymaniye Cami ve İmareti İnşası (1550-1557) II. Ankara: TTK Yay.
  51. Barkan, Ömer Lütfi (1993). “Edirne ve Civarındaki Bazı İmâret Tesislerinin Yıllık Muhasebe Bilançoları”. Belgeler, I (1-2), 235-377.