KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Researcher / 2019 / Cilt: 7 - Sayı: 1

Son Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Misbâhu’l-Envâr Adlı Eserde İlgi Hâli Çekimi ve Belirtili İsim Tamlamaları

Possessive Constructions and Genitive Case Inflection in Book called Misbâhu’l-Envâr that was written in Last Period Chagatai Turkish

Ümit EKER
Sayfa
271–294
Yayın Tarihi
2019-01-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ekle doğrudan ilgisi olması nedeniyle metinde yer alan belirtili isim tamlamaları kuruluşuna göre incelenmiş, bunların istatistikleri çıkarılmış ve böylelikle “+nI2”ekinin bu işlevdeki işlekliği ortaya konulmaya çalışılmıştır

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çağatay Türkçesinde ilgi hâli çekimi genel olarak “+nI2ñ” ekiyle sağlanır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Eski Türkçe devrinden Çağatay Türkçesine kadar +nI2 yükleme hâli ekinin de zaman zaman ilgi hâli işlevinde kullanıldığı bilinmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Ekle doğrudan ilgisi olması nedeniyle metinde yer alan belirtili isim tamlamaları kuruluşuna göre incelenmiş, bunların istatistikleri çıkarılmış ve böylelikle “+nI2”ekinin bu işlevdeki işlekliği ortaya konulmaya çalışılmıştır
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:1 örnek
⚙️Değişkenler:Son Dönem Çağatay Türkçesi · İlgi Hâli Eki · Yükleme Hâli Eki

Özet

Çağatay Türkçesinde ilgi hâli çekimi genel olarak “+nI2ñ” ekiyle sağlanır. Eski Türkçe devrinden Çağatay Türkçesine kadar +nI2 yükleme hâli ekinin de zaman zaman ilgi hâli işlevinde kullanıldığı bilinmektedir. Çağatay Türkçesinde de ekin bu işlevine rastlanmış ve bu durum çeşitli çalışmalarla ortaya konulmuştur. Özellikle Çağatay Türkçesi döneminde Semerkant, Taşkent, Andican, Karşi, Hive, Urgenç ve Harezm ağızlarıyla Kuzey Afganistan Özbekçesinde “+nI2”yükleme hâli ekinin ilgi hâli işleviyle kullanımı yaygındır. Bu çalışmada Çağatay Türkçesinin son döneminde yazılmış Misbâhu’lEnvâr adlı eserdeki ilgi hâli çekimleri incelenmiştir. Üzerinde çalıştığımız Misbâhu’l-Envâr adlı eserde ismin yükleme ve ilgi hâli çekimleri 1 örnek dışında “+nI2”ekiyle sağlanmıştır. Ekle doğrudan ilgisi olması nedeniyle metinde yer alan belirtili isim tamlamaları kuruluşuna göre incelenmiş, bunların istatistikleri çıkarılmış ve böylelikle “+nI2”ekinin bu işlevdeki işlekliği ortaya konulmaya çalışılmıştır

Abstract

In Chagatai Turkish, genitive case inflection is generally provided by the suffix of “+nI2”. It is known that “+nI2” objective case was also used as a genitive case at times from the old Turkish period to Chagatai Turkish. This function related suffix can be seen in Chagatai Turkish and this circumstance has been revealed by several studies. Using “+nI2” objective case by the function of the genitive case was popular by dialects of Samarkand, Tashkent, Andican, Karsi, Hive, Urgenc, and Harezm especially in Chagatai Turkish period. This study scrutinized genitive case inflections in the book called Misbâhu’lEnvâr that was written in the last period of Chagatai Turkish. Objective and genitive cases are provided by “+nI2” suffix except for 1 sample in Misbâhu’l-Envâr. Possessive constructions are also reviewed based on their formation because of having a direct relationship with the suffix; statistics are computed; accordingly, the activity of “+nI2” suffix is endeavored to be revealed

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

EKER, Ü. (2019). Son Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Misbâhu’l-Envâr Adlı Eserde İlgi Hâli Çekimi ve Belirtili İsim Tamlamaları. Researcher, Cilt: 7 - Sayı: 1, 271–294. https://ajindex.com/articles/797411

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (9)

  1. Abdullayev, F. A. (1965). Özbek Tiliniñ Harezm Şeveleri I Lugat, II Harezm Şeveleriniñ Tasnifi. Taşkent: Özbekistan SSR Fenler Akademiyasi Neşriyati. Abdurahmanov G. & Şükürov, Ş. (1973). Özbek Tiliniñ Tarihiy Grammatikasi – Morfologiya ve Sintaksis. Taşkent: Okutuvçi Neşriyati. __________ & Mahmudov, K. (2008). Özbek Tiliniñ Tarihiy Grammatikasi - Fonetika - Morfologiya ve Sintaksis. Taşkent: Özbekistan Feylesufleri Milliy Cemiyeti Neşriyati. __________, Şaabdurahmanov, Ş. & Hacıev, A. P. (1975). Özbek Tili Grammatikası I Tam Morfologiya. Taşkent: Özbekistan SSR Fen Neşriyatı. Abdurahmanov, H., Refiyev, E. & Şadmankulova, D. (1992). Özbek Tiliniñ Ameliy Grammatikasi. Taşkent: Okutuvçi Neşriyati. Abduresulov, Y. (2009). Türkiy Tillerniñ Kıyasiy - Tarihiy Grammatikasi. Taşkent: Özbekistan Respublikasi Fenler Akademiyasi, Fen Neşriyati. Arat, R. R. (2007). Kutadgu Bilig I Metin. Ankara:
  2. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Askarova, M., Yunusov, R., Yöldaşev M. vd. (2006). Özbek Tili Praktikumi. Taşkent: İktisad - Maliya Yayınları.
  4. Bodrogligeti, A. J. E. (2003). An Academic Reference Grammar of Modern Literary Uzbek. Los Angeles: Lincom Europa. Buran, A. (1996). Anadolu Ağızlarında İsim Çekim (Hâl) Ekleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. __________ (1999). “Türkçede İsim Çekim Ekleri”. Türk Gramerinin Sorunları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. __________ & Alkaya, E. (2012). Çağdaş Türk Lehçeleri. Ankara: Akçağ Yayınları. __________ (2014). Çağdaş Türk Yazı Dilleri Kuzeybatı / Kıpçak Grubu. Ankara:
  5. Akçağ Yayınları.
  6. Coşkun, S. (2002). “Sovyet Dönemi Buhârî Yurdunda Hadis”. Ekev Akademi Dergisi. Yıl: 6, Sayı: 13, s. 195-219. __________ (2003). “Bağımsızlık Sonrasında Yayınlanan Özbekçe Hadis Çalışmalarının Genel Karakteristiği”. Ekev Akademi Dergisi. Yıl: 7, Sayı: 14, s. 177 - 196. __________ (2007). “Son Asırda Özbeklerin Hadis Faaliyetleri Üzerine”. Uluslararası Türk Dünyasının İslamiyete Katkıları Sempozyumu Bildiriler. 3 Mayıs - 1 Haziran 2007,
  7. Isparta. Coşkun, V. (2000). Özbek Türkçesi Grameri. Ankara:
  8. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  9. Dadaboyev, H. A. & Halmanova, Z. T. (2015). Turkiy Tillerniñ Kıyasiy - Tarihiy Grammatikasi. Taşkent: Ilm Ziya Neşriyat Üyi. Doğan, T. (2012). “İran (Azerbaycan) Türk Ağızlarında Yükleme Hâli Ekleri”. Turkish Studies – International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. Volume: 7/1. p. 915 - 933. Eckmann, J. (1988). Çağatayca El Kitabı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.