Dergiler / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi / 2021 / Cilt: 8 - Sayı: 4

Ortaçağ’da İran’da Farsça Tarih Yazım Geleneği

Sayfa
1773–1801
Yayın Tarihi
2021-12-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makale geleneğe dair muhtasar bir değerlendirmedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İran’da İslami dönem ardından kurulan devletlerin desteği ile gelişen Farsça yazım geleneği, Türk-İslam tarih ve coğrafyasına dair oldukça mühim eserler vücuda getirmiş, Farsça her geçen gün daha da gelişerek geniş coğrafyalarda kullanılan bir yazı dili halini almıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sasani dönemindeki kültürel birikim ve tarih bilinciyle şekillenen Farsça yazım geleneği, İslam’la birlikte yeni bir boyut ve değer kazanmış, Ortaçağ tarih yazımında vazgeçilmez bir birikim oluşturmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Makale geleneğe dair muhtasar bir değerlendirmedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ortaçağ · İran · Farsça

Özet

İran’da İslami dönem ardından kurulan devletlerin desteği ile gelişen Farsça yazım geleneği, Türk-İslam tarih ve coğrafyasına dair oldukça mühim eserler vücuda getirmiş, Farsça her geçen gün daha da gelişerek geniş coğrafyalarda kullanılan bir yazı dili halini almıştır. Sasani dönemindeki kültürel birikim ve tarih bilinciyle şekillenen Farsça yazım geleneği, İslam’la birlikte yeni bir boyut ve değer kazanmış, Ortaçağ tarih yazımında vazgeçilmez bir birikim oluşturmuştur. Ortaçağ tarihçileri arasında eserlerini Arapça olarak kaleme alan İranlılara değinen bu makale daha ziyade Selçuklulardan evvel başlayan Farsça tarih yazım geleneği ve müverrihlere yer vermektedir. Selçuklu döneminde oluşan eşsiz birikime değinen bu çalışma, çağın tarih yazımında zirve dönem olarak kabul edilen Moğol-İlhanlı dönemi müverrihleri ve ardından da Timurlu tarihçi ve eserlerini ele alır. Asıl itibarıyla ise bu kaynakların çokça bilinmeyen yönlerine işaret eder. Öte yandan son dönemlerde kaynaklara dair tespit edilen bilgilere ve eserlerin yenilenen baskılarına atıf yapar. Ortaçağ tarih yazımında müstesna bir yere sahip olan bu yekûn, birçok kültür ve medeniyete şahitliğiyle şüphesiz sayısız çalışmayı hak eder. Makale geleneğe dair muhtasar bir değerlendirmedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

TURAY, E. D. (2021). Ortaçağ’da İran’da Farsça Tarih Yazım Geleneği. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Cilt: 8 - Sayı: 4, 1773–1801. https://ajindex.com/articles/730911

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (3)

  1. ABDULCELİL, A., Tarih-i Edebiyat-i Arab. Emir Kebir, Tahran 1376. AŞTİYANİ, A. İ. ve AGİLİ, B., Tarih-i İran Pes ez İslam, Dovrey-i Pehlevi. Neşr-i Namek, Tahran 1380. AYETİ, A. M., Tahrir-i Tarih-i Vassaf. Tahran: Pejuheşgah-i Ulum-i İnsani, 1383. AZİZULLAH, B., Şinasayi-i Menabi ve Meahiz-i Tarih-i İran ez Ağaz ta Silsiley-i Safeviye. Emir Kebir, Tahran 1383. BASFORS, E. K., Tarih-i Sistan ez Ameden-i Taziyan ta Berameden-i Dovlet-i Saffariyan. Tercüme: Hasan Enuşe), Emir Kebir, Tahran 1377. BENAKETİ., Tarih-i Benaketi, Rovzat’u Ula el Bab fi Marifet’ut Tevarih vel Ensab. (Tashih: Dr. Cafer Şuar). Encümen-i Asar ve Mefahir-i Ferhengi, Tahran 1378. BEYHAGİ, Ebul Fazl Muhammed bin Katib., Tarih-i Beyhagi, Tarih-i Mesudi Maruf be Tarih-i Beyhagi. (Tashih: Said Nefisi), İntişarat-i Kitabhaney-i Senai, Tahran 1319. BEYHAGİ, Ebü'l-Hasan Zahirüddin Ali b. Zeyd b. Muhammed., Lübabü'l-ensâb ve'l-elkab ve'l-a'kab. (Tahkik Seyyid Mehdi Recai), Ayetullah Mar'aşi, Kum 1990.
  2. BEYZAVİ, Gazi Nasreddin., Nizam’ut Tevarih. (Be Kuşeşi Mir Haşim Muhaddis), Mavgufat-i Mahmud Efşar, Tahran 1382. BİRETİLS, Y. E., Tarih-i Edebiyat-i Farsi ez Dovran-i Firdovsi ta Ahd-i Selçukiyan. (Tercüme: Sirus İzedi), İntişarat-i Hirmend, Tahran 1374. CAFERİYAN, R. Menabi Tarih-i İslami. İntişarat-i Ensariyan, Kum 1382. CERFADEGANİ, Ebu Şeref Nasih bin Zafer., Tercümey-i Tarih-i Yemini, be İnzimam-i Hatimeyi Yemini ya Havadis-i Eyyam. (Tashih Dr. Cafer Şuar), İntişarat-i İlmi ve Ferhengi, Tahran 1374. CUVEYNİ, Alauddin Ata Melik., Çengiz. Tarih-i Harezmşah Hasan Sabbah. (Be Kuşeş-i Halil Hatib Rehber), İntişarat-i Mehtab, Tahran 1382. CUVEYNİ, Alauddin Ata Melik., Tarih-i Cihangoşa. (Be Himmet-i Muhammed Ramazani), Çaphaney-i Haver, Tahran Cild-i Evvel, 1337. Cuveyni, Ata Melik. Tahrir-i Nov ez Tarih-i Cihangoşa., (Tashih: Mansur Servet), Emir Kebir, Tahran 1362. CUVEYNİ, Mueyyidduddevle Muntehabiddin Bediğ Atabek., Kitab-i Atabet’ul Ketebe, Mecmuy-i Murasilat-i Divan-i Sultan Sencer. (Tashih: Muhammed Gazvini ve Abbas İgbal), Şirket-i Sehami, Tahran 1329. Danişname-i Cihan-ı İslam, ‘’Tarihnigari’’,Tahran, 1380, 95-185.
  3. DEMİR, M., ‘’İslam Ortaçağı’nda İran Bölgesindeki Tarih Yazıcılığı’’, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, sayı. 34, 2007, s.255 ETHE, H., Tarih-i Edebiyat-i Fars. (Tercüme Dr. Rızazade Şafag), Bunyad-i Tercüme ve Neşr-i Kitab,Tahran 1351. GAFANİ, M., Şerh-i Hal ve Asar-i İbn Mukaffa, Nohostin Danişmend-i İran-i ki Kitabhay-i Hoday-i Name ve Kelile ve Dimne ra ez Zeb