Kürt coğrafyasında sevilen ve binlerce tabisi olan Rumiye Şeyhi Aziz Mahmud gibi sembol isimler iktidar odağı olabilecekleri şüphesiyle idam edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
🎯
Amaç & Hipotez:Yavuz Sultan Selim’le başlayan ve Kanuni Sultan Süleyman ile üst seviyelere çıkan Osmanlı Devleti ile Kürt emîrleri arasındaki ilişkiler, yüzyıl sonra, Kürt emirlerinin neredeyse bütün sosyo-ekonomik ve sosyo-politik güçlerini kaybettikleri bir noktaya evrilmiştir; Kürt coğrafyasına özgü idarî bir taksimat olan ve kayd-ı hayat şartıyla sahiplerine tevcîh edilen Yurtluk-Ocaklık ve Hükümet sancaklarındaki yönetim hakları, bölge yöneticileri beylerbeyiler tarafından ellerinden alınmış, sahip olduklarını kaybetmemek için ribahorlara (faizcilere) mahkûm hale getirilmişlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Osmanlı devletinin Doğu ve Batı seferlerinde önemli bir askeri güç olarak yer almalarına rağmen, IV.
💡
Sonuç & Katkı:Kürt coğrafyasında sevilen ve binlerce tabisi olan Rumiye Şeyhi Aziz Mahmud gibi sembol isimler iktidar odağı olabilecekleri şüphesiyle idam edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:IV. Murad · Kürt Emîrleri · Yurtluk-Ocaklık Sancağı
Özet
Yavuz Sultan Selim’le başlayan ve Kanuni Sultan Süleyman ile üst seviyelere çıkan Osmanlı Devleti ile Kürt emîrleri arasındaki ilişkiler, yüzyıl sonra, Kürt emirlerinin neredeyse bütün sosyo-ekonomik ve sosyo-politik güçlerini kaybettikleri bir noktaya evrilmiştir; Kürt coğrafyasına özgü idarî bir taksimat olan ve kayd-ı hayat şartıyla sahiplerine tevcîh edilen Yurtluk-Ocaklık ve Hükümet sancaklarındaki yönetim hakları, bölge yöneticileri beylerbeyiler tarafından ellerinden alınmış, sahip olduklarını kaybetmemek için ribahorlara (faizcilere) mahkûm hale getirilmişlerdir. Osmanlı devletinin Doğu ve Batı seferlerinde önemli bir askeri güç olarak yer almalarına rağmen, IV. Murad döneminde çeşitli bahaneler ileri sürülerek bir kısmının haksız yere öldürüldüğü, devlet raporlarına yansımıştır. Kürt coğrafyasında sevilen ve binlerce tabisi olan Rumiye Şeyhi Aziz Mahmud gibi sembol isimler iktidar odağı olabilecekleri şüphesiyle idam edilmiştir.
BİLGİN, F. (2019). Aziz Efendi’nin Risâlesinde Kürt Emîrleri (IV. Murad Dönemi, 1623-1640). Mukaddime, Cilt: 10 - Sayı: 1, 1–19. https://ajindex.com/articles/7298
AKDAĞ, M. (2009), Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası “Celâlî İsyanları”, İstanbul: Yapı kredi Yayınları Ali Aynî EFENDİ (1280), Kavânin Al-i Osman Der-Hulâsa-i Mezâmin-i Defter-i Dîvân, İstanbul.
BAYKAR, T., Anadolu’nun Tarihî Coğrafyasına Giriş I, Anadolu’nun İdarî Taksimatı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara 1998.
BAYSUN, M.C. (1979), “Murad IV”. İA,, Ankara: MEB yayınları, s.625-647. BİDLÎSÎ, İ. (2001), Selim Şah-nâme (haz. Hicâbi Kırlangıç), Ankara:
Kültür Bakanlığı Yayınları.
BİLGİN, F., “Osmanlı Hâkimiyetindeki Cizre’de Siyasal Değişim ve Merkez-Çevre İlişkisi (XVI-XIX), Uluslararası Bilim Düşünce ve Sanatta Cizre Sempozyumu, Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2012, s. 67-79.
BRUİNESSEN, M.V. (2008), Kürdistan Üzerine Yazılar (Çev. Nevzat Kıraç ve diğerleri) stanbul: İletişim Yayınları ÇELEBİ, E. (2006), Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi (haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı), İstanbul:
Yapı Kredi. ÇELEBİ, K. (2009), fezleketü Akvâli’l-Ahyâr fîʿilm’t-Târî ve’l-Ahbâr (Terc. Seyyid Muhammed es-Seyyid), Ankara:
Türk Tarih Kurumu Basımevi. ÇOLAK, S. (2010), “Aziz Efendi’nin Risalesine Göre 17. Yüzyılda Osmanlı Merkez Ordusunun Durumu”, History Studies, Volume 2/2, s.101-112
DANİŞMEND, İ. H. (1992),
İzahlı Osmanlı Tarih Kronolojisi, İstanbul:
Türkiye Yayınları.
DEMİR, A. (1999), “Osmanlı Döneminden Bir Kesit: XVI. Yüzyıl Sonlarında Cizre”, Hz.Nuh’tan Günümüze Cizre Sempozyumu, İstanbul: Cizre Kaymakamlığı, s.73-86.
DİNÇ, F. (2010), “Osmanlı-İran Ara Coğrafya’sında Din İktidar İlişkileri Cizre Hükümeti Örneği (16-19.yy)”, Uluslararası Şırnak ve Çevresi Sempozyumu, Şırnak: s.515-527.
DOĞAN, C. (2011), “XVI. Yüzyıl Osmanlı İdari Yapısı Altında Kürt Emirlikleri ve Statüleri”, SDE Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Mayıs, XXIII, 31-43.
EKİNCİ, M. R. (2010), “Şırnak’ın İdarî Taksimatı ve İdarî Alanda Meydana Gelen Değişimler (1845-1918)”, Uluslararası Şırnak ve Çevresi Sempozyumu, Şırnak: s.487-503.
EKİNCİ, M. (2002), “Yavuz Sultan Selim Döneminde Osmanlı-Safevȋ İlişkileri”, Türkler, IX, 450-453.
GÖYÜNÇ, N. (1991),
XVI. Yüzyılda Mardin Sancağı, Ankara:
Türk Tarih Kurumu Yayınları.
HAMMER, B. J. V. (1993), Büyük Osmanlı Tarihi (Çev: Mümün Çevik ve Erol Kılıç), İstanbul: Üçdal Neşriyat. HOCA SAADETTİN EFENDİ, (1862), Tacü’t-Tevârîh, İstanbul: Tabhane-i Amire. KIBRISLI M. K. (….), Tarih-i Siyasi Devleti Aliye-i Osmaniye …