Dergiler / Bahçe / 2019 / Cilt: 48 - Sayı: 1

MAVİYEMİŞİN TÜRKİYE’DEKİ SERÜVENİ

ADVENTURE OF BLUEBERRY IN TURKEY

Dergi
Bahçe
Sayfa
17–29
Yayın Tarihi
2022-11-03
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede maviyemişin Türkiye’ye introdüksiyonu, adaptasyonu ve yaygınlaştırılması sürecinde yapılan çalışmalara yer verilerek maviyemişin Türkiye’deki 20 yıllık tarihsel geçmişi kronolojik olarak sunulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Maviyemişin Türkiye serüveni, 1996 yılında Rize’deki ormanlık alanlarda yetişen likapayı kültüre alma fikri ile başlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Konu ile ilgili literatür taramaları sonucunda çayüzümünün Vaccinium arctostaphylos olduğunu, Vaccinium cinsine giren bazı türlerin Amerika’da 1900’lü yılların başında kültüre alındığını ve “blueberry” olarak isimlendirildiğini öğrendik.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede maviyemişin Türkiye’ye introdüksiyonu, adaptasyonu ve yaygınlaştırılması sürecinde yapılan çalışmalara yer verilerek maviyemişin Türkiye’deki 20 yıllık tarihsel geçmişi kronolojik olarak sunulmuştur.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:2003 Verileri
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Maviyemişin Türkiye serüveni, 1996 yılında Rize’deki ormanlık alanlarda yetişen likapayı kültüre alma fikri ile başlamıştır. Türkiye’de çay tarımı yokken Rize ve Trabzon’da yaşayanların “likapa çayı” yaparak Rusya’ya ihraç ettiğini öğrendik ve likapada (çayüzümü) seleksiyon yapmaya karar verdik. Konu ile ilgili literatür taramaları sonucunda çayüzümünün Vaccinium arctostaphylos olduğunu, Vaccinium cinsine giren bazı türlerin Amerika’da 1900’lü yılların başında kültüre alındığını ve “blueberry” olarak isimlendirildiğini öğrendik. Bunun üzerine “blueberry” konusunda iki adet kitap satın aldık ve kitaplarla birlikte Vaccinium cinsi ile ilgili yüzlerce makaleyi Türkçeye çevirdik. 1999 yılında Rize İkizdereli Osman Nuri YILDIZ aracılığı ile bazı maviyemiş çeşitlerini Türkiye’ye getirerek İkizdere’de ilk ticari maviyemiş bahçesini tesis ettik. Maalesef Türkiye’de Vaccinium cinsine giren pek çok türe “yabanmersini” denildiği için isim karmaşası vardı. İki binli yıllarda Vaccinium cinsine giren türlerin isimleri tarafımızdan Türkçeleştirerek “bluberry” maviyemiş; cranberry “turnayemişi”; lingonberry “kekreyemiş”; “rabbiteye blueberry” tavşangözü maviyemişi; “bilberry” çobanüzümü; “Caucasian whortleberry” ise “çayüzümü” isimleriyle tescillenmiştir. Türkiye’de ilk maviyemiş meyvesini 2003 yılında taze olarak piyasaya sunduk ve aynı yıl reçel ile yaş pasta sektörüne kazandırdık. Maviyemiş ile turnayemişi fidanlarının ithalatına son vermek için birçok çeşidini tescilledik ve fidan üretimlerini başlattık. Şu anda Türkiye’de 6000 dekar alanda yaklaşık 5000 ton maviyemiş üretimi yapılmaktadır. Bu makalede maviyemişin Türkiye’ye introdüksiyonu, adaptasyonu ve yaygınlaştırılması sürecinde yapılan çalışmalara yer verilerek maviyemişin Türkiye’deki 20 yıllık tarihsel geçmişi kronolojik olarak sunulmuştur.

Abstract

Blueberry Turkey’s adventure began with my idea that conduct a selection study for Caucasian whortleberry (Vaccinium acrtostaphylos) grown in my hometown, Rize–Güneysu–Yüksekköy in the year of 1996. Before tea cultivation in Rize and Trabzon province, thousands of peoples inhabited in the area harvested the green and fresh bushes of the wild Caucasian whortleberry, made black tea from these bushes and export them to the Russia. I learned the Caucasian whortleberry and bilberry and some Vaccinum species cultivation began at the beginning of 1990 in the USA. I also learned that blueberry name derived from the blue color of the berry. I bought several books written on blueberry from USA. After translation of the several books and hundreds of articles about blueberry, we bought blueberry potted plants from Poland by Osman Nuri YILDIZ at the year of 1999, and we established the first orchard in Rize–İkizdere village. In the year of 2003, we harvested the first commercial blueberry and marketed them as fresh, jam and muffin. Unfortunately, there are “yabanmersini” caos in Turkey and cranberry, blueberry, Caucasian whortleberry, bilberry, lingonberry and some Myrtus species called as “yabanmersini”. This name confusion also caused health problems in Turkey. Because many berry fruits have different English name, Latin name, plant habitus and health benefits were given the same name. After the beginning of the blueberry cultivation, I gave the right Turkish name of the new berry fruit and I solve the name chaos. I gave the new and Turkish name to the new berry fruits as, “maviyemiş for blueberry”, “turnayemişi for cranberry”, “kekreyemiş for lingonberry”, “çayüüzümü for Caucasian whortleberry”, “çobanüzümü for bilberry” and The Ministry of Agriculture and Forestry registered these names. This article includes the chronological background of blueberry introduced to Turkey at the year of 1999 and detailed and historical information of blueberry are presented.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÇELİK, H. (2022). MAVİYEMİŞİN TÜRKİYE’DEKİ SERÜVENİ. Bahçe, Cilt: 48 - Sayı: 1, 17–29. https://ajindex.com/articles/648854

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Anonym, 2011. Blueberry growing comes to the national agricultural library. Agricultural Research, May-June 2011:14- 16p
  2. Anonym, 2016. 100 years of blueberries. a dynamic journey from farm to table. The US Highbush Blueberry Council Presents. 7p
  3. Anonym, 2019a. FAO Statistics (http:// www.fao.org/faostat/en/#data/QC)
  4. Anonym, 2019b. Blueberries. A National Information Resource for Value-Added Agriculture
  5. Anonym, 2019c. Blueberries (https://www. agmrc.org/commodities-products/fruits/blu eberries)
  6. Ateş, S., 2011. Trabzon ili Hayrat ilçesinde organik olarak yetişmekte olan bazı maviyemiş (Vaccinium corymbosum L.) çeşitlerinin büyüme, gelişme ve verim özelliklerinin saptanması (Yüksek Lisans Tezi). OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, 215s
  7. Ateş, S., Çelik, H., 2012. Dünya ve Türkiye maviyemiş üretim potansiyeli. (Özet
  8. Ulusal Üzümsü Meyveler Semp., 3-5 Ekim, Akdeniz Üniversitesi, 116s
  9. Ateş, S., Çelik, H., 2013. Dünya ve Türkiye’de maviyemiş üretim potansiyeli. Hasad Tarım Dergisi, Bitkisel Üretim, 29(343):76-80
  10. Ateş, S., Çelik, H., İslam, A., 2017. Doğu Karadeniz Bölgesinde organik olarak yetişmekte olan bazı yüksek boylu maviyemiş çeşitlerinin pomolojik ve kimyasal özellikleri. Bahçe 46(Özel Sayı 1):163-170
  11. Çağlayan, K., Çelik, H., Gazel, M., Elçi, E., Gündüz, K., Grubar, B., Marn, M.V., 2016. Occurrence of Vaccinium viruses in Black Sea region of Turkey
  12. International Vaccinium Symposum, Orlando, Florida, Abstrack Book, 76p
  13. Çağlayan, K., Gazel, M., Tunç, B., Acıoğlu, M., Gündüz, K., Çelik, H., Mavric, I., Marn, M., 2019. Türkiye’de kültüre alınan Vaccinium türlerindeki virüslerin bulunma ve yaygınlık oranlarının Das-Elisa ve RT-PCR analizleri ile tespit edilmesi
  14. Ulusal Üzümsü Meyveler Semp., 05-07.09.2019, Samsun, 13s
  15. Çelik, H., 2009a. Yield and berry characteristics of some northern highbush blueberries grown at different altitudes in Turkey. In the context of COST-Action 863, Proceedings of the Workshop on “Berry production in changing climate conditions and cultivation systems”. 29-31 October, Geisenhaim, Germany. ISHS Acta Horticulturae, 838:63-67
  16. Çelik, H., 2003. Bazı yüksek çalı maviyemiş çeşitlerinin Rize’deki performanslarının saptanması üzerine araştırmalar-1. Ulusal Kivi ve Üzümsü Meyveler Semp., 23-25.10.2003, Ordu, 454-460s
  17. Çelik, H., 2004a. Türkiye için yeni ve harika bir meyve, maviyemiş (likapayabanmersini), üzümsü meyvelerin kralıdır. Hasad Gıda, Tarım ve Hayvancılık Dergisi 20(235)