Dergiler / Türklük Bilimi Araştırmaları / 2014 / Cilt: 0 - Sayı: 36

TÜRKÇEDE TABİAT KAYNAKLI “YIKIM”LAR NASIL İFADE EDİLİR?

-

Sayfa
169–190
Yayın Tarihi
2022-11-03
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, tabiat olaylarının yol açtığı yıkımları anlatmak üzere kullanılan afet ve felâket sözleri ile insanoğlunu tarih boyunca etkileyen doğal afetlerden olan deprem, sel ve yangın kelimelerinin tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde izi sürülecek, bu kelimeler derlenerek sözlüklerdeki tanımlar arasındaki ince ayrımlar ortaya konacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkler ilk çağlarda, tabiat olaylarını ve tabiattan kaynaklanan yıkımları; göğün ve yerin kılıcısı, yaratıcısı olarak gördükleri Tanrı ile ilişkilendirerek adlandırmalarını bu inanca göre yapmışlardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Örneğin Eski Türkçede “teŋri” sözünün hem “Tanrı” hem de “gökyüzü” anlamında kullanıldığı bilinir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, tabiat olaylarının yol açtığı yıkımları anlatmak üzere kullanılan afet ve felâket sözleri ile insanoğlunu tarih boyunca etkileyen doğal afetlerden olan deprem, sel ve yangın kelimelerinin tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde izi sürülecek, bu kelimeler derlenerek sözlüklerdeki tanımlar arasındaki ince ayrımlar ortaya konacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Afet · felâket · yıkım

Özet

Türkler ilk çağlarda, tabiat olaylarını ve tabiattan kaynaklanan yıkımları; göğün ve yerin kılıcısı, yaratıcısı olarak gördükleri Tanrı ile ilişkilendirerek adlandırmalarını bu inanca göre yapmışlardır. Örneğin Eski Türkçede “teŋri” sözünün hem “Tanrı” hem de “gökyüzü” anlamında kullanıldığı bilinir. Benzer inanış, Yunan ve Roma mitolojileri dâhil bütün eski kavimlerde görülür. Tabiat olaylarını Tanrı’nın öfkesi ya da cezası olarak gören ve hayretle seyreden eski Türkler, bu sebeple Gök Tanrı’ya, atalara, tabiat kuvvetlerine at ve koyun kurban ederlerdi. Bu makalede, tabiat olaylarının yol açtığı yıkımları anlatmak üzere kullanılan afet ve felâket sözleri ile insanoğlunu tarih boyunca etkileyen doğal afetlerden olan deprem, sel ve yangın kelimelerinin tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde izi sürülecek, bu kelimeler derlenerek sözlüklerdeki tanımlar arasındaki ince ayrımlar ortaya konacaktır.

Abstract

Turks at the earlier ages referred to the natural disasters as the otcome of the creators of the sky and the terra. Accordingly they had named the God on this belief. For instance, the word “tenri” in the old Turkish is known to be used to refer to the “God” and also in the meaning of the “sky” meanings. The similar belief can be seen in every old clan including the Greek and the Rome mythologies. The old Turks who perceived and astonished the nature occurring as the anger or punishment of God, sacrificed horse and sheep to the Sky God, ancestors, nature forces just for this reason. In this article, the disaster and plague statements that are used to explain to tell the destructions caused by the nature occurring and the earthquake, flood, fire words will be traced on the historical and contemporary dialects

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GÖNÜLAL, Y. Ö. (2022). TÜRKÇEDE TABİAT KAYNAKLI “YIKIM”LAR NASIL İFADE EDİLİR?. Türklük Bilimi Araştırmaları, Cilt: 0 - Sayı: 36, 169–190. https://ajindex.com/articles/635435

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. ABDULLİN, İ.A., Vahitova, S.B., Gazizova, F.M., Gaynanova L.R. ve diğerleri (1977-1981), Tatar télénéŋ aŋlatmalı süzlégé, IIIt., Kazan. ADAMOVİĆ, Milan (2009), Floransalı Filippo Agenti’nin Notlarına Göre (1533) 16. Yüzyıl Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları,
  2. Ankara.
  3. Ahmet Vefik Paşa (2000), Lehçe-i Osmânî, (Haz. Recep Toparlı), TDK Yayınları,
  4. Ankara.
  5. ARAT, Reşit Rahmeti (1999), Kutadgu Bilig I (Metin), TDK Yayınları,
  6. Ankara.
  7. ARAT, Reşit Rahmeti (1974), Kutadgu Bilig II (Çeviri), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
  8. ARAT, Reşit Rahmeti (1979), Kutadgu Bilig III (İndeks), (Haz. Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya, Nuri Yüce), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları,
  9. İstanbul.
  10. ARAT, Reşit Rahmeti (1992), Atebetü’l Hakayık, Türk Tarih Kurumu Yayınları,
  11. Ankara.
  12. ARIKOĞLU, Ekrem, Kuular, Klara (2003),
  13. Tuva Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları,
  14. Ankara.
  15. AYAZLI, Özlem (2012), Altun Yaruk Sudur VI. Kitap Karşılaştırmalı Metin Yayını, TDK Yayınları,
  16. Ankara.
  17. BASKAKOV, N.A., Toşçakova T.M. (1999), Altayca-Türkçe Sözlük, (Haz. Emine Gürsoy Naskali, Muvaffak Duranlı), TDK Yayınları,
  18. Ankara.
  19. BATTAL, A. (1934), İbni-Mühennâ Lûgati, Devlet Matbaası, İstanbul.
  20. BAYNİYAZOV, A., Bayniyazova, J. (2009), Türkiye Türkçesi Kazak Türkçesi Sözlüğü, (Ed. Kenan Koç), IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul.
  21. BAYRAM, Bülent (2007), Çuvaş Türkçesi-Türkiye Türkçesi Sözlük, Tablet Yayınları,
  22. Konya. BOROVKOV, A. K. (2002), Orta Asya’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII.-XIII. Yüzyıllar), (Çev. Halil İbrahim Usta, Ebülfez Amanoğlu), TDK Yayınları,
  23. Ankara.
  24. CAFEROĞLU, Ahmet (2011),
  25. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları,
  26. Ankara.
  27. CLAUSON, Sir Gerard (1972), An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth- Century Turkish, Oxford. ÇAĞRICI, Mustafa (1988), “Âfet” maddesi, TDV İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları,
  28. İstanbul.
  29. ÇULHA, Tülay (2006), Karaycanın Kısa Sözvarlığı (Karayca-Türkçe Kısa Sözlük, Kebikeç Yayınları,
  30. İstanbul.
  31. DİLÇİN, Cem (1983),
  32. Yeni Tarama Sözlüğü, TDK Yayınları,
  33. Ankara.
  34. ECKMANN, János (1995), Nehcül-Ferādìs I Metin II Tıpkıbasım, (Yayınlayanlar Semih TEZCAN, Hamza ZÜLFİKAR), TDK Yayınları,
  35. ELLİADE, Mircea (2003), Dinler Tarihine Giriş, (Çev.: L. Arslan), Kabalcı Yayınları,
  36. İstanbul.
  37. ERCİLASUN, Ahmet Bican vd. (1991), Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü I, Kültür Bakanlığı Yayınları Kaynak Eserler Dizisi, Ankara.
  38. ERGİN, Muharrem (1997),
  39. Dede Korkut Kitabı I-II, TDK Yayınları,
  40. Ankara.
  41. GAYDARCİ, G.A., Koltsa, E.K., Pokrovskaya, L.A., Tukan, B.P., Gagauz Türkçesi