Dergiler / Karadeniz Araştırmaları / 2021 / Cilt: 18 - Sayı: 70

ESKİ UYGURCA ORGAN ADLARIYLA OLUŞTURULMUŞKALIPLAŞMIŞ DİL BİRİMLERİ

FORMULAIC EXPRESSIONS CREATED THROUGH ORGAN NAMES IN OLD UYGHUR

Sayfa
429–448
Yayın Tarihi
2022-10-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Türkçenin en eski döneminde dahi kizlek oron “edep yeri, cinsel organ”,kaşanıg yolı “idrar yolu”, et kırtış “et, deri”, agızıntın ün- “ağzından çıkmak; söylemek” vb. kalıplaşmış yapılarınolması Türkçenin işlek ve derin bir anlam yapısının olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dil kullanımında özel bir yeri olan kalıplaşmış dil birimleri, dil sisteminin en önemli parçalarıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Organ adlarının kalıplaşmışbirimler oluşturması dikkate değerdir.
💡
Sonuç & Katkı:Türkçenin en eski döneminde dahi kizlek oron “edep yeri, cinsel organ”,kaşanıg yolı “idrar yolu”, et kırtış “et, deri”, agızıntın ün- “ağzından çıkmak; söylemek” vb. kalıplaşmış yapılarınolması Türkçenin işlek ve derin bir anlam yapısının olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Dil kullanımında özel bir yeri olan kalıplaşmış dil birimleri, dil sisteminin en önemli parçalarıdır. Bu dil birimleri,bir dilin anlam bilimi, söz dizimi, biçim bilimi yapısı ile ilgili olduğu kadar kültürel ve sosyal yönü ile de ilişkilidir.Dilin birden çok alanını ilgilendiren kalıplaşmış dil birimlerinin modern dillerdeki kullanımının incelenmesininyanında tarihî dillerde de ele alınması önem arz etmektedir. Burada dilbilim çalışmalarında önemli bir yere sahipolan kalıplaşmış dil birimlerinin (birleşikler, ikilemeler, deyimler, atasözleri ve kalıp sözler (ifadeler)) EskiUygurcadaki kullanımları incelenecektir. Eski Uygurca kalıplaşmış dil birimlerinin kullanımı açısından son derecezengin bir yapıya sahiptir. Bu dönemde kullanılan bütün kalıplaşmış dil birimlerini ele almak çalışmanınsınırlarını aşacaktır. Bundan dolayı çalışma organ adları ile kurulan kalıplaşmış dil birimleri ile sınırlandırılmış,Eski Uygurcada organ adlarıyla oluşturulmuş birleşikler, ikilemeler, deyimler, atasözleri ve kalıp sözlerincelenmiştir. Özellikle organ adlarından oluşan kalıplaşmış bu birimlerin tespit edilmesiyle Eski Uygurcanındolayısıyla Eski Türkçenin oldukça işlek bir dil olduğunu göstermek amaçlanmıştır. Organ adlarının kalıplaşmışbirimler oluşturması dikkate değerdir. Türkçenin en eski döneminde dahi kizlek oron “edep yeri, cinsel organ”,kaşanıg yolı “idrar yolu”, et kırtış “et, deri”, agızıntın ün- “ağzından çıkmak; söylemek” vb. kalıplaşmış yapılarınolması Türkçenin işlek ve derin bir anlam yapısının olduğunu göstermektedir.

Abstract

Formulaic expressions hold a special place in language. They are one the most important elements of language – culturally, socially, semantically, syntactically, and morphologically. Linguists therefore ought to examine them asthey concern various domains of language and linguistics – both modern and historical alike. This study examineshow Old Uyghur [would have] used formulaic language units (compounds, reduplications, idioms, proverbs,formulaic expressions (phrases)). Old Uyghur is extremely rich in this sense. We confined this study only to termsfor [human] organs and compounds, reduplications, idioms, proverbs, and formulaic expressions (phrases)thereof. We tried to prove that Old Uyghur – and thus the Old Turkish – were good at making formulaicexpressions out of organs. Even in early Turkish, the presence of such phases as kizlek oron (private parts,genitalia), kaşanıg yolı (urinary tract), et kırtış (flesh, skin), and agızıntın ün- (pass someone’s lips, to say)demonstrate just how deep Turkic languages are when it comes to meaning.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

EKMEN, B. C., ELMALI, M. (2022). ESKİ UYGURCA ORGAN ADLARIYLA OLUŞTURULMUŞKALIPLAŞMIŞ DİL BİRİMLERİ. Karadeniz Araştırmaları, Cilt: 18 - Sayı: 70, 429–448. https://ajindex.com/articles/570301

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. ARAT, R. R. (1930). Zur Heilkunde der Uiguren. Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften. ARAT, R. R. (1932). Zur Heilkunde der Uiguren II. Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften. ARAT, R. R. (1936). Turkische Turfantexte VII. Berlin: (APAW 1936: 12) [SEDTF 2: 290- 411]. AYAZLI, Ö. (2012). Altun Yaruk Sudur VI. Kitap Karşılaştırmalı Metin Yayını. İstanbul:
  2. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. AYAZLI, Ö. (2016). Eski Uygurca Din Dışı Metinlerin Karşılaştırmalı Söz Varlığı. Ankara:
  4. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  5. AYVERDİ, İ. (2010). Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul:
  6. Kubbealtı. CLAUSON, S. G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Oxford At The Clarendon Press.
  7. CONKLIN, K. - N. SCHMITT (2012). “The Processing of Formulaic Language”. Annual Review of Applied Linguistics. 32: 45-61.
  8. ÇETİN, E. (2020a). Altun Yaruk VII. Kitap Berlin Bilimler Akademisindeki Metin Parçaları (Karşılaştırmalı Metin, Çeviri, Açıklamalar, Dizin). Ankara:
  9. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  10. ÇETİN, E. (2020b). Altun Yaruk VIII. Kitap Berlin Bilimler Akademisindeki Metin Parçaları (Karşılaştırmalı Metin, Çeviri, Açıklamalar, Dizin). Ankara:
  11. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  12. ÇOLAK, G. (2017). Türkçede Fosil Kelimeler. İstanbul:
  13. Bilge Kültür Sanat. EKMEN, B. C. (2018). Eski Uygur Türkçesi Metinlerinde Organ Adları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). ELMALI, M. (2016). Daśakarmapathāvadānamālā: Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-DizinTıpkıbaskı. Ankara:
  14. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  15. ELMALI, M. (2019). Eski Uygurca Altı Dişli Fil Hikâyesi. Ankara:
  16. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  17. ERCİLASUN, A. B. - Z. AKKOYUNLU (2015). Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lügâti’t Türk: GirişMetin-Çeviri-Notlar-Dizin. Ankara:
  18. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  19. ERDAL, M. (1991). Old Turkic Word Formation: A Functional Approach to the Lexicon I-II. Wiesbaden: Otto Harrassowits. GABAIN, A. von (1988). Eski Türkçenin Grameri. (çev. Mehmet Akalın). Ankara:
  20. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  21. GENG, S. - H. J. KLIMKEIT (1988). Das Zusammentreffen mit Maitreya, die ersten fünf Kapitel der Hami-Version der Maitrisimit, in Zusammenarbeit mit Helmut Eimer und Jens Peter Laut, I-II. Wiesbaden: Otto Harrassowitz. GENG, S. vd. (2005). “Fragmente der uigurischen Daśakarmapathāvadānamālā aus Hami (Teil 1)”. Ural-Altasiche Jahrbücher Neue Folge 19. Harrassowitz Verlag: 72-121.
  22. GÖKDAYI, H. (2008). “Türkçede Kalıp Sözler”. Bilig. 44: 89-110.
  23. GÖKDAYI, H. (2020). Türkçede Kalıp Sözler. İstan