Dergiler / History Studies / 2012 / Cilt: 4 - Sayı: 4

Osmanlı devleti’nde reâyâ (köylü-çiftçi) - yörük (göçebe) ayrımı ve içel sancağı örneği

Subjects (peasant-farmer) - yörük (nomad) difference in the Ottoman empire: The case of district of içel

Sayfa
91–108
Yayın Tarihi
2022-10-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yörükler, yerleşik köylüler gibi bazı ortak vergilere tabi olmaları nedeniyle reâyâdan sayılmakla birlikte, birçok tarihî kaynakta raiyyet rusumu ödeyen yerleşik köylülerin reâyâdan ayrı tutulduğu, kavram ve içerik olarak reâyâ-yörük ayrımının yapıldığı görülmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale kanunnâmeler, tahrir defterleri ve vekayınameler başta olmak üzere ana kaynaklara dayanarak genel olarak reâya ve yörük kavramlarını açıklamakta ve bu ayrımın ne şekilde yer aldığını ortaya koymaktadır; özelde ise İçel sancağı örneği ile bu ayrımın boyutlarını ve yerleşmelere etkisini birlikte incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Göçebe yörüklerin hayat tarzları, yerleşik halde olan reâyâ ile aralarında bazı hukukî ve iktasadî farkların ortaya çıkmasına yol açmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Yörükler, yerleşik köylüler gibi bazı ortak vergilere tabi olmaları nedeniyle reâyâdan sayılmakla birlikte, birçok tarihî kaynakta raiyyet rusumu ödeyen yerleşik köylülerin reâyâdan ayrı tutulduğu, kavram ve içerik olarak reâyâ-yörük ayrımının yapıldığı görülmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Bu makale kanunnâmeler, tahrir defterleri ve vekayınameler başta olmak üzere ana kaynaklara dayanarak genel olarak reâya ve yörük kavramlarını açıklamakta ve bu ayrımın ne şekilde yer aldığını ortaya koymaktadır; özelde ise İçel sancağı örneği ile bu ayrımın boyutlarını ve yerleşmelere etkisini birlikte incelemektedir. Osmanlı toplumunda şehirli, köylü veya göçebe aşiretlerin meydana getirdiği ve genel bir tabirle reâyâ denilen vergi mükellefi grup, yönetilenleri oluşturmaktaydı. Göçebe yörüklerin hayat tarzları, yerleşik halde olan reâyâ ile aralarında bazı hukukî ve iktasadî farkların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Yörükler, yerleşik köylüler gibi bazı ortak vergilere tabi olmaları nedeniyle reâyâdan sayılmakla birlikte, birçok tarihî kaynakta raiyyet rusumu ödeyen yerleşik köylülerin reâyâdan ayrı tutulduğu, kavram ve içerik olarak reâyâ-yörük ayrımının yapıldığı görülmektedir.

Abstract

Relying on the law codes, property tax registries and chronicles as well as other main sources, this article in general explains the concepts of reaya (subjects) and yörük (nomads), along with their differences; and particularly it examines the dimensions of this difference in the district of İçel and its effects on the rural settlements. In Ottoman society, the tax payers who were composed of city-dwellers, peasants, and nomadic tribes, were largely called reaya (subjects). This group were tax-payers and ruled people. However, peasants dealing with agriculture were also called as reaya in a narrow sense. The nomadic life style of yörüks had led to the emergence of some juridical and economic differences between them and settled subjects in the rural areas. Although the nomads were regarded a part of subjects because they were liable to same kind of taxes as the settled subjects, in many historical source they were classified as different from the settled peasants, who paid the tenancy tax (raiyyet rüsumu).

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÇELİK, Ş. (2022). Osmanlı devleti’nde reâyâ (köylü-çiftçi) - yörük (göçebe) ayrımı ve içel sancağı örneği. History Studies, Cilt: 4 - Sayı: 4, 91–108. https://ajindex.com/articles/537376

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Arşiv Vesikaları ve Kaynak Eserleri: Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Tahrir Defteri (TD), nr. 31, 58, 83, 128, 272, 387. BOA, Bâb-ı Âsafi, Defterhane-i Âmire (A. DFE), nr. 574, 766. BOA, Kâmil Kepeci (KK), Ruûs Defteri, nr. 208. BOA, KK, nr. 2808. BOA, Mühimme Defteri (MD), nr. 7, s. 655, hkm, 1921; nr. 27, s. 291, hkm. 606. BOA. A. DFE. nr. 766, s. 4, 7, 14, 15, 21; BOA. A.DFE. nr. 574. Tapu Kadastro, Kuyûd-ı Kadîme Arşivi (TK. KKA), TD, nr. 128. Kanûnnâme Mecmûası Süleymaniye Ktp. Reisülküttab ksm. nr. 1004. Kanûnnâme Mecmuası, Bayezid Merkez Ktp. Veliyüddin Efendi Kısmı, nr. 1970. 82 Numaralı Mühimme Defteri, neşr. H. Osman Yıldırım ve dğr, Ankara 2000
  2. Ahmed Refik, Anadolu‟da Türk Aşiretleri (966-1200), İstanbul 1989.
  3. Akgün, Ahmet, Anonim, Tevârih-i Âl-i Osman, Marmara Üni., Sosyal Bilimler Ens., Yüksek Lisans tezi, İstanbul 1988.
  4. Akgündüz, Ahmet, Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, I (İstanbul 1990),
  5. II (1990),
  6. III (1991),
  7. IV (1992),
  8. V (1992),
  9. VI (1993),
  10. VII (1994),
  11. VIII (1994),
  12. IX (1996). Âşık Paşa-zâde, Tevârih-i Âl-i Osman, neşr. Âli Bey, İstanbul 1332. Ayhan, Hasan, Anonim Tevârih-i Al-i Osman, (Transkripsiyon, İnceleme, Dizin), Marmara Üni., Türkiyat Araştırmaları Ens., Yüksek Lisans tezi, İstanbul 2003.
  13. Barkan, Ömer Lütfi, XV ve XVI inci Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Ziraî Ekenominin Hukukî ve Mali Esasları, Kanunlar, İstanbul 1943.
  14. Birbiçer, Ali, Anonim, Tevârih-i Âl-i Osman, Marmara Üni., Sosyal Bilimler Ens., Yüksek Lisans tezi, İstanbul 1988. Hadîdî, Tevârîh-i Âl-i Osman 1299-1523, hzr. Necdet Öztürk, İstanbul 1991.
  15. Karazeybek, Mustafa, Târîh-i Âl-i Osman, İstanbul Üni., Sosyal Bilimler Ens., Yüksek Lisans tezi, İstanbul 1994.
  16. Lütfi Paşa, Tevârih-i Âl-i Osman, nşr. Âli Bey, İstanbul 1341. Oruç Bey, Tevârih-i Âl-i Osman, neşr. Necdet Öztürk, İstanbul 2007. Tevkiî Abdurrahman Paşa, "Osmanlı kanunnâmeleri”, Millî Tetebbular Mecmuası, I/1 (İstanbul 1331), s. 1-543. Araştırma ve İnceleme Eserleri: AKYILMAZ, Gül, “Osmanlı Devleti’nde reaya kavramı ve devlet-reaya ilişkileri”, Osmanlı, IV, Ankara 1999, s. 40-54.
  17. ARICANLI, İsenbike, “Osmanlı İmparatorluğu’nda yörük ve aşiret ayırımı”, Boğaziçi Üniversitesi Beşeri Bilimler Dergisi, VII (İstanbul 1979), s. 29-34.
  18. ARIKAN, Zeki, XV-XVI. Yüzyılda Hamit Sancağı, İzmir 1988.
  19. BARKAN, Ömer Lütfi, "Tarihi demografi araştırmaları ve Osmanlı tarihi", TM, X (İstanbul 1953), s. 1-26.
  20. ÇABUK, Vahid, “Yörükler” maddesi, İA, XIII, s. 430-435.
  21. ÇELİK, Şenol, Osmanlı Taşra Teşkilatından İçel Sancağı (1500-