KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Gazi Türkiyat / 2017 / Cilt: 1 - Sayı: 20

KLASİK ÇAĞATAY DEVRİ ŞAİRLERİ OLAN ALİ ŞİR NEVÂYİ VE HÜSEYİN BAYKARA’NIN MANZUM ESERLERİNDE OLDURGAN ÇATI

Serpil SOYDAN
Sayfa
157–179
Yayın Tarihi
2022-10-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Oldurgan çatı tasnifinde yapı bölümünde, fiillerin aldığı ekler, anlam bölümünde fiillerin aldığı çatı eklerine göre üstlendiği fonksiyonlar dikkate alınarak tasnif yapılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çatı, öznenin eyleyen, eyleten, karşılıklı ya da birlikte yapma, etkilenen biçimleri ile yüklem arasındaki ilişkileri belirleyen, fiilden fiil yapım ekleri alarak anlam değişmelerine uğrayan yeni biçimleridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Geçişsiz fiillerin, ettirgenlik ekleri olarak bilinen -Ar-,-DIr-,-Ir-,-(I)t- gibi fiilden fiil yapım ekleri alarak öznenin işi kendi yaptığı ya da öznenin nesne üzerinde doğrudan etkili olduğu çatı türü oldurgan çatı olarak tanımlanmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Oldurgan çatı tasnifinde yapı bölümünde, fiillerin aldığı ekler, anlam bölümünde fiillerin aldığı çatı eklerine göre üstlendiği fonksiyonlar dikkate alınarak tasnif yapılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ali Şir Nevâyi · Hüseyin Baykara · Çağatay Türkçesi

Özet

Çatı, öznenin eyleyen, eyleten, karşılıklı ya da birlikte yapma, etkilenen biçimleri ile yüklem arasındaki ilişkileri belirleyen, fiilden fiil yapım ekleri alarak anlam değişmelerine uğrayan yeni biçimleridir. Geçişsiz fiillerin, ettirgenlik ekleri olarak bilinen -Ar-,-DIr-,-Ir-,-(I)t- gibi fiilden fiil yapım ekleri alarak öznenin işi kendi yaptığı ya da öznenin nesne üzerinde doğrudan etkili olduğu çatı türü oldurgan çatı olarak tanımlanmaktadır. Fiil çatısı konusu dil bilimi alanının çözüme ulaştırılması gereken en önemli konularından biridir. Ayrıca Çağatay Türkçesi döneminde de fiilde çatı konusu incelenmemiştir Bu konu üzerinde gramer konusunu ele alan araştırmacılar tarafından fikir birliği sağlanamamıştır. Türkçenin tarihî lehçeleri üzerinde yapılan çalışmalarda bu konu sadece yapı açısından incelenmiş, anlam bilimi konusuna değinilmemiştir. Dolayısıyla çalışma, çatı konusunda anlam bilimi bakımından yaşanan eksiklere dikkati çekecektir. Çağatay Türkçesinde çatı eki alan fiillerin hangi anlamlarda kullanıldığı ortaya konulacaktır. Bu makalede Çağatay Türkçesinde Anlam ve Fonksiyon Açısından Fiilde Çatı konulu doktora tez çalışmasında oldurgan, ettirgen, edilgen, meçhul, dönüşlü, işteş çatı olmak üzere altı başlık altında incelenen fiilde çatı konusundan sadece oldurgan çatı ele alınmıştır. Oldurgan çatı bölümünde, anlam ve yapı bakımından değerlendirilmiş bazı fiil örneklerine yer verilmiştir. Oldurgan çatı tasnifinde yapı bölümünde, fiillerin aldığı ekler, anlam bölümünde fiillerin aldığı çatı eklerine göre üstlendiği fonksiyonlar dikkate alınarak tasnif yapılmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

SOYDAN, S. (2022). KLASİK ÇAĞATAY DEVRİ ŞAİRLERİ OLAN ALİ ŞİR NEVÂYİ VE HÜSEYİN BAYKARA’NIN MANZUM ESERLERİNDE OLDURGAN ÇATI. Gazi Türkiyat, Cilt: 1 - Sayı: 20, 157–179. https://ajindex.com/articles/520995

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. AKSAN, Doğan; ÖZEL Sevgi, ATABAY, Neşe (1976),
  2. Sözcük Türleri II, Yöneten ve Yayıma Hazırlayan: Doğan Aksan, 1.baskı, Ankara:
  3. TDK yay. AKSAN, Doğan (1983), Sözcük Türleri, (Yöneten ve Yayıma Hazırlayan: Doğan Aksan), 2.baskı, Ankara:
  4. TDK yay. AKSAN, Doğan (2003),
  5. Sözcük Türleri, İstanbul:
  6. Papatya Yay. ATA, Aysu (1997), Kısasü’l-Enbiyâ I (Giriş-Metin-İnceleme),Ankara:
  7. TDK Yay. ATA, Aysu (1997), Kısasü’l-Enbiyâ II (Dizin-Sözlük),Ankara:
  8. TDK Yay. ATALAY, Besim (1970),
  9. Abuşka Lugati veya Çağatay Sözlüğü, Ankara:
  10. Ayyıldız Matbaası. ATALAY, Besim (1998), Kaşgarlı Mahmut- Dîvânu Lugâtit-Türk, Ankara:
  11. TDK Yay. BAASANJAV, Terbısh (2006), Türkiye Türkçesi ve Halha Moğolcasında Çatı, Ankara Üniv.: Doktora Tezi. BANGUOĞLU, Tahsin (1998),Türkçenin Grameri, 5.baskı, Ankara:
  12. TDK Yay. BANGUOĞLU, Tahsin (2007),
  13. Türkçenin Grameri, Ankara:
  14. TDK Yay. BARTHOLD, William (1945), "Çağatay", İslam Ansiklopedisi, C. III. BERTA, Arpad (1996), Deverbale Wortbildung im Mittelkiptschakisch-Türkischen, Harrassowitz Verlag-Wiesbaden. BİLGEGİL, M. Kaya (1982),Türkçe Dilbilgisi, İstanbul: Dergâh Yay. 2.baskı. BUHARİ, Şeyh Süleyman Efendi (2003), Lugat-i Çagatay ve Türkî-i Osmanî (Tıpkıbasım), İstanbul 1298: Türk Dilleri Araştırmaları 13. CANPOLAT, Mustafa (1995), Ali Şîr Nevâyî, Lisânü’t-Tayr, Ankara:
  15. TDK Yay. CLAUSON, Sir Gerard (1960), Sanglax - A. Persian Guide to the Turkish Longuage by Muhammed Mahdī xān, “E. t. w. Gibb Memorial Serres, New Series xx”: London. CLAUSON, Sir Gerard (1972), An Etimological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkısh, Oxford Üniversity: London. COURTEİLLE, Pavet de (1870), Dıctıonnaıre Turc-Oriental-el-luġatü’n-Nevâiyye ve’l-iştihâdatu’lÇaġataiyye, Paris. ÇELİK, Ülkü (1996), Ali Şìr Nevâyî- Leylî vü Mecnûn, Ankara:
  16. TDK Yay. DANKOFF, Robert ve KELLY James (1985), Maómûd al-Kaşyarì: Compendium of the Turkic Dialects III. Cambridge: Sources of Oriental Languages and Literatures 7, Turkish Sources VII. DELİCE, H. İbrahim (2009, Mayıs), “Oldurgan Çatı İşlev Açısından Nasıl Tanımlanmalıdır?”, CÜ Sosyal Bilimler Dergisi, C. 33. No:1,107-120.
  17. DEMİR, Nurettin ve YILMAZ, Emine (2010), Türk Dili El Kitabı, (5. bs.), İstanbul:
  18. Grafiker Yayınları.
  19. DEMİRCAN, Ömer (2003),Türk Dilinde Çatı, İstanbul:
  20. Papatya Yay. DENY, Jean (1943), Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), (Çev. Ali Ulvi Elöve,), İstanbul:
  21. Maarif Kütüphane, Beşinci Fasikül, TDK Kütüphane, Esas No: A.1141,Kayıt No:5890. DİZDAROĞLU, Hikmet (1963),
  22. Türkçede Fiiller, Ankara:
  23. TDK Yay. ECKMANN, Janos (1958), "Çağat