KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Erdem / 2018 / Cilt: 0 - Sayı: 75

Gülistan Tercümesi’nin Ses ve Şekil Bilgisinde İkili Kullanımlar ve Bu Kullanımların Bugünkü Oğuz ve Kıpçak Lehçelerindeki Görünümü

Binary Uses in Photics and Morphology Gülistan Translation

Okan Celal GÜNGÖR
Dergi
Erdem
Sayfa
121–148
Yayın Tarihi
2022-10-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İkili kullanımların ses bilgisinde;düzlük-yuvarlaklık uyumunda, /ė/ ~/ e/ seslerinin kullanımında,ünlü değişmelerinde (/-a-/ ~ /-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~/i-/) ünlü kaynaşmasında(ni üçün ~ niçin), ünsüz uyumunda, ünsüzdeğişmelerinde (/b-/ ~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/ ~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/~ /d-/, /-z-/ ~ /-s-/), benzeşmede (-ln- ~ -ll-), ikizleşmede (iki ~ ikki,iti ~ itti), göçüşmede (kibi/kibin ~ bigi/bigin) ünsüz düşmelerinde (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/ ~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/, /-y/ ~ /-ø/) ve -AgUses grubunda (-AgU ~ -Av), şekil bilgisinde; birinci kişi zamirinintamlayan ekiyle çekiminde (biziñ ~ bizim), iyelik ekli kelimelerinüzerine gelen belirtme durumu ekinde (+n ~ +nI), ayrılma durumuekinde (+DIn ~ +DAn), gelecek zaman ekinde (-GAy ~ -GA ~ -IsAr),şart kipinin teklik II. şahsında (-sAñAn ~ -sAñ), emir kipinin teklikII. şahsında (-gIl ~ -ø), emir kipinin çokluk II. şahsında (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), zarf fiil eklerinde (-(I)p, -(U)p,-(U)bAn), yeterlilik fiilinde (al- ~bil-) ortaya çıktığı görülmüştür.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kıpçak Türkçesinin tek edebi eseri durumunda olan GülistanTercümesi, İranlı şair Sadi’nin eserinin Seyf-i Sarâyî tarafından 1Eylül 1391 Cuma günü tamamlanmış serbest çevirisidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yazıda,Gülistan Tercümesi’nin ses ve şekil bilgisi özelliklerinde karşımızaçıkan ikili kullanımlar işlenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:İkili kullanımların ses bilgisinde;düzlük-yuvarlaklık uyumunda, /ė/ ~/ e/ seslerinin kullanımında,ünlü değişmelerinde (/-a-/ ~ /-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~/i-/) ünlü kaynaşmasında(ni üçün ~ niçin), ünsüz uyumunda, ünsüzdeğişmelerinde (/b-/ ~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/ ~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/~ /d-/, /-z-/ ~ /-s-/), benzeşmede (-ln- ~ -ll-), ikizleşmede (iki ~ ikki,iti ~ itti), göçüşmede (kibi/kibin ~ bigi/bigin) ünsüz düşmelerinde (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/ ~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/, /-y/ ~ /-ø/) ve -AgUses grubunda (-AgU ~ -Av), şekil bilgisinde; birinci kişi zamirinintamlayan ekiyle çekiminde (biziñ ~ bizim), iyelik ekli kelimelerinüzerine gelen belirtme durumu ekinde (+n ~ +nI), ayrılma durumuekinde (+DIn ~ +DAn), gelecek zaman ekinde (-GAy ~ -GA ~ -IsAr),şart kipinin teklik II. şahsında (-sAñAn ~ -sAñ), emir kipinin teklikII. şahsında (-gIl ~ -ø), emir kipinin çokluk II. şahsında (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), zarf fiil eklerinde (-(I)p, -(U)p,-(U)bAn), yeterlilik fiilinde (al- ~bil-) ortaya çıktığı görülmüştür.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Kıpçak Türkçesinin tek edebi eseri durumunda olan GülistanTercümesi, İranlı şair Sadi’nin eserinin Seyf-i Sarâyî tarafından 1Eylül 1391 Cuma günü tamamlanmış serbest çevirisidir. Yazıda,Gülistan Tercümesi’nin ses ve şekil bilgisi özelliklerinde karşımızaçıkan ikili kullanımlar işlenmiştir. İkili kullanımların ses bilgisinde;düzlük-yuvarlaklık uyumunda, /ė/ ~/ e/ seslerinin kullanımında,ünlü değişmelerinde (/-a-/ ~ /-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~/i-/) ünlü kaynaşmasında(ni üçün ~ niçin), ünsüz uyumunda, ünsüzdeğişmelerinde (/b-/ ~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/ ~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/~ /d-/, /-z-/ ~ /-s-/), benzeşmede (-ln- ~ -ll-), ikizleşmede (iki ~ ikki,iti ~ itti), göçüşmede (kibi/kibin ~ bigi/bigin) ünsüz düşmelerinde (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/ ~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/, /-y/ ~ /-ø/) ve -AgUses grubunda (-AgU ~ -Av), şekil bilgisinde; birinci kişi zamirinintamlayan ekiyle çekiminde (biziñ ~ bizim), iyelik ekli kelimelerinüzerine gelen belirtme durumu ekinde (+n ~ +nI), ayrılma durumuekinde (+DIn ~ +DAn), gelecek zaman ekinde (-GAy ~ -GA ~ -IsAr),şart kipinin teklik II. şahsında (-sAñAn ~ -sAñ), emir kipinin teklikII. şahsında (-gIl ~ -ø), emir kipinin çokluk II. şahsında (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), zarf fiil eklerinde (-(I)p, -(U)p,-(U)bAn), yeterlilik fiilinde (al- ~bil-) ortaya çıktığı görülmüştür.

Abstract

The only literary work of Kipchak Turkish, Gulistan Translation, is the complete free translation of the work of the Iranian poet Sadi by Seyfii Sarâyî on Friday, September 1, 1391. In the article, the binary uses of the phonetic and morphological features of the Gulistan Translation were studied. In phonetic information of binary uses; it is seen that it occurs in flatness-roundness harmony, in use of /ė/ ~/ e/, in vowel changes (/-a-/ ~ /-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~ /i-/) in apophony(ni üçün ~ niçin), in consonant harmony, in consonant mutations (/b-/ ~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/ ~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/ ~ /d- /, /-z-/ ~ /-s-/), in assimilation (-ln- ~ -ll-), in gemination (iki ~ ikki, iti ~ itti), in metathesis (kibi/kibin ~ bigi/bigin), in consonant deletion (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/ ~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/, /-y/ ~ /-ø/) and in -AgU sound group (-AgU ~ -Av), in morphology; in conjugation of first person pronoun with genitive affix (biziñ ~ bizim), in accusative case affix on possessive affixed words (+n ~ +nI), separation status affix (+DIn ~ + DAn), in future tense affix (-GAy ~ -GA ~ -IsAr), in second person singular of conditional mode (-sAñAn ~ -sAñ), in second person singular of imperative mode (-gIl ~ -ø), in second person plural of imperative mode (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), in verbal adverb affix (-(I)p, -(U)p, -(U)bAn), in adequacy verb (al- ~ bil-).

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GÜNGÖR, O. C. (2022). Gülistan Tercümesi’nin Ses ve Şekil Bilgisinde İkili Kullanımlar ve Bu Kullanımların Bugünkü Oğuz ve Kıpçak Lehçelerindeki Görünümü. Erdem, Cilt: 0 - Sayı: 75, 121–148. https://ajindex.com/articles/504213

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Akdoğan, Yaşar (1999). Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine Büyük Sözlük C.I-II, İstanbul:
  2. Beşir Yayınevi.
  3. Argunşah, Mustafa ve Gülden Sağol Yüksekkaya, Özcan Tabaklar (2011). Karahanlıca-Harezmce-Kıpçakça Dersleri, İstanbul:
  4. Kesit Yayınları.
  5. Atalay, Besim (2006). Divanü Lugati’t-Türk Tercümesi I-IV, Ankara:
  6. TDK Yayınları.
  7. Baskakov, N. A.(1958). Karakalpaksko-Russkiy Slovar’, Moskva. Baskakov, N. A. (1963).
  8. Nogaysko-Russkiy Slovar, Moskva. Zajaczkowski, S. M. Szapsal (1989). Karaimsko-Russko-Pol’skiy Slovar’, Moskva. Bayniyazov, Ayabekve Janar Bayniyazova (2007). Türkiye Türkçesi-Kazak Türkçesi Sözlüğü, Ed. Kenan Koç, Almatı. Caferoğlu, Ahmet (1968).
  9. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, İstanbul:
  10. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  11. Choi, Han-Woo (1992). Oğuz Grubu Türk Dillerinin Karşılaştırmalı Fonolojisi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çulha, Tülay (2002).
  12. Karaylar ve Karayca, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çürük, M. Selcen (2011). Mu’înü’l- Mürîd’de Oğuz Türkçesi Unsurları, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 38. ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi), C. 1,405-419.
  13. Ercilasun, Ahmet Bican (2006).
  14. Türk Dili Tarihi, Ankara:
  15. Akçağ Yayınları. (2007).
  16. Türk Lehçeleri Grameri, Ankara:
  17. Akçağ Yayınları. (2009). “Kazakçaya Ait İlk Fonetik İzler”, Dil Araştırmaları, 4, 9-15.
  18. Eker, Süer (1998). Kıpçak Grubu Türk Dillerinin Karşılaştırmalı Ses Bilgisi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erdem Uçar, Filiz Meltem (2016). “Nehcü’l-Ferâdis’te İkili Kullanımlar”, International Journal of Languages’ Education and Teaching, 4(2),74-101.
  19. Ganiyev, Fuat ve Rifkat Ahmet’yanov, Halil Açıkgöz (1997).
  20. Tatarca-Türkçe Sözlük, Kazan-Moskova: İnsan Yayınevi.
  21. Gaydarci, G.A. ve E.K. Koltsa, L.A. Pokrovskaya (1991).
  22. Gagauz Türkçesinin Sözlüğü, Ed. N. A. Baskakov, Çev. İsmail Kaynak ve A. Mecit Doğru, Ankara:
  23. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  24. Güllüdağ, Nesrin (1998). Nogay Türkçesi Grameri (Nogaylar-Dil Özellikleri- Metin-Sözlük),Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Gülsevin, Selma (2013). “Karay Türkçesinin Kendine Has Özellikleri ve Diğer Türk lehçeleri Arasındaki Yeri”, Karadeniz Araştırmaları, 36, 207-222.
  25. İnan, Abdülkadir (1953).”XIII-XV. yüzyıllarda Mısır’da Oğuz-Türkmen ve Kıpçak lehçeleri ve Halis Türkçe”, TDAY-Belleten, 53-71.
  26. Karamanlıoğlu, A. Fehmi