Nihayetinde Hâmid’de olasılıklar mekânı olarak duyguların ifadesini dilde arayan şiir konsepti, şiirin din ve siyasetten özerkleşmesini sağlayan en kritik işlevdir.
📌 3 Maddede Bu Makale
🎯
Amaç & Hipotez:Klasik Osmanlı şiirinin ondokuzuncu asırda beliren eleştirel yorumlarının onu dini alegoriye indirgemesi ile aynı asırda Namık Kemal ve çevresinin bu alegoriyi aşmak için onu siyasi dille sekülerize etme projelerindeki benzer sorunları fark eden Abdülhak Hâmid Tarhan, özellikle Makber’iyle, Türk şiirinin dini ve siyasi dilden özerkleşmesini sağlayacak ilk poetik-temelli atılımını, şiirin, alegorik mütekabiliyetleri mümkün kılan rasyonel-göndergesel bütünlük tasarımının açmazlarını işaret eden muhayyile ile olan ilişkisini; ve dil ile şiirin bu araçsallaştırılma sorununu şiirin yaratıcılık boyutunu öne çıkartarak gerçekleştirmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Poetik dilin öteki dil formlarından farkını açığa çıkarma uğraşı, şiirin güçlü duyguların kendiliğinden dışa taşan bir ifade olması yaklaşımıyla değil, bireyin çevresinde olan bitenlerin muhayyilede ve his dünyasında bıraktığı etkisinin dilde ifadesini aranması ile çözülür.
💡
Sonuç & Katkı:Nihayetinde Hâmid’de olasılıklar mekânı olarak duyguların ifadesini dilde arayan şiir konsepti, şiirin din ve siyasetten özerkleşmesini sağlayan en kritik işlevdir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Abdülhak Hâmid · Makber · Romantik Şiir
Özet
Klasik Osmanlı şiirinin ondokuzuncu asırda beliren eleştirel yorumlarının onu dini alegoriye indirgemesi ile aynı asırda Namık Kemal ve çevresinin bu alegoriyi aşmak için onu siyasi dille sekülerize etme projelerindeki benzer sorunları fark eden Abdülhak Hâmid Tarhan, özellikle Makber’iyle, Türk şiirinin dini ve siyasi dilden özerkleşmesini sağlayacak ilk poetik-temelli atılımını, şiirin, alegorik mütekabiliyetleri mümkün kılan rasyonel-göndergesel bütünlük tasarımının açmazlarını işaret eden muhayyile ile olan ilişkisini; ve dil ile şiirin bu araçsallaştırılma sorununu şiirin yaratıcılık boyutunu öne çıkartarak gerçekleştirmiştir. Poetik dilin öteki dil formlarından farkını açığa çıkarma uğraşı, şiirin güçlü duyguların kendiliğinden dışa taşan bir ifade olması yaklaşımıyla değil, bireyin çevresinde olan bitenlerin muhayyilede ve his dünyasında bıraktığı etkisinin dilde ifadesini aranması ile çözülür. Bu uğraşı sayesinde üzeri dini ve siyasi dille örtülen, bireyselleşmeyi mümkün kılan temel varlık soruları yeniden-görünür kılınarak okurların şiirle gelen olasılıklar mekânını deneyimlemesi sağlanır. Nihayetinde Hâmid’de olasılıklar mekânı olarak duyguların ifadesini dilde arayan şiir konsepti, şiirin din ve siyasetten özerkleşmesini sağlayan en kritik işlevdir.
Abdülhak Hâmid Tarhan, Abdülhak Hâmid Tarhan’ın Bütün Şiirleri-2: Makber, Ölü, Hacle, Bâlâdan Bir Ses, haz. İnci Enginün, Dergah Yayınları, İstanbul 1982. Ahmet Caferoğlu, “Abdülhak Hâmid’in Stilistik Kelime Yaratıcılığı”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 2012, cilt: 15, s. 2-12.
Ahmet Miskioğlu, Tanpınar’dan Notlar: Yeni Türk Edebiyatı Tezli Sertifika Ders Notları (1952),
Dergah Yayınları, İstanbul 2015. Ahmet Hâmid Tanpınar, “Hâmid”, Edebiyat Dersleri, haz: Abdullah Uçman, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2004, s. 55-57. Ahmet Hamdi Tanpınar, “Makber’in Son Tab’ı Münasebetiyle”, Edebiyat Üzerine Makaleler, haz. Zeynep Kerman, Dergah Yayınları, İstanbul 1998, s. 258-259. Ahmet Hamdi Tanpınar, “Namık Kemal’den Sonra: Abdülhak Hâmid”, 19uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kitabevi, İstanbul 1988.
Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal, İstanbul: Dergah Yayınları, 1982.
Ayşe Taşkent, Güzelin Peşinde: Fârâbî, İbn Sînâ ve İbn Rüşd’de Estetik, Klasik Yayınları, İstanbul 2013. Burhanettin Tatar, “Günümüz İlahiyat Fakültelerinde Tefsir, Hadis, Ahlak Felsefesi ve Müzik Derslerinin Anlamı Üzerine Notlar”, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakül-tesi Dergisi, Yıl: 2013/1, sayı: 30, s. 83-96. Burhanettin Tatar, “Sunuş”, Servet Gündoğdu, Alacakaranlık Düşleri, Palto Yayınları, İstan-bul 2014, s. 5. Cleanth Brooks, “The Language of Paradox”, Well Wrought Urn: Studies in The Structure of Poetry, Harcourt-Brace, New York 1947, ss. 3-21.
Edmund Husserl, Logical Investigations, ed. Dermot Moran. c. II, Routledge, London 2001. Esîrüddîn Mufaddal b. Ömer es-Semerkandî el-EBHERÎ, "Ünlü Türk Mantıkçısı Ebherî ve Mantık Kuralları Risâlesi", İlmî Araştırmalar: Dil, Edebiyat, Tarih İncelemeleri, çev. Hüseyin Sarıoğlu, 2001, sayı: 3, s. 151-165. Farabi, “Felsefe Öğreniminden Önce Bilinmesi Gereken Konular”, İslam Filozoflarından Felsefe Metinleri, çev. Mahmut Kaya, Klasik, İstanbul 2014, s. 109-116.
G.W.F. Hegel, Tinin Görüngübilimi, çev. Aziz Yardımlı, İdea Yayınları, İstanbul 1986.
Hannah Arendt, İnsanlık Durumu, çev. Bahadır Sina Şener, İletişim Yayınları, İstanbul 1994. Hans-Georg Gadamer, “From Word to Concept: The Task of Hermeneutics as Philosophy”, The Gadamer Reader: A Bouquet of the Later Writings, ed. ve çev. Richard E. Palmer, Northwestern University Press,
Evanston, Illinois 2007, s. 109-120. James Risser, “From concept to word: On the radicality of philosophical hermeneutics”, Continental Philosophy Review, 200, sayı: 33, s