Dergiler / Dil Araştırmaları / 2015 / Cilt: 0 - Sayı: 16

Kırgızların Eski Yazısının Tarihi Hakkındaki Görüşler

The History of Kyrgyz Ancient Writing

Sayfa
259–267
Yayın Tarihi
2022-10-12
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yenisey Kırgızları bütün zorluklara rağmen runik yazılarını Rusların Sibirya’yı işgaline kadar kullandılar

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türklerin bilinen en eski yazısı runik yazıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yenisey runik yazıtları Orhun yazıtları ile aynı olmakla birlikte, ikisi arasında bazı dönemsel ve dilsel farklar da mevcuttur.
💡
Sonuç & Katkı:Yenisey Kırgızları bütün zorluklara rağmen runik yazılarını Rusların Sibirya’yı işgaline kadar kullandılar
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kırgızlar · Kırgız runik yazısı · Yenisey runik yazıtları

Özet

Türklerin bilinen en eski yazısı runik yazıdır. Kadim Türk halklarından biri olan Kırgızlar da runik yazıyı kullandılar. Bilim dünyası tarafından XVIII. yüzyıl başlarında ilk olarak Yenisey Kırgızlarının kullandığı runik yazılar keşfedildi. Yenisey runik yazıtları Orhun yazıtları ile aynı olmakla birlikte, ikisi arasında bazı dönemsel ve dilsel farklar da mevcuttur. Yenisey runik yazısı, bilinen Türk runik yazısının daha ilkel şekli olabilir. Runik yazısının kökleri İran üzerinden Aramice’ye kadar götürülür. Bununla birlikte Kırgız runik yazılarında Kırgızların boy tamgalarının da faal olarak kullanıldığını görebiliyoruz. Yenisey Kırgızları bütün zorluklara rağmen runik yazılarını Rusların Sibirya’yı işgaline kadar kullandılar

Abstract

The oldest known Turkic writing is runic. One of the ancient Turkic nation Kyrgyz people also have used the runic alphabets. In the early first XVIII. century Yenisei Kyrgyz runic alphabet is discovered by the scientists. Although the Yenisei runic alphabets are the same as the Orkhon inscriptions, there are some periodic and linguistic differences between them. Yenisei runic alphabet might be more primitive form of the known Turkish runic alphabet. Roots of the runic writing based on Aramaic via Iran. However, we can see that the Kyrgyz tribe tamga are also actively used in the Kyrgyz runic inscriptions. Despite all the difficulties, Yenisei Kyrgyz used up runic alphabets until the invasion of Siberia by the Russians

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

NURMATOV, M. (2022). Kırgızların Eski Yazısının Tarihi Hakkındaki Görüşler. Dil Araştırmaları, Cilt: 0 - Sayı: 16, 259–267. https://ajindex.com/articles/488370

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (12)

  1. ATTOKUROV, S. (1997),
  2. Kırgız Etnografiyası, Bişkek: KGNU Yay. AYDIN, E., R. ALİMOV, F. YILDIRIM, (2013), Yenisey-Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig, Ankara:
  3. Bilgesu Yay. AYDIN, Erhan (2010), “Yenisey Yazıtlarıyla İlgili Türkiye’de Yapılan Çalışmalara Bir Bakış”, I. Uluslararası Uzak Asya’dan Ön Asya’ya Eski Türkçe Bilgi Şöleni Bildirileri, (18-20 Kasım 2009 Afyonkarahisar), Afyonkarahisar, s. 25-25.
  4. AYDIN, Erhan (2012), “Yenisey Yazıtları Nasıl Tarihlendirilebilir?”, Turkish Studies, Volum 7/2, Ankara, s. 161-168.
  5. BARTHOLD, V. V. (1997), Kırgız Cana Kırgızstandın Tarıhı Boyunça Tandalma Emgekter, Bişkek: Soros Vakfı Yay. BASKAKOV, N. A., (1962), Vvedenie v İzuçenie Tyurkskih Yazıkov, Moskova: Vısşaya Şkola Yay. BAZİN, Louis, (1988), “L’Inscription Kirghize de süji (essai d’une nouvelle lecture)”, Documents et Archives Provenant de L’Asie Centrale, Actes du Colloque Franco- Japonais, Kyoto, 4-8 Octobre, s. 135-144.
  6. BİÇURİN, N. Ya., (1829), Opisaniye Jungarii i Vostoçnogo Turkestana v Drevnom i Nıneşnom Sostayanii, SPb.: Karl Kray Basımevi. BOROVKOVA, L. A., (1989), Zapad Tsentralnoy Azii Vo II v. Do Naşey Erı (İstoriko- Geografiçeskiy Obzor Po Drevnekitayskim İstoçnikam), Moskva: Nauka Yay. BUTANAEV, V. Ya. (1992), “Vopros o Samonazvanii Hakasov”, Etnografiçeskoye Obozreniye, No. 2, Moskova, s. 63-64.
  7. BUTANAEV, V. Ya. Yu. S. HUDYAKOV, (2000),
  8. İstoriya Eniseyskih Kırgızov, Abakan: Hakas Devlet Üniversitesi Yay. “Eniseyskiye Kırgızı i Naseleniye Srednego Eniseya VIII-XIII Veka”, (1976) Drevnyaya Sibir’. Putevoditel’ Po Vıstavke “Kul’tura i İskusstvo Drevnego Naseleniya Sibiri. VII Vek Do Naşey Erı-XIII Vek Naşey Erı”, Leningrad, s. 129. GRAÇ, A. D., (1980), “Drevnekırgızskie Kurganı u Severnoy Granitsı Kotlovinı Bol’şih Ozer i Nahodki Tibetskih Nadpisey Na Bereste”, Stranı i Narodı Vostoka, c. XXII, Moskova: Nauka Yay., s. 103-123.
  9. HUDYAKOV, Yu. S., (1996),
  10. Kırgızı v Vostoçnom Turkestane, Bişkek. KALKAN, Mustafa, (2011), “Türk ve Moğol Kavimleri Arasında Kırgızların Demografik- Etnik Erime Seyirleri”, Bilig, Sayı: 57, Ankara, s. 83-114.
  11. KARATAEV, Oljobay, (2003), Kırgızdardın Etnomadaniy Baylanıştarının Tarıhınan, Bişkek: Biyiktik Yay.,. KIÇANOV, E. İ. (2003), “Veliçiye i Padeniye Kirgizskogo Kaganata”, Slova Kırgızstana, (04 Kasım), Bişkek, s. 11. KIÇANOV, E. İ. (1965), “Svedeniya v “Yuan-Şi” o Pereseleniyah Kırgızov v XIII Veka”, İzvestiya Akademii Nauk Kirgizskoy SSR, c. V, Sayı: 1, Frunze, s. 59-65.
  12. KIZLASOV, İ. L. (1981), “Askizskaya Kul’tura (Sredneveko