Dergiler / Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi / 2021 / Cilt: 37 - Sayı: 103

Cumhuriyet’in İlk Yıllarındaki İnhisar Uygulamalarına Bir Örnek: Kibrit İnhisarı (1924-1943)

An Example of Monopoly Applications in the First Years of the Republic: Match Monopoly (1924-1943)

Sayfa
179–216
Yayın Tarihi
2021-05-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Türkiye Kibrit İnhisarı Türk Anonim Şirketi, Kibrit İnhisarı İşletme İdaresi, Di Amerikan Türkiş İnvestment Korporeşön Şirketi altında olmak üzere üç aşamalı bir süreç içinde geliştiği görülen kibrit inhisarı ile uygulamada bir takım aksaklıklar yaşansa da hem bütçeye yeni gelir kaynakları oluşturulabilmiş hem de ülkede kibrit sanayinin kurulması gerçekleştirilebilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin ilk yıllarında ekonomik koşulların gereği kibrit inhisar altına alınan ürünler arasında yer almıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Türkiye’de kibritin inhisar altına alınması 1924 senesi Muvazene-i Umumiye Kanunu (Bütçe Kanunu) ile bütçeye yeni gelir kaynaklarının sağlanması amacıyla gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Türkiye Kibrit İnhisarı Türk Anonim Şirketi, Kibrit İnhisarı İşletme İdaresi, Di Amerikan Türkiş İnvestment Korporeşön Şirketi altında olmak üzere üç aşamalı bir süreç içinde geliştiği görülen kibrit inhisarı ile uygulamada bir takım aksaklıklar yaşansa da hem bütçeye yeni gelir kaynakları oluşturulabilmiş hem de ülkede kibrit sanayinin kurulması gerçekleştirilebilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kibrit · İnhisar · Monopol

Özet

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin ilk yıllarında ekonomik koşulların gereği kibrit inhisar altına alınan ürünler arasında yer almıştır. Türkiye’de kibritin inhisar altına alınması 1924 senesi Muvazene-i Umumiye Kanunu (Bütçe Kanunu) ile bütçeye yeni gelir kaynaklarının sağlanması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada Cumhuriyet’in ilk yıllarının ekonomik şartlarının bir gereği olarak benimsenen inhisar uygulamaları içinde kibrit inhisarı, devletin resmî kaynakları ve dönemin basınına dayalı olarak incelenmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Türkiye Kibrit İnhisarı Türk Anonim Şirketi, Kibrit İnhisarı İşletme İdaresi, Di Amerikan Türkiş İnvestment Korporeşön Şirketi altında olmak üzere üç aşamalı bir süreç içinde geliştiği görülen kibrit inhisarı ile uygulamada bir takım aksaklıklar yaşansa da hem bütçeye yeni gelir kaynakları oluşturulabilmiş hem de ülkede kibrit sanayinin kurulması gerçekleştirilebilmiştir.

Abstract

Match was among the items taken under monopoly due to the economic conditions in the first years of the Republic of Turkey. The match in Turkey was monopolized with the 1924 Budget Law to provide new sources of income for the budget. In this study, match monopoly, which is among the monopoly practices adopted as a requirement of the economic conditions of the first years of the Republic, was tried to be examined and evaluated based on the official sources of the state and the press of the period. Although there were some problems in practice, new revenue streams for the budget were created and the match industry in the country was established with the match monopoly, which seems to have developed in a three-stage process as Turkey Match Monopoly Turkish Incorporated Company, Match Monopoly Business Administration, Di American Turkish Investment Corporation Company.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ERYAMAN, A. (2021). Cumhuriyet’in İlk Yıllarındaki İnhisar Uygulamalarına Bir Örnek: Kibrit İnhisarı (1924-1943). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt: 37 - Sayı: 103, 179–216. https://ajindex.com/articles/467411

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. “1 Temmuz 1935’ten Başlayarak Yeni Kibrit Fiyatları”, Zaman, 26 Haziran 1935. “1 Temmuz 1935’ten Başlayarak Yeni Kibrit Fiyatları”, Zaman, 27 Haziran 1935. “20 Milyonluk Bir İstikraz Teklifi”, Cumhuriyet, 29 Nisan 1930.
  2. Ardıyok, Şahin, Doğal Tekeller ve Düzenleyici Kurumlar, Türkiye İçin Düzenleyici Kurum Modeli, Rekabet Kurumu, Ankara 2002.
  3. Arol, F. Hasan, “Türkiye’de Kibrit Sanayiinin Gelişimi Işığında İktisadi Siyaset ve Düşüncenin Dönüşümü”, Türklük Araştırmaları Dergisi, S 16, 2004, s.97-170.
  4. Avcıoğlu, Doğan, Türkiye’nin Düzeni (Dün-Bugün-Yarın), Bilgi Yayınevi, Ankara 1969. “Bilumum Kibrit ve Esnaf Tüccarının Nazarı Dikkatine”, Cumhuriyet, 10 Kânunuevvel 1924. “Bir Alman Grubu İstikraz Teklif Ediyor”, Cumhuriyet, 7 Mart 1930.
  5. Boratav, Korkut, Türkiye İktisat Tarihi 1908-1985,
  6. Gerçek Yayınevi, İstanbul 1998.
  7. Boztemur, Recep, “Özel Girişimciliğin Gelişiminde Devletin Rolü: İş Bankası Örneği”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, C 18, S 29, 1996, ss.63-79. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ekonomisi 1923-1978,
  8. Akbank Kültür Yayını, İstanbul 1980. “Çakmak ve Çakmak Taşı Niçin Satılmıyor?”, Cumhuriyet, 27 Nisan 1934.
  9. Çavdar, Tevfik, Türkiye Ekonomisinin Tarihi 1900-1960,
  10. İmge Kitabevi Yayınları, Ankara 2003.
  11. Demirbilek, Sinan, “Tek Parti Döneminde İnhisarlar (1923-1946)”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C 12, S 24, 2012, s.203-232.
  12. Deniz, Önder, İmamoğlu, Hüseyin Vehbi, “Sinop Kibrit Fabrikası”, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Özel Sayı 2, 2016, ss.99-110.
  13. Develioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, 21. Baskı,
  14. Aydın Kitabevi, Ankara 2004.
  15. Dinler, Zeynel, İktisada Giriş, 20. Baskı,
  16. Ekin Kitabevi, Bursa 2014.
  17. Doğruel, Fatma, Doğruel, A. Suut, Osmanlı’dan Günümüze Tekel, Yay. Haz. Nihal Boztekin, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul 2000.
  18. Eldem, Vedat, Harp ve Mütareke Yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomisi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1994.
  19. Ergin, Koray, “İttihat ve Terakki Döneminde Millî İktisat Anlayışı (1913-1918)”, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C 1, S 1, 2017, ss.114-127. Hükûmet-i Cumhuriye ile 8 Kânunuevvel 1924 tarihinde Mün’akıd Kibrit İnhisarı Mukavelenamesi, Türkiye Kibrit İnhisarı Türk Anonim Şirketi, Cumhuriyet Matbaası, İstanbul 1926. İktisadi Tetkikat-ı Neşriyat ve Muamelat, Türk Anonim Şirketi, Türk Ticaret Salnamesi, Birinci Sene 1340-1341
  20. Nüshası, Matbaa-i Ebu’lziya, 1340-1341.