Arkeolojik alanlarda bütünleşik koruma politikaları ve yerel halkın katılımı: Antik Olba bölgesi (Mersin) için öneriler

Abstract

Kara ve su ekosistemleri arasında önemli geçiş bölgeleri olmaları sebebi ile tarih boyunca insanoğlu tarafından önemli yerleşim alanı olarak seçilmiş kıyı alanları; ilkçağlardan günümüze insanoğlunun kıyılarla ilişkisini aktaran zengin ve değerli arkeolojik kalıtlara sahiptir. Ancak, doğal ve insan kaynaklı baskıların yoğunluğu, planlama-yönetim çatışmaları kıyıların içbölgelere göre daha hızla bozulmasına ve sahip olduğu arkeolojik değerlerin geri dönülmez biçimde yok olmasına sebep olmaktadır. Yirminci yüzyıl sonlarından itibaren uluslararası ortamda giderek önem kazanan sürdürülebilir gelişme ilkeleri, doğal ve kültürel koruma alanlarının yönetimine ilişkin politika ve yaklaşımları da etkilemiştir. Bu bağlamda; kıyı alanları çevre politikalarının içerisinde ayrı bir konu olarak ele alınmaya başlanmıştır. Giderek önem kazanan bütünleşik kıyı yönetimi politikaları ile kıyı alanlarının sahip olduğu doğal, tarihi ve kültürel peyzaj değerlerinin koruma-kullanım dengesi içerisinde gözetilerek gelecek nesillere aktarılması ve bu alanların sürdürülebilir planlamasında kültürel peyzaj alanlarının sahip olduğu bilgi değerlerinden yararlanılması önem kazanmıştır. Bu dönemden itibaren öne çıkan bir başka konu ise koruma alanlarının yönetiminde farklı ilgi gruplarının ve yerel halkın karar verme sürecine katılımının sağlanarak bütüncül koruma politikalarının geliştirilmesidir.Bu değerlendirmeler ışığında bu yazının amacı; Türkiye kıyılarında doğal ve kırsal çevre içerisinde bütünleşerek korunagelmiş arkeolojik değerlerin birlikte tanımladığı kültürel peyzaj özelliklerinin araştırılması ve mevcut yasa"! mevzuat bağlamında yönetim sorunlarının tartışılmasıdır. Yazının odağını oluşturan tartışma ve öneriler, farklı ilgi gruplarının özellikle arkeolojik alanlarda yaşayan yerel halkın kültürel peyzaj alanlarının doğru yönetim stratejileri ile ele alınmasını sağlamak üzere yönetim sürecine olan katılımlarının sağlanmasını amaçlamaktadır. Bu nedenle, Akdeniz kıyılarının önemli ve zengin arkeolojik bölgelerinden biri olan ve eskiçağlarda Olba Territoriumu olarak adlandırılan Mersin İli, Erdemli-Silifke bölgesi örnekleme'alanı olarak seçilmiştir. Bölge, sahip olduğu zengin ve bütüncül arkeolojik-doğal-kırsal değerleri ile yüzlerce yıllık insan-doğa birlikteliğini ve insanoğlunun kıyılarla olan ilişkisini yansıtan önemli bir kültürel peyzaj alanıdır.Yazının birinci bölümünde; Osmanlı döneminden günümüze Türkiye'de arkeolojik alanların korunmasına ilişkin ulusal politikalar ışığında yasal mevzuatın gelişimi ve yerel halkın arkeolojik değerlere karşı tutum ve davranışlarına yönelik değerlendirmeler aktarılmaktadır. Bu tartışma; günümüzde arkeolojik alanlarda yaşanan yönetim sorunlarının anlaşılması; ve mevcut yasal araçların yerel halkın karar verme sürecine olan katılımı konusundaki olanak ve kısıtları açısından değerlendirilmesine olanak sağlamıştır. Yazının ikinci bölümünde örnekleme alanı olarak seçilen antik Olba Territoriumu'nun sahip olduğu kültürel peyzaj değerleri ve yönetim sorunları aktarılmaktadır. Yazının sonuç bölümü, örnekleme alanından elde edilen deneyimler ışığında Türkiye kıyılarının sahip olduğu kültürel peyzaj değerlerinde önemli bir yer tutan arkeolojik alanlara yönelik geliştirilecek bütünleşik yönetim politikalarında farklı ilgi gruplarının ve yerel halkın karar verme sürecine olan katılımının sağlanmasına yönelik önerileri içermektedir.