Dergiler / Türkbilig / 2012 / Sayı: 23

{-(y)ArAK} Zarf-Fiil ekinin kökeni üzerine

On the origin of gerundial Suffix {-(y)ArAK}

Sayfa
19–60
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu ek, mevcut bir zarf-fiil ekinden baska bir gramer unsuru tarafından islev yenilemesi neticesinde ortaya çıkmıs olmalıdır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkiye Türkçesinin zarf-fiil ekleri arasında yer alan {-(y)ArAK} ekinin kökeni hakkında Meninski’den (1680) baslayarak pek çok Türkolog görüs bildirmistir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ekin kökeni hakkında daha fazla görüs bulunmasına ragmen ikisi öne çıkmıstır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu ek, mevcut bir zarf-fiil ekinden baska bir gramer unsuru tarafından islev yenilemesi neticesinde ortaya çıkmıs olmalıdır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Türkiye Türkçesinin zarf-fiil ekleri arasında yer alan {-(y)ArAK} ekinin kökeni hakkında Meninski’den (1680) baslayarak pek çok Türkolog görüs bildirmistir. Ekin kökeni hakkında daha fazla görüs bulunmasına ragmen ikisi öne çıkmıstır. Bunlardan biri, ekin {-(y)A} zarf-fiil eki ile {+rAK} kuvvetlendirme ekinin birlesmesiyle; digeri ise, genis zaman sıfat-fiil eki {- (U)r}/{-(A)r} ekiyle {±OK} enklitiginin birlesmesiyle meydana geldigini ileri sürmektedir. [genis zaman sıfat-fiil eki+edat] seklinde bir açıklama Türkçenin etimolojik prensipleri çerçevesinde kabul edilemez. Bu ek, mevcut bir zarf-fiil ekinden baska bir gramer unsuru tarafından islev yenilemesi neticesinde ortaya çıkmıs olmalıdır.

Abstract

Starting with Meninski (1680), numereous Turcologists have expressed their opinions on the origin of Turkish gerundial suffix{-(y)ArAK}. Although there are more opinions relevant to the origin of the gerundial suffix, two of them came to the fore. According to the first scenario, {-(y)ArAK} was made up of combining gerundial suffix {-(y)A} and comparison formant {+rAK}. However, the second scenario claims that the suffix was formed by aoristparticiple suffix {-(U)r}/{-(A)r}+{±OK} enclitic. The second of these opinions cannot be accepted within the framework of Turkic etymological principles. This article asserts that {-(y)ArAK} emerged as result of functional renewal of (pre-)existing gerundial suffix {-(y)A).

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

DURMUŞ, O. (2012). {-(y)ArAK} Zarf-Fiil ekinin kökeni üzerine. Türkbilig, Sayı: 23, 19–60. https://ajindex.com/articles/418439

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (7)

  1. ABDURRAHMANOV, G. A. [editör] (1975) Uzbek Tili Grammatikası: Morfologiya. Taskent. ADAMOVIC, Milan (1988) Konjugationsgeschischte der Türkischen Sprache. Leiden: E. J. Brill. ADAMOVIC, Milan (2001) Das Türksche des 16. Jahrhunderts, Nach den Aufzeichnungen des Florentines Filippo Argenti (1533), Göttingen. ADEMLER, Betül (2007) Düstûrnâme-i Enverî (Dil Özellikleri – Metin), Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamıs Yüksek Lisans Tezi. AKTAN, Bilâl (2002) Devletoglu Yûsuf’un Vikâye Tercümesi (nceleme-Metin Dizin), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamıs Doktora Tezi. AL, Serife Burcu (2010) ‘Acâ‘ibü’l-Mahlûkât Giris, Metin, nceleme, Dizin-Sözlük, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamıs Yüksek Lisans Tezi. ANETSHOFER, Helga (2005) Temporale Satzverbindungen in altosmanichen Prosatexten, Wiesbaden: Harrassowitz. ARAT, Resit Rahmeti (1987) “Die Hilfsverben und Verbaladverbien im Altaischen” Resit Rahmeti Arat Makaleler, Cilt 1. Ankara: TKAE. 228-290 s. ASMARIN, N. (1898) Materialı dlya ssledovaniya Çuvasskago Yazıka. Kazan: Tipolitografiya mperatorskago Universiteta. ASMARIN, N. (1923) Opıt ssledovaniya Çuvasskogo Sintaksisa, Çast’ Vtoraya. Simbirsk. ATA, Aysu (2002) Harezm – Altın Ordu Türkçesi, stanbul. ATALAY, Besim [Çev.] (1945) Ettuhfet-üz-Zekiyye Fil-Lûgat-it-Türkiyye. stanbul: TDK. AYCIBIN, Zeynep (2007) Kâtib Çelebi Fezleke Tahlil ve Metin, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamıs Doktora Tezi, stanbul. AYDEMİR,. Ahmet (2010) Türkçede Zaman ve Görünüs Sistemleri. Ankara.
  2. Grafiker. BANGUOGLU, Tahsin (1938) Altosmanische Sprachstudien zu Suheyl-ü Nevbahar. Leipzig. BANGUOGLU, Tahsin (1998)
  3. Türkçenin Grameri, Ankara:
  4. TDK. BARGAN, Hüseyin (2008) Rızaeddin Fahreddin’in Derledigi “Til Yarısı” (Metin - nceleme). Marmara Üniversitesi Türkiyat Arastırmaları Enstitüsü Basılmamıs Yüksek Lisans Tezi, stanbul. BASKAKOV, N. A. (1940) Nogayskiy Yazık i Yego Dialektı: Grammatika, Tekstı i Slovar’. Moskova-Leningrad: zdatel’stvo Akademii Nauk SSSR. BASKAKOV, N. A. (1952)
  5. Karakalpakskiy Yazık, Fonetika i Morfologiya (Çast’ Pervaya), Leningrad. BASKAKOV, N. A. (1973)
  6. Grammatika Nogayskogo Yazıka, Çast’ I: Fonetika i Morfologiya. Çerkessk. BASKAKOV, N. A. (1976) Grammatika Karaçayevo-Balkarskogo Yazıka: Fonetika, Morfologiya, Sintaksis. Nalçik: Knijnoe zdatel’stvo El’brus. BAYRAKTAR, Nesrin (2004) Türkçede Fiilimsiler. Ankara:
  7. TDK. BAZIN, Louis (2010) “Türkmence” (Çev. E. Gemalma